Suy thận ở người trẻ: Căn bệnh âm thầm nhưng tàn phá mạnh
Suy thận ở người trẻ là tình trạng chức năng thận suy giảm mạn tính, tiến triển chậm, ít triệu chứng rõ ràng, khiến nhiều bệnh nhân chỉ phát hiện khi đã ở giai đoạn nặng, phải phụ thuộc vào các phương pháp điều trị thay thế thận như chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Đây không còn là bệnh của riêng người cao tuổi. Tình trạng "trẻ hóa" suy thận là thực tế đang diễn ra, với những trường hợp mới ngoài 20, thậm chí 15 – 16 tuổi đã phải gắn đời mình với máy lọc máu. Tôi cho rằng điều nguy hiểm nhất không phải là con số thống kê, mà là cảm giác an toàn giả tạo ở người trẻ. Họ tin mình khỏe, thức khuya, uống nước ngọt có ga, làm việc căng thẳng rồi bỏ qua mọi dấu hiệu bất thường. Trong khi đó, mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 8.000 ca suy thận mới, nhiều người đến viện khi bệnh đã ở giai đoạn cuối phải chạy thận hoặc ghép thận. Nếu cứ tiếp tục chủ quan, thế hệ trẻ sẽ phải trả giá bằng chính tuổi xuân của mình.
Những câu chuyện cảnh báo: 15 tuổi đã chạy thận, 21 tuổi suy thận giai đoạn 4
Không có gì ám ảnh bằng việc nhìn một người ở độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời lại phải sống xoay quanh lịch chạy thận. Chị Nguyễn Thị Phương, mới 22 tuổi, đã phải chạy thận từ 4 năm trước vì suy thận giai đoạn cuối. Trước đó, ở giai đoạn 2, chị chỉ thấy bụng to, tiểu không tự chủ và có thói quen uống nước ngọt, sống căng thẳng; nhưng những tín hiệu này không khiến chị lường hết mức độ nghiêm trọng. Một bệnh nhân nam 22 tuổi khác cũng phải ba lần mỗi tuần đến bệnh viện lọc máu, mang theo gương mặt gầy, da thâm sạm, sức khỏe suy kiệt do cùng lúc bị suy thận, gút, suy tim, thiếu máu. Đáng nói hơn, không ít bệnh nhân còn trẻ hơn thế. Đã ghi nhận trường hợp 15 – 16 tuổi phải chạy thận, cho thấy suy thận ở người trẻ không phải là ngoại lệ hiếm hoi. Một bạn 21 tuổi đi du học tiếng Nhật, hoàn toàn không có triệu chứng, chỉ vô tình xét nghiệm trong lần sàng lọc sức khỏe và phát hiện mức lọc cầu thận chỉ còn 20–21 ml/phút/1,73 m², tương ứng suy thận mạn giai đoạn 4. Đây là câu trả lời rõ ràng nhất cho câu hỏi: vì sao người trẻ lại mắc suy thận giai đoạn cuối mà không hề hay biết.
Dấu hiệu suy thận dễ bị bỏ qua: đau hông lưng âm ỉ không chỉ là đau mỏi do làm việc
Một trong những lý do khiến suy thận ở người trẻ bị bỏ qua là các triệu chứng mờ nhạt, dễ bị gán nhầm cho những vấn đề "cơ xương khớp" hay mệt mỏi do công việc. Trường hợp anh Minh, 43 tuổi, làm tài xế đường dài là ví dụ điển hình: nhiều năm chịu cơn đau âm ỉ vùng hông lưng, anh cho rằng đó chỉ là hậu quả của việc ngồi lâu nên không đi khám, đến khi đau dữ dội mới phát hiện thận phải ứ nước độ 3, giãn gần gấp đôi và chức năng chỉ còn 18%. Bác sĩ tiết niệu cảnh báo, hẹp niệu quản gây tắc nghẽn dòng nước tiểu có thể làm suy giảm chức năng thận trong thời gian dài, mà biểu hiện ban đầu chỉ là đau hông lưng âm ỉ, không liên tục, không đủ mạnh để buộc người bệnh đi khám. Đau hông lưng, nhất là khi kéo dài hoặc tái diễn, không nên được xem là "đau mỏi cho qua". Kèm theo đó là các dấu hiệu suy thận khác như tiểu bất thường (tiểu nhiều, tiểu ít, tiểu đêm, tiểu không tự chủ), bụng to, hay những thay đổi âm thầm như đau đầu kéo dài, hoa mắt, chóng mặt, mệt mỏi, da xanh. Tôi khẳng định: bỏ qua những biểu hiện này là chấp nhận để thận bị tàn phá từng ngày.
Vì sao bệnh tiến triển âm thầm ở người trẻ và ai cần cảnh giác nhất?
Không ít người thắc mắc: trẻ, khỏe, ít bệnh nền, tại sao thận vẫn có thể suy nặng mà gần như không có triệu chứng? Các bác sĩ nội thận khẳng định bệnh thận mạn tính vốn có bản chất tiến triển âm thầm, từ từ và khả năng hồi phục rất hạn chế nếu không được phát hiện, điều chỉnh và điều trị kịp thời. Ở giai đoạn đầu, thận có khả năng "bù trừ", nên chức năng suy giảm chưa đủ gây triệu chứng rõ rệt. Người trẻ, vốn ít đi khám, càng dễ bỏ qua khi cơ thể chỉ mệt nhẹ hoặc hơi đau lưng. Đối tượng cần cảnh giác không chỉ là người từng mắc bệnh thận mạn mà cả những người có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường. Ngoài ra, các yếu tố bẩm sinh, di truyền, miễn dịch hoặc tổn thương ở mô kẽ và ống thận, cộng với thói quen dùng đồ uống có ga thường xuyên như trường hợp bệnh nhân 21 tuổi kể trên, có thể âm thầm tấn công thận. Mỗi năm ghi nhận khoảng 8.000 ca suy thận mới, với tỷ lệ người trẻ cao, chứng tỏ đây là vấn đề sức khỏe cộng đồng chứ không phải chuyện cá biệt. Tôi cho rằng bất cứ ai đang sống với cường độ làm việc cao, áp lực, thức khuya, dinh dưỡng mất cân bằng đều nằm trong nhóm nguy cơ.
Phát hiện sớm bệnh thận: tấm vé để người trẻ tránh máy chạy thận suốt đời
Điểm mấu chốt trong cuộc chiến với suy thận ở người trẻ không phải là chờ đến lúc đau nhiều mới đi khám, mà là phát hiện sớm và theo dõi thường xuyên. Việc kiểm tra chức năng thận định kỳ giúp phát hiện những bất thường trước khi tổn thương tiến triển nặng, mở ra cơ hội can thiệp, làm chậm quá trình suy thận và hạn chế nguy cơ phải lọc máu hoặc ghép thận về sau. Trái lại, khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, điều trị trở nên khó khăn, hiệu quả thấp, chi phí lớn; người bệnh suy thận giai đoạn cuối bắt buộc phải lọc máu chu kỳ, lọc màng bụng hoặc ghép thận để sống. Đây là gánh nặng sức khỏe lẫn kinh tế, bởi họ không thể lao động tạo ra thu nhập ổn định. Theo các bác sĩ, người trẻ chưa mắc bệnh cần chủ động khám sức khỏe định kỳ, tránh xem xét nghiệm máu, nước tiểu, siêu âm bụng là thứ "thừa". Với người đã có yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh lý tiết niệu, từng đặt ống thông niệu quản, việc tái khám đúng lịch là bắt buộc. Tôi tin rằng nếu thế hệ trẻ xem khám sức khỏe định kỳ như một phần tất yếu của cuộc sống, chúng ta sẽ bớt đi những câu chuyện 21 tuổi suy thận giai đoạn 4 mà không hề hay biết. Và quan trọng hơn, nhiều người sẽ tránh được cuộc đời gắn chặt với máy chạy thận nhân tạo.
