Từ trừng phạt truyền thống đến chiến lược nhắm thẳng vào tiền mã hóa
Chiến lược trừng phạt Iran mới của Mỹ là một gói biện pháp kinh tế mở rộng, trong đó lần đầu tiên tiền mã hóa, tài sản số và các kênh thanh toán phi truyền thống bị đưa vào trọng tâm, nhằm chặn khả năng Tehran dùng công nghệ và mạng lưới toàn cầu để né tránh kiểm soát của hệ thống tài chính quốc tế. Căng thẳng Mỹ Iran bước sang giai đoạn khác khi Washington khởi động chiến dịch “Operation Economic Exclusion” với mục tiêu thu hẹp tối đa các kênh kinh tế Iran có thể sử dụng trên phạm vi toàn cầu. Thông điệp của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent rất rõ: bất kỳ hình thức quan hệ kinh tế nào với Tehran đều có thể trở thành mục tiêu trừng phạt thứ cấp. Điều đáng chú ý là tiền mã hóa trừng phạt không chỉ nhằm trực tiếp vào Iran mà còn vào toàn bộ hệ sinh thái tài sản số đang được nước này sử dụng để chuyển tiền ngoài hệ thống ngân hàng truyền thống. Việc hơn 60 cá nhân, tổ chức và tàu thuyền bị bổ sung vào danh sách trừng phạt mới cho thấy quy mô chiến dịch không còn giới hạn trong biên giới Iran.
Đe dọa tước quyền tiếp cận hệ thống USD: Mỹ dùng con át chủ bài
Nếu trước đây trừng phạt Iran Mỹ chủ yếu xoay quanh dầu mỏ và ngân hàng, thì giờ đây Washington đem hệ thống USD ra làm đòn bẩy công khai. Scott Bessent cảnh báo các quốc gia không tuân thủ lệnh trừng phạt mới có thể bị mất quyền tiếp cận đồng USD và đối mặt với trừng phạt thứ cấp – một công cụ mà ông mô tả là "rất mạnh". Về bản chất, Mỹ đang nhắn nhủ: hoặc tham gia cô lập Iran, hoặc chấp nhận rủi ro bị loại khỏi huyết mạch thanh toán toàn cầu. Đáng nói, chính quyền Mỹ tuy khẳng định sẵn sàng chờ thêm trước khi kích hoạt toàn bộ gói biện pháp, nhưng cũng nhấn mạnh quá trình có thể diễn ra nhanh chóng nếu Washington quyết định hành động. Điều này tạo ra một vùng xám đầy sức ép: các nước và doanh nghiệp phải điều chỉnh hành vi ngay hôm nay, dù lệnh mạnh tay chưa chính thức vận hành. Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump liên tục gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran, lời đe dọa với hệ thống USD khó có thể xem là khẩu hiệu.
Kameng Trading và thông điệp răn đe đối với mạng lưới rửa tiền Iran
Chiến dịch tiền mã hóa trừng phạt và phong tỏa kênh tài chính với Iran không dừng ở lời đe dọa. Việc Bộ Tài chính Mỹ đưa Kameng Trading Limited ở Hồng Kông vào danh sách trừng phạt vì hỗ trợ một công ty đổi tiền Iran rửa tiền là ví dụ điển hình. Theo OFAC, Kameng đã cho phép Pedram Pirouzan Exchange House (Opal Exchange) sử dụng mạng lưới của mình để rửa tiền Iran thông qua các kênh tài chính ở nước ngoài. Tài sản thuộc quyền tài phán của Mỹ bị phong tỏa, các tổ chức và cá nhân trong phạm vi Mỹ bị cấm giao dịch với Kameng – đó là thông điệp rõ ràng gửi tới mọi doanh nghiệp đang tham gia hoặc cân nhắc giao dịch với Iran. Cùng thời điểm, Mạng lưới Thực thi Tội phạm Tài chính (FinCEN) đề xuất chấm dứt quyền tiếp cận hệ thống ngân hàng đại lý Mỹ của Banque Misr UAE – một tín hiệu rằng không chỉ doanh nghiệp Trung Quốc, Hồng Kông, mà cả các trung tâm tài chính khác cũng nằm trong tầm ngắm nếu dính líu các cấu trúc rửa tiền Iran. Chính quyền Mỹ đặt cược rằng việc bóp nghẹt các mạng lưới này sẽ khiến Tehran dần cạn nguồn lực tài chính.
Phản ứng gay gắt từ Trung Quốc và nguy cơ phân mảnh tài chính toàn cầu
Không ngạc nhiên khi chiến lược trừng phạt Iran Mỹ mở rộng sang tiền mã hóa và hệ thống USD vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ Bắc Kinh. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian khẳng định hợp tác Trung Quốc–Iran diễn ra trong khuôn khổ luật pháp quốc tế và không nên bị bên thứ ba can thiệp, đồng thời cảnh báo chính sách gây sức ép kinh tế của Mỹ có thể làm gia tăng rủi ro cho trật tự kinh tế, tài chính toàn cầu. Bắc Kinh tuyên bố sẽ có biện pháp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Động thái mới nhất nhắm vào Kameng diễn ra đúng lúc quan chức và doanh nghiệp Trung Quốc đang đánh giá xem Washington sẽ mở rộng sức ép đến mức nào. Mỹ đã trừng phạt các nhà máy lọc dầu, tàu thuyền, nhà môi giới và trung gian Trung Quốc liên quan giao dịch với Iran, nhưng vẫn tránh đụng đến các ngân hàng lớn – dấu hiệu cho thấy Washington muốn giữ cân bằng giữa răn đe và ổn định hệ thống. Tuy vậy, nếu Mỹ tiến xa hơn, nguy cơ hình thành các khối thanh toán tách rời khỏi hệ thống USD sẽ cao hơn, đẩy căng thẳng Mỹ Iran thành chất xúc tác cho phân mảnh tài chính toàn cầu.
Tác động dài hạn: các nước và doanh nghiệp buộc phải chọn bên
Cốt lõi của chiến lược mới là biến trừng phạt Iran thành bài trắc nghiệm địa chính trị cho cả hệ thống kinh tế toàn cầu. Khi Mỹ công khai gắn việc tuân thủ lệnh trừng phạt với quyền tiếp cận hệ thống USD, mọi quốc gia và doanh nghiệp giao dịch với Iran bị đặt vào thế phải chọn bên. Các biện pháp trừng phạt thứ cấp biến quan hệ kinh tế với Tehran thành rủi ro hệ thống, không còn là chuyện song phương. Hơn 60 cá nhân, tổ chức và tàu thuyền đã bị đưa vào danh sách trừng phạt, trong đó có nhiều thực thể tại Hồng Kông và Trung Quốc đại lục tạo điều kiện cho thanh toán qua mạng lưới ngân hàng ngầm hoặc mua bán dầu mỏ Iran. Điều này gửi thông điệp: bất kỳ mắt xích nào trong chuỗi giao dịch với Iran – từ tài sản số đến vận tải, từ mua sắm công nghệ đến rửa tiền – đều có thể bị nhắm tới. Kết luận, chiến dịch nhắm vào tiền mã hóa và hệ thống USD không chỉ là nỗ lực cô lập Iran, mà còn là bước Mỹ tái khẳng định quyền lực đồng tiền của mình. Thế giới sẽ phải quyết định: chấp nhận luật chơi của Washington, hay chủ động xây dựng các đường ray tài chính thay thế với chi phí và rủi ro không nhỏ.
