Chuẩn quốc tế phải thể hiện qua năng lực
Đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế là phát triển các chương trình có chuẩn đầu ra, phương pháp giảng dạy và cách đánh giá tương đương thông lệ ở những nước phát triển, để người tốt nghiệp có thể làm việc và thích nghi trong môi trường nghề nghiệp thực tế. Vì vậy, bằng cấp hay vài dấu hiệu dễ thấy như giảng dạy bằng ngoại ngữ không thể là thước đo chính.
Ngày 5/11, Bộ GD-ĐT cùng đại diện các trường đại học tổ chức tọa đàm tại Đại học Bách khoa Hà Nội để lấy ý kiến cho dự thảo chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2026-2035. Chương trình được xây dựng nhằm thực hiện Nghị quyết 109/NQ-CP ngày 16/4/2026, hướng tới các lĩnh vực then chốt của khoa học, công nghệ và phát triển kinh tế - xã hội.
Định hướng này đúng ở chỗ đặt người học, thay vì danh tiếng hay hình thức quốc tế hóa của nhà trường, vào trung tâm đánh giá. Nếu chuẩn quốc tế chỉ nằm trên hồ sơ chương trình, người học sẽ khó nhận được lợi ích tương xứng.
Khung tiêu chí cần đo được điều người học làm được
Dự thảo đưa ra Khung tiêu chí quốc gia gồm 13 nhóm tiêu chí và năm mức đáp ứng, từ M0 đến M4. Cách tiếp cận này có thể giúp trường nhìn rõ khoảng cách giữa hiện trạng và mục tiêu, nhưng chỉ có giá trị nếu từng mức gắn với minh chứng kiểm tra được: người học đạt chuẩn đầu ra đến đâu, được đánh giá bằng phương pháp nào và kết quả có được theo dõi qua các khóa hay không.
Mục tiêu dự kiến là đào tạo khoảng 50.000 người học vào năm 2030 và 100.000 người vào năm 2035. Đồng thời, ít nhất 60% chương trình tham gia phải đáp ứng khung quốc gia và được tổ chức kiểm định quốc tế uy tín công nhận vào năm 2030; tỷ lệ này dự kiến tăng lên ít nhất 80% vào năm 2035.
Những con số ấy tạo quy mô và mốc kiểm tra, nhưng không tự chứng minh chất lượng. Điều quyết định là dữ liệu đánh giá phản ánh được năng lực thật, thay vì biến kiểm định thành một mục tiêu giấy tờ khác.
Ưu tiên ngành chiến lược, nhưng không mở rộng đồng loạt
Dự thảo xác định bốn nhóm lĩnh vực: công nghệ số, điện tử, bán dẫn, robot và tự động hóa; công nghệ sinh học, môi trường, năng lượng và vật liệu tiên tiến; khoa học cơ bản, công nghệ lượng tử cùng các lĩnh vực phục vụ không gian, biển và hạ tầng chiến lược; và quản trị thông minh.
Đây là lựa chọn có lý do: nhân lực ở những ngành chiến lược ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực công nghệ và khả năng phát triển dài hạn. Tuy nhiên, một chương trình chung không thể áp dụng cùng tốc độ cho mọi lĩnh vực. Ngành đã có đội ngũ và cơ sở đào tạo cần tập trung nâng chiều sâu; lĩnh vực còn thiếu nhân lực, phòng thí nghiệm hoặc điều kiện bảo đảm chất lượng cần có lộ trình đầu tư trước khi tăng quy mô.
Các trường được định hướng chọn chương trình phù hợp với thế mạnh và chiến lược riêng, còn Nhà nước hỗ trợ có trọng tâm. Đó là cách tránh chạy theo chỉ tiêu tuyển sinh mà chưa chuẩn bị đủ năng lực đào tạo.
Gắn giảng đường với nơi sử dụng nhân lực
Năng lực nghề nghiệp không thể hình thành chỉ qua nội dung môn học. Chương trình cần kết nối nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp và thực tiễn sử dụng nhân lực; chuẩn đầu ra phải cho thấy sinh viên có thể đảm nhận công việc gì, thích nghi ra sao và tiếp tục học hỏi thế nào.
Điều này cũng khiến quy mô đào tạo phải dựa trên nhu cầu nhân lực và năng lực thực tế của từng trường. Nếu chỉ tăng số người học mà thiếu giảng viên, phòng thí nghiệm hay cơ hội tiếp xúc với công việc thật, mục tiêu nhân lực chất lượng cao sẽ khó thành hiện thực. Đào tạo sau đại học vì thế cần được chú trọng để hình thành chuyên gia có năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ.
Sau tọa đàm, Vụ Giáo dục Đại học sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan tổng hợp ý kiến, tiếp tục hoàn thiện dự thảo chương trình và khung tiêu chí; các trường được đề nghị tiếp tục nghiên cứu và gửi góp ý. Kết luận cần giữ vững là: chuẩn quốc tế không phải nhãn hiệu của tấm bằng, mà phải được chứng minh bằng việc người học làm được gì và xã hội cần năng lực ấy đến đâu.
