Dự giờ không còn là “định mức” mà là quyền chuyên môn
Chính sách mới về dự giờ trong trường phổ thông là việc Bộ Giáo dục và Đào tạo chấm dứt quy định dự giờ theo định mức cứng, bỏ Sổ dự giờ, đồng thời chuyển mục đích hoạt động dự giờ từ công cụ đánh giá xếp loại giáo viên sang sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, cho phép giáo viên – đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm – chủ động lựa chọn thời điểm và nội dung dự giờ lớp mình quản lý để phục vụ hiệu quả giáo dục học sinh hơn. Điểm quan trọng cần nhấn mạnh là đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật, mà là bước điều chỉnh tư duy quản lý giáo dục. Trước đây, nhiều cơ sở quy định mỗi giáo viên phải dự 2 tiết/tháng, 18 tiết/năm, không trừ tháng nghỉ lễ, Tết hay cuối năm học. Kết quả là hàng loạt giờ dự chỉ để đủ chỉ tiêu, ghi chép hình thức làm minh chứng. Việc bỏ định mức và Sổ dự giờ buộc các nhà trường phải nhìn lại: dự giờ để phục vụ ai – người dạy hay người học?
Từ “chấm điểm” giáo viên sang nghiên cứu bài học và phát triển chuyên môn
Quy định mới cho thấy dự giờ chuyên môn chỉ có ý nghĩa khi trọng tâm đặt vào bài học và học sinh, thay vì soi xét, đánh giá người dạy. Hoạt động này được chuyển mục đích từ thanh tra, đánh giá xếp loại giáo viên sang sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học. Khi tổ hoặc nhóm bộ môn cần nghiên cứu nội dung khó, thử nghiệm phương pháp mới, ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo hay rèn kỹ năng tranh biện, cả tổ cùng xây dựng kế hoạch, phân công soạn giảng, phản biện giáo án, rồi dự giờ và phân tích hoạt động học của học sinh. Điểm đáng hoan nghênh là kế hoạch bài dạy trở thành sản phẩm chung, giáo viên đứng lớp chỉ là người đại diện dạy thực nghiệm. Trọng tâm vì thế chuyển sang câu hỏi: học sinh tiếp thu đến đâu, phương pháp có phù hợp không, chỗ nào cần điều chỉnh. Dự giờ theo hướng nghiên cứu bài học chính là không gian chuyên môn lành mạnh, giúp giáo viên nói thẳng – làm thật – góp ý dựa trên bằng chứng, thay vì nể nang hay chạy theo hình thức. Đây là cách tiếp cận phù hợp với khẩu hiệu “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” đang được ngành đặt làm yêu cầu xuyên suốt.
Giáo viên chủ nhiệm: từ bị kiểm tra sang chủ động quản lý lớp học
Một điểm tiến bộ là trao lại quyền cho giáo viên chủ nhiệm. Thông tư mới ghi rõ: giáo viên chủ nhiệm “được dự các giờ học, hoạt động giáo dục khác của học sinh lớp do mình làm chủ nhiệm”. Nghe đơn giản nhưng đây là thay đổi lớn: việc có dự giờ hay không là do giáo viên chủ nhiệm tự quyết định khi thấy thực sự cần thiết, nhà trường không được phép biến quyền này thành chỉ tiêu bắt buộc. Trong đời sống trường học, nhiều em rất ngoan trong tiết sinh hoạt nhưng thiếu nghiêm túc ở các giờ bộ môn. Giáo viên chủ nhiệm là người chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng và nền nếp lớp, nên họ cần được vào lớp để quan sát trực tiếp, phối hợp giáo viên bộ môn tháo gỡ vấn đề, chứ không chỉ nghe báo cáo một chiều. Ngược lại, với những lớp đã ổn định nề nếp, giáo viên chủ nhiệm không bị ép phải “đi dự cho đủ số tiết”. Đây là quản lý dựa trên hiệu quả thực tế, giải phóng giáo viên khỏi công việc hành chính vô nghĩa, đúng tinh thần giảm áp lực giáo viên mà ngành đang theo đuổi.
Tinh giản hồ sơ trường học và cấm sinh thêm giấy tờ vô nghĩa
Đi kèm với đổi mới dự giờ là một loạt chính sách giáo dục mới hướng tới tinh giản hồ sơ trường học. Thông tư 15 quy định hồ sơ của giáo viên chỉ còn Kế hoạch bài dạy; giáo viên chủ nhiệm có thêm Sổ chủ nhiệm, Tổng phụ trách Đội có Sổ công tác Đội. Việc không còn Sổ dự giờ là thông điệp rõ ràng: các nhà trường không được đẻ thêm sổ sách ngoài quy định để “quản lý cho chắc”, càng không thể buộc giáo viên nộp đủ các loại minh chứng hình thức. Chương trình hành động của Bộ yêu cầu rà soát toàn ngành các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, kỳ thi, hội thi, phong trào thi đua; tinh gọn hoặc bãi bỏ những hoạt động không thiết thực, gây áp lực thành tích. Việc báo cáo, thống kê được định hướng thực hiện trên môi trường số theo nguyên tắc “một dữ liệu chỉ thu thập một lần”, dùng cho nhiều mục đích, giảm tối đa hồ sơ, báo cáo trùng lặp và cấm cơ sở giáo dục tự đặt thêm sổ sách không cần thiết. Đây là bước đi thẳng vào “căn bệnh giấy tờ”, đòi hỏi cán bộ quản lý phải bảo vệ thời gian chuyên môn của nhà giáo để họ tập trung nghiên cứu bài giảng và hỗ trợ người học.
Giảm áp lực giáo viên để chống bệnh thành tích: sẽ đi được đến đâu?
Không thể chống bệnh thành tích nếu giáo viên vẫn bị vây hãm trong núi hồ sơ, phong trào và các cuộc thi vô nghĩa. Chỉ thị của Chính phủ yêu cầu có giải pháp cụ thể khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học, kiểm tra, đánh giá, đồng thời cắt giảm kỳ thi, cuộc thi không cần thiết để giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ. Chương trình hành động của Bộ không chỉ nhắm tới năm học 2026–2027 mà đặt lộ trình đến 2030 xây dựng 100% cơ sở giáo dục duy trì môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”, và hướng tới 2035 để văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trở thành giá trị cốt lõi được xã hội công nhận. Câu hỏi đặt ra là: liệu những quy định đẹp trên giấy có sống được trong thực tế trường học? Câu trả lời phụ thuộc vào hai nhóm chủ thể. Thứ nhất, cán bộ quản lý có dám từ bỏ thói quen giao chỉ tiêu, ép minh chứng, tổ chức phong trào hình thức hay không. Thứ hai, đội ngũ giáo viên có tận dụng không gian mới để đầu tư vào dự giờ chuyên môn, chia sẻ bài học khó và nói thẳng về chất lượng thực chất, thay vì nhẹ người vì “bớt việc”? Nếu cả hai cùng thay đổi, chính sách tinh giản hồ sơ và dự giờ tự nguyện sẽ không chỉ giảm áp lực giáo viên, mà còn là bước quan trọng để lấy lại niềm tin của xã hội vào kết quả học tập và văn bằng.
