Du lịch cộng đồng Việt Nam: con đường khởi nghiệp bỏ lương cao để về quê
Du lịch cộng đồng Việt Nam là mô hình khởi nghiệp trong đó người dân địa phương trực tiếp tổ chức lưu trú và trải nghiệm văn hóa bản địa, chia sẻ lợi ích kinh tế với cộng đồng thay vì chỉ bán dịch vụ cơ bản rời rạc cho du khách.
Điểm chung của những người trẻ rời phố về quê là dám từ bỏ mức lương ổn định để theo đuổi sinh kế bền vững du lịch cho cả làng. Nguyễn Văn Thuật từng là trưởng bộ phận với thu nhập 20–30 triệu đồng/tháng nhưng quyết định trở về Hà Giang cũ, nay thuộc Tuyên Quang, bắt đầu từ một chiếc máy ảnh. Tại Huế, Đinh Thị Phương Thy không chọn mở homestay “na ná” số đông, mà xây mô hình nơi khách phải sống cùng văn hóa địa phương, không chỉ ngủ qua đêm. Những lựa chọn này đi ngược quán tính “lên thành phố kiếm tiền”, nhưng lại mở ra một hướng khởi nghiệp du lịch nông thôn gắn lợi ích cá nhân với lợi ích cộng đồng.
Nguyễn Văn Thuật: từ chiếc máy ảnh đến cộng đồng hơn 2 triệu người
Câu chuyện của Nguyễn Văn Thuật cho thấy du lịch cộng đồng không phải bắt đầu từ vốn lớn, mà từ khả năng kể chuyện về quê hương. Sau một lần về quê tổ chức sinh nhật giữa lúc du lịch địa phương hồi phục sau dịch, anh tự hỏi vì sao phải tiếp tục bôn ba khi quê có cảnh đẹp, văn hóa đặc sắc và khách quốc tế ngày càng đông. Từ câu hỏi đó, anh bỏ công việc lương 20–30 triệu đồng/tháng để về Hà Giang cũ khởi nghiệp du lịch cộng đồng với vốn liếng là tiền tiết kiệm và một chiếc máy ảnh.
Thuật chụp ảnh miễn phí cho khách ở những điểm check-in, rồi mời họ vào nhóm du lịch để chia sẻ review, hình ảnh và trải nghiệm chân thực về vùng cao. Sau gần ba năm, cộng đồng anh lập đã vượt 2 triệu thành viên và trở thành kênh tham khảo quan trọng cho du khách tìm hiểu Hà Giang. Câu chuyện quan trọng hơn con số: từ một chiếc máy ảnh, anh xây được công ty du lịch là nơi làm việc cho nhiều bạn trẻ dân tộc và là địa chỉ quen thuộc của khách đến miền địa đầu. Đây là minh chứng sống động rằng khởi nghiệp du lịch nông thôn có thể tạo sinh kế bền vững du lịch cho cả một thế hệ trẻ tại chỗ.
O Thy Homestay ở Huế: trải nghiệm làm nón, làm bánh và nấu cơm nhà
Nếu Hà Giang gây ấn tượng bằng những cung đường đá, thì Huế lại chọn con đường mềm mại hơn: cho khách tự tay chạm vào đời sống thường nhật. Tại Kim Long, O Thy Homestay có phòng nghỉ, sân vườn, cà phê và cơm nhà kiểu Huế, nhưng điểm khác biệt là hệ thống trải nghiệm văn hóa địa phương được thiết kế như những “điểm chạm” để khách sống cùng văn hóa.
Đinh Thị Phương Thy cho rằng khởi nghiệp trong thời đại số phải có sự khác biệt; nếu làm giống mọi người thì rất khó cạnh tranh. Vì thế, du khách đến O Thy không chỉ nghỉ mà còn được tự tay làm bánh, chằm nón, nấu bữa cơm Huế rồi thưởng thức thành quả của mình. Khoảng 60% khách lưu trú chọn tham gia các hoạt động này, cho thấy nhu cầu mạnh mẽ về trải nghiệm văn hóa địa phương thay vì chỉ mua tour “check-in”. Đáng nói hơn, O Thy không ôm hết dịch vụ mà kết nối người làm nghề, hộ dân, làng nghề tham gia cùng tạo sản phẩm, đúng tinh thần du lịch cộng đồng Việt Nam.
Sinh kế bền vững du lịch: chia lợi ích, giữ nghề, giữ người
Đằng sau mỗi trải nghiệm tay nghề ở Huế là câu chuyện sinh kế rất cụ thể: O Thy tạo việc làm thường xuyên cho 9 lao động và thêm nhiều việc thời vụ khi có khách. Những người chằm nón, làm bánh, làm nghề thủ công từ chỗ chỉ làm sản phẩm để bán, nay có thêm nguồn thu và cơ hội trực tiếp gặp gỡ du khách, hướng dẫn từng công đoạn và kể chuyện về nghề. Thu nhập tăng lên tạo động lực để họ gắn bó với nghề, thay vì bỏ làng ra phố. Đó là định nghĩa thiết thực nhất của sinh kế bền vững du lịch.
Mô hình chia lợi ích rõ ràng: homestay giữ lại khoảng 10% giá dịch vụ trải nghiệm, phần còn lại thuộc về người trực tiếp tham gia. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: du lịch không chỉ là nguồn doanh thu cho một cơ sở lưu trú, mà là “hệ thống ống dẫn” lợi ích cho cả cộng đồng. Kết hợp ưu tiên lao động địa phương, đặc biệt là phụ nữ, với việc kết nối đầu ra cho làng nghề, O Thy đang xây một dạng “chuỗi giá trị nhỏ” nhưng có khả năng nhân rộng sang nhiều vùng quê. Khi người dân thấy lợi ích thực, họ sẽ trở thành đối tác tích cực của du lịch cộng đồng chứ không chỉ là phông nền.
Vì sao du lịch cộng đồng là lựa chọn của tương lai cho người trẻ và du khách tiết kiệm?
Nhìn vào Hà Giang và Huế, dễ thấy du lịch cộng đồng không phải “phong trào” mà là chiến lược sinh kế mới. Với người trẻ, đó là con đường khởi nghiệp du lịch nông thôn giúp họ làm chủ thời gian, sống gần gia đình và sử dụng công nghệ để đưa quê hương lên bản đồ số. Khi người bản địa biết kể câu chuyện quê mình bằng trải nghiệm chân thực và công cụ thời đại, khoảng cách từ một miền đất xa xôi đến màn hình hàng triệu du khách được rút ngắn chỉ bằng một cú chạm.
Với du khách có ngân sách hạn chế, những mô hình này cho phép họ ở homestay giá phải chăng nhưng vẫn có trải nghiệm chất lượng cao: nấu ăn cùng chủ nhà, học nghề truyền thống, nghe chuyện làng. Họ không mua “dịch vụ” mà mua “thời gian sống như người bản địa”. Tương lai của du lịch cộng đồng Việt Nam phụ thuộc vào việc giữ được cân bằng: không để thương mại hóa phá hỏng không gian làng quê, nhưng cũng không để cơ hội kinh tế trôi qua. Những người như Thuật và Thy đang cho thấy một hướng đi: dùng trải nghiệm văn hóa địa phương làm lõi sản phẩm, dùng công nghệ để mở rộng, và dùng chia sẻ lợi ích để neo người trẻ ở lại quê nhà.
