Suy thận ở người trẻ: Căn bệnh âm thầm nhưng trả giá đắt
Suy thận ở người trẻ là tình trạng chức năng thận suy giảm mạn tính ở độ tuổi thanh niên, thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm với triệu chứng rất mờ nhạt hoặc không rõ ràng, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với mệt mỏi do học tập, làm việc và chỉ phát hiện khi thận đã tổn thương nặng, phải lọc máu hoặc ghép thận. Bệnh thận giai đoạn đầu thường không có biểu hiện rõ rệt, nên đa số bệnh nhân chỉ được chẩn đoán khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Điều này đặc biệt đáng lo vì mỗi năm Việt Nam ước tính có thêm khoảng 8.000 người mắc suy thận, trong đó có nhiều bệnh nhân dưới 30 tuổi. Nếu bạn nghĩ suy thận là bệnh của người già, đã đến lúc phải thay đổi suy nghĩ đó.
Hai chàng trai 23 tuổi và cái giá của sự chủ quan
Câu chuyện suy thận ở người trẻ không còn là cảnh báo xa vời khi hai thanh niên 23 tuổi đã phải lọc máu định kỳ để duy trì sự sống. N.V.L., 23 tuổi, quê Hưng Yên, làm việc tại TPHCM, từng nhiều lần đau đầu, xây xẩm, tê lưỡi, mờ mắt nhưng chỉ đi khám rồi bỏ qua khuyến cáo nhập viện dù huyết áp lên tới 220 mmHg. Khi quay lại bệnh viện vì đau đầu dữ dội, L. nhận chẩn đoán suy thận mạn giai đoạn 5 và buộc phải lọc máu nhiều lần mỗi tuần, chỉ còn hy vọng ghép thận mới thoát khỏi máy lọc. N.H., 23 tuổi, quê Thanh Hóa, cũng đang lọc máu 3 lần mỗi tuần sau thời gian dài coi mệt mỏi, ăn uống kém là do thời tiết và căng thẳng công việc. Cả hai đều có chung một điểm: đã nhìn thấy dấu hiệu bất thường nhưng chọn phớt lờ.
Ba dấu hiệu suy thận sớm: Nhỏ nhưng không được phép xem thường
Điều nguy hiểm của dấu hiệu suy thận sớm là chúng quá đời thường, dễ bị gán cho “do làm việc nhiều” hay “thiếu ngủ”. Tuy vậy, có ba nhóm triệu chứng bạn không nên bỏ qua. Thứ nhất là mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém như trường hợp N.H., nếu không giải thích được bằng khối lượng công việc hay thiếu ngủ, cần nghĩ đến khả năng thiếu máu trên nền bệnh thận. Thứ hai là thay đổi nước tiểu: nước tiểu nhiều bọt nhỏ, lâu tan, sẫm màu hoặc đỏ, tiểu đêm tăng rõ rệt mà không do uống nhiều nước hay cà phê. Thứ ba là phù nề: mí mắt sưng khi ngủ dậy, chân phù, ấn lõm, xuất hiện lặp đi lặp lại. Những dấu hiệu này không khẳng định bạn bị suy thận, nhưng là lý do đủ mạnh để đi kiểm tra chức năng thận càng sớm càng tốt.
Vì sao phải kiểm tra chức năng thận sớm, nhất là khi còn trẻ?
Nếu đợi đến khi có biến chứng nặng mới đi khám, lựa chọn điều trị của bạn gần như chỉ còn lọc máu và chờ ghép thận – giống như hai chàng trai 23 tuổi kể trên. Trong khi đó, kiểm tra chức năng thận rất đơn giản: xét nghiệm nước tiểu, đo albumin niệu, xét nghiệm máu đo creatinine để ước tính mức lọc cầu thận. Với người có dấu hiệu suy thận, xét nghiệm nước tiểu là bước không thể thiếu để xác định chính xác thay vì đoán mò qua màu sắc hay bọt tiểu. Theo các chuyên gia, người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, bệnh tim mạch, có tiền sử gia đình bệnh thận hoặc dùng thuốc có nguy cơ gây tổn thương thận nên kiểm tra nước tiểu, tỉ lệ albumin/creatinine và chức năng thận mỗi 6–12 tháng. Sàng lọc sớm không chỉ phát hiện bệnh mà còn giúp ngăn ngừa biến chứng nặng nề về sau.
Phòng ngừa bệnh thận từ tuổi 20: Đừng để mình trở thành ca bệnh tiếp theo
Tin xấu là xu hướng suy thận ở người trẻ đang tăng, nhưng tin tốt là phần lớn yếu tố nguy cơ có thể thay đổi. Theo TS Nguyễn Đình Liên, suy thận ở người trẻ liên quan chặt chẽ đến lối sống: ăn nhiều đồ chế biến sẵn, nhiều đạm, đường, muối; ít vận động dẫn đến thừa cân, béo phì; căng thẳng rồi tìm đến rượu, bia, thuốc lá; uống quá ít nước; dùng thuốc, thuốc nam, thực phẩm chức năng không theo chỉ định; và đặc biệt là thói quen chủ quan, ít đi khám khi chưa có triệu chứng. Để phòng ngừa bệnh thận, bạn cần kiểm soát huyết áp, đường huyết, duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống cân đối, uống đủ nước và tránh tự ý dùng thuốc giảm đau chống viêm kéo dài. Ở tuổi 20, một lần kiểm tra chức năng thận có thể giúp bạn tránh được cả đời gắn với máy lọc máu – đó là lựa chọn rất đáng để ưu tiên.
