Chuyển đổi số giáo dục: Từ khẩu hiệu đến những giờ dạy ít sổ sách hơn
Chuyển đổi số giáo dục trong trường trung học là quá trình đưa dữ liệu, hồ sơ, quản lý và dạy học lên môi trường số, kết nối với các nền tảng quản trị thông minh, sử dụng công nghệ như AI và STEM để vừa giảm thủ tục giấy tờ, vừa nâng cao chất lượng bài giảng, trải nghiệm học tập của học sinh và hiệu quả quản lý của nhà trường. Xác định chuyển đổi số là giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, các cơ sở giáo dục ở nhiều địa phương đang chủ động ứng dụng công nghệ trong quản lý, giảng dạy để đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình, mô hình quản trị và lộ trình trường học số hiện nay. Vấn đề không còn là “có làm hay không”, mà là làm thế nào để mỗi giờ dạy, mỗi cuộc họp và mỗi bài kiểm tra bớt sổ sách, thêm thời gian cho chuyên môn.
Hưng Yên: Cắt giảm hồ sơ để thầy cô dạy nhiều hơn, viết ít hơn
Trọng tâm quan trọng nhất của chuyển đổi số giáo dục hiện nay là cải tổ quản lý hành chính trường học theo hướng giảm gánh nặng hồ sơ cho giáo viên. Ngành giáo dục Hưng Yên đã xác định rõ: nếu chuyển đổi số không giúp giáo viên bớt sổ sách thì đó chỉ là cuộc chơi công nghệ tốn kém. Tại hội thảo về đột phá chuyển đổi số và triển khai mô hình giáo dục STEM, cán bộ quản lý và lãnh đạo địa phương thẳng thắn bàn về việc hồ sơ số phải thay hồ sơ giấy, giáo viên trực tiếp giảng dạy chỉ còn giữ những loại hồ sơ thật sự cần thiết. Cùng với chủ trương cắt khoảng một nửa các hội thi không cần thiết, chuyển đổi số ở đây mang tính “giải phóng” đội ngũ: bớt viết báo cáo để có thêm thời gian chuẩn bị bài, theo sát học sinh.
Chuyển đổi số được triển khai nhằm giảm hồ sơ, sổ sách, giúp giáo viên có thêm thời gian cho chuyên môn. Thành quả không chỉ nằm trên văn bản: các trường đang đưa vào sử dụng chữ ký số, mã định danh, hồ sơ và sổ sách điện tử, thư viện số, hệ thống họp không giấy tờ cùng nhiều nền tảng quản trị thông minh khác. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hưng Yên, đến nay toàn ngành đã xây dựng được 1.239 bài giảng ứng dụng AI, đồng thời kết nối hệ điều hành quản trị thông minh của ngành với trục dữ liệu của tỉnh và tiếp tục đồng bộ với cơ quan quản lý trung ương. Nói cách khác, họ đang biến khẩu hiệu “trường học số” thành hạ tầng dữ liệu sống, cập nhật thường xuyên, làm nền cho mọi quyết định quản lý.
Cà Mau: Chuyển đổi số gắn với AI, STEM và chương trình GDPT 2018
Nếu Hưng Yên đặt trọng tâm vào giảm hồ sơ, thì Cà Mau cho thấy một lát cắt khác của chuyển đổi số giáo dục: tích hợp AI trong giáo dục trung học, mở rộng STEM và đổi mới quản trị nhà trường. Năm học 2025-2026, ngành Giáo dục Cà Mau triển khai chương trình GDPT 2018 gắn với việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm việc sắp xếp trường lớp không làm gián đoạn dạy và học. Chuyển đổi số được đẩy mạnh với nhiều kết quả nổi bật: đã tập huấn phát triển năng lực số cho 1.343 cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán; triển khai thí điểm giáo dục AI tại 30 trường; hoàn thành học bạ số ở 100% trường THCS, THPT. Đây không chỉ là thành tích kỹ thuật, mà là bước bắt buộc nếu muốn quản lý nhà trường bằng dữ liệu, thay vì bằng các bản báo cáo chậm và dễ sai.
Giáo dục STEM tiếp tục được mở rộng với hơn 4.000 học sinh, giáo viên tham gia Ngày hội STEM cấp tỉnh và ba phòng thực hành STEM được đầu tư tổng trị giá 10,5 tỷ đồng. Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp tỉnh thu hút 389 học sinh với 218 dự án, cho thấy khi hạ tầng và chính sách rõ ràng, học sinh sẵn sàng bước vào các sân chơi khoa học mới. Giáo dục STEM, năng lực số, trí tuệ nhân tạo, ngoại ngữ và giáo dục hướng nghiệp đang được các trường chú trọng triển khai. Đánh giá năm học 2025-2026, lãnh đạo ngành nhấn mạnh kỳ thi tốt nghiệp THPT được tổ chức nghiêm túc, an toàn; chất lượng giáo dục được giữ vững, trong khi cơ sở vật chất ngày càng khang trang, hiện đại, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và chuyển đổi số. Đây là minh chứng rằng chuyển đổi số, nếu đi cùng tăng cường hạ tầng và đội ngũ, có thể nâng chất lượng thay vì chỉ tăng áp lực.
Trường học số: Không chỉ là phòng máy đẹp mà là dữ liệu đúng và quản trị mới
Trong cả hai câu chuyện Hưng Yên và Cà Mau, điểm chung quan trọng nhất là họ coi dữ liệu là nền tảng của trường học số. Theo lãnh đạo ngành giáo dục, muốn chuyển đổi số hiệu quả, dữ liệu phải đúng, đủ và được cập nhật thường xuyên; đến nay dữ liệu của các cơ sở giáo dục tại 104 xã, phường ở Hưng Yên đã được cập nhật lên hệ thống để quản lý, điều hành tập trung. Ở Cà Mau, việc hoàn thành học bạ số ở toàn bộ trường THCS, THPT cho phép theo dõi quá trình học tập của học sinh một cách liên tục và chính xác. Trường học số không chỉ là phòng học lắp máy chiếu, mà là một hệ sinh thái: từ hồ sơ điện tử, thư viện số, họp không giấy tờ cho tới các hệ điều hành quản trị thông minh kết nối nhiều tầng dữ liệu khác nhau. Nếu dữ liệu sai, thiếu, hoặc cập nhật theo kiểu “làm cho có”, mọi ứng dụng AI trong giáo dục trung học sẽ bị triệt tiêu giá trị.
Nhiệm vụ năm học mới: Tránh “ảo tưởng công nghệ”, tập trung vào lợi ích cho học sinh và giáo viên
Khi các sở giáo dục bước vào năm học mới, chuyển đổi số giáo dục phải được coi là nhiệm vụ trọng tâm nhưng không được phép biến thành “ảo tưởng công nghệ”. Ngành giáo dục Cà Mau đã đặt mục tiêu rõ cho năm học 2026-2027: tiếp tục triển khai Nghị quyết 71, Luật Giáo dục 2025 và chương trình GDPT 2018; đẩy mạnh đổi mới quản trị nhà trường, chuyển đổi số, ứng dụng AI, phát triển giáo dục STEM và ngoại ngữ, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, không để học sinh vì hoàn cảnh khó khăn phải bỏ học. Hưng Yên thì kiên trì với kế hoạch xây dựng kho học liệu số dùng chung từ lớp 1 đến lớp 12 theo bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống”, đồng thời tiếp tục kết nối và đồng bộ dữ liệu với cơ quan quản lý cấp trên. Cả hai hướng đi này đều đúng, với điều kiện mọi công cụ phải trả lời được câu hỏi: giáo viên có dạy tốt hơn, học sinh có học ý nghĩa hơn hay không.
Bài học nổi bật ở đây là: chuyển đổi số giáo dục chỉ thành công khi gắn chặt với giảm gánh nặng quản lý hành chính trường học và nâng chất lượng dạy học. Nếu AI và STEM được đưa vào như những tiết mục biểu diễn, hoặc kho học liệu số bị “bỏ hoang” vì thiết kế xa rời nhu cầu lớp học, trường học số sẽ chỉ là khẩu hiệu. Ngược lại, khi hồ sơ được số hóa, các kỳ thi tổ chức an toàn, chất lượng giáo dục được giữ vững, đội ngũ hơn 20.000 giáo viên, cán bộ được củng cố, mạng lưới trường lớp được sắp xếp mà không gián đoạn dạy và học, chuyển đổi số trở thành phương tiện chứ không phải mục tiêu. Đây nên là tiêu chuẩn để các địa phương soi chiếu: công nghệ nào không giúp tiết kiệm thời gian, tăng chất lượng và giữ được công bằng trong tiếp cận giáo dục, thì không nên đưa vào lớp học.
