Liên kết mới là cách làm di sản sinh giá trị
Du lịch di sản liên vùng là cách tổ chức hành trình kết nối di tích, làng nghề và không gian văn hóa ở nhiều địa phương thành một trải nghiệm thống nhất, thay vì những chuyến tham quan rời rạc. Đồng bằng sông Hồng có nguồn tài nguyên phong phú, nhưng lợi thế ấy khó chuyển thành sức hút bền vững nếu mỗi nơi chỉ quảng bá điểm đến của mình. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, vùng gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Ninh Bình, Hưng Yên và Bắc Ninh, càng cần rà soát lại không gian và tuyến du lịch theo hướng kết nối. Hà Nội nên làm đầu mối điều phối câu chuyện, lịch trình, phương tiện và tiêu chuẩn dịch vụ; đó là vai trò tạo thêm giá trị, không phải giành phần nổi bật của các địa phương. Khách được tiếp cận nhiều lớp văn hóa trong cùng chuyến đi, còn cộng đồng địa phương có cơ hội hưởng lợi từ thời gian lưu trú dài hơn.
Một số mô hình đã cho thấy liên kết có thể vận hành trong thực tế. Từ tháng 4-2026, tuyến tàu liên thông giữa vịnh Hạ Long và vịnh Lan Hạ được khai thác với sự phối hợp của Quảng Ninh và Hải Phòng; sáu tháng đầu năm, tuyến phục vụ 4.562 lượt khách. Tàu “Hà Nội 5 cửa ô” đưa khách từ ga Hà Nội đến Từ Sơn để khám phá đền Đô, quan họ và tranh dân gian; sau gần một năm, tàu đã chạy gần 400 chuyến, phục vụ gần 100.000 lượt khách. Những con số này không tự động chứng minh mọi tuyến liên kết đều thành công, nhưng cho thấy sản phẩm có nội dung rõ và trải nghiệm liền mạch có thể khiến du khách muốn đi xa hơn.
Nội Bài cần trở thành điểm đến, không chỉ là nơi quá cảnh
Du lịch Nội Bài có cơ sở để phát triển nếu lợi thế sân bay được nối với những trải nghiệm gần đó. Ngày 27/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội phối hợp với UBND xã Nội Bài tổ chức khảo sát cùng doanh nghiệp lữ hành, nhằm đánh giá tài nguyên và tìm hướng xây dựng sản phẩm. Địa phương có gần 342 ha rừng, hệ thống sông hồ, cảnh quan nông thôn, 7 di tích cấp quốc gia, 20 di tích cấp thành phố và các sản phẩm OCOP. Đền Thanh Nhàn, Việt Phủ Thành Chương, hồ Đồng Quan, cơ sở làm bánh chưng và sản phẩm gạo nếp có thể tạo thành một tuyến kết hợp văn hóa, sinh thái, nông nghiệp và ẩm thực. Đây là cách thuyết phục khách quá cảnh dành thêm nửa ngày hoặc một ngày cho khu vực, thay vì xem sân bay chỉ là điểm đi qua.
Tuy vậy, có tài nguyên chưa đồng nghĩa có sản phẩm bán được. Các điểm cần được nối bằng lịch trình hợp lý, dịch vụ ổn định và phương án di chuyển rõ ràng; trải nghiệm làm bánh hay tham quan cảnh quan cũng phải đủ hấp dẫn để khách lựa chọn. Thời gian tới, địa phương dự kiến nghiên cứu đề án du lịch giai đoạn 2027–2030, tầm nhìn 2035, xây dựng bản đồ số, ứng dụng mã QR và tăng hợp tác với doanh nghiệp lữ hành, hãng hàng không. Hướng đi này đáng ủng hộ, miễn là công nghệ phục vụ việc tìm đường và hiểu câu chuyện địa phương, chứ không thay thế chất lượng đón tiếp. Khi các tour được thử nghiệm với thị trường khách cụ thể, Nội Bài mới có thể chuyển dần từ cửa ngõ trung chuyển thành điểm đến có bản sắc.
Đường sắt có thể kể câu chuyện mà phương tiện khác bỏ lỡ
Du lịch đường sắt không nên bị thu hẹp thành việc đưa khách từ ga này đến ga khác. Cầu, tuyến ray, nhà ga, đoàn tàu và kiến trúc kỹ thuật tạo nên phần di sản hữu hình; câu chuyện nghề nghiệp và ký ức người lao động làm dày thêm trải nghiệm. Sau 145 năm hình thành và phát triển, đường sắt Việt Nam lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử và văn hóa cộng đồng. Vì vậy, một hành trình có giá trị không chỉ nằm ở cảnh nhìn qua cửa sổ: nhà ga có thể trở thành điểm tham quan, còn mỗi cung đường cần được diễn giải bằng câu chuyện gắn với vùng đất. Những nhà ga cổ và tuyến đường sắt lịch sử cũng có thể kết nối với làng nghề, di tích và dịch vụ tại địa phương, bổ sung chiều sâu cho sản phẩm liên vùng.
Muốn khai thác di sản mà không biến nó thành phông nền trang trí, ngành đường sắt cần bảo tồn công trình, cải thiện dịch vụ trên tàu, ứng dụng công nghệ số và chọn những nhà ga có giá trị lịch sử để phát triển thành điểm đến văn hóa. Xu hướng du lịch xanh tạo thêm lý do để xem xét phương án này, bởi đường sắt có mức phát thải carbon thấp hơn nhiều loại hình vận tải khác. Nhưng lợi thế môi trường chỉ có ý nghĩa với du khách khi lịch chạy thuận tiện và trải nghiệm đủ hấp dẫn. Tương tự, một tuyến tàu liên vùng chỉ bền vững khi các điểm đến cùng thống nhất chất lượng và chia sẻ lợi ích. Di sản, hàng không và đường sắt vì thế không phải ba chủ đề quảng bá riêng: chúng cần được ghép thành hành trình cụ thể, từ cửa ngõ đến vùng văn hóa.
