Y học cổ truyền chỉ có thể tồn tại bền vững khi trở thành y học cổ truyền khoa học
Y học cổ truyền khoa học là cách tiếp cận trong đó các phương pháp, bài thuốc và liệu pháp cổ truyền được kiểm chứng bằng nghiên cứu lâm sàng nghiêm ngặt, đo lường rõ ràng hiệu quả và an toàn, từ đó tích hợp có chọn lọc với y học hiện đại để tạo nên mô hình chăm sóc sức khỏe tích hợp cho người bệnh. WHO khẳng định hàng tỷ người đang dựa vào các hình thức y học cổ truyền, bổ sung và tích hợp như một phần của chăm sóc sức khỏe, nhưng lĩnh vực này chỉ nhận chưa đến 1% kinh phí nghiên cứu y tế toàn cầu và khoảng 0,43% nhân lực nghiên cứu. Đây không chỉ là sự bất cân đối, mà là một rủi ro: chúng ta đang dùng rất nhiều phương pháp mà chưa biết rõ cái gì có lợi, cái gì không hiệu quả, thậm chí có thể gây hại. Nếu y học cổ truyền muốn đi cùng y học hiện đại thay vì đứng bên lề, khoa học hóa là con đường duy nhất.
WHO muốn đưa y học cổ truyền vào “bài kiểm tra” khoa học, không phải để cổ vũ mù quáng
Khi công bố Chương trình ưu tiên và nghị trình nghiên cứu toàn cầu về y học cổ truyền, bổ sung và tích hợp giai đoạn 2025-2034 vào ngày 17/9, WHO đặt ra một mục tiêu rõ ràng: kéo y học cổ truyền lại gần hệ thống bằng chứng khoa học. Điều họ yêu cầu không phải là chấp nhận tất cả phương pháp cổ truyền, mà là đủ dữ liệu để phân biệt đâu là can thiệp có lợi, đâu là phương pháp không có lợi hoặc không an toàn. Thông điệp này đi ngược xu hướng lý tưởng hóa Đông y như “thuốc thần” hay ngược lại là phủ nhận sạch sẽ; WHO ép chúng ta phải trả lời các câu hỏi không thể né tránh: phương pháp nào thực sự hiệu quả, phương pháp nào không, dùng trong hoàn cảnh nào, với đối tượng nào. Chương trình mới của họ ưu tiên nghiên cứu các bệnh đột quỵ, sức khỏe tâm thần, đau, cơ xương khớp, ung thư, bệnh chuyển hóa, sức khỏe sinh sản, người cao tuổi, trẻ em và các can thiệp dự phòng. Đây chính là những lĩnh vực mà y học cổ truyền thường được sử dụng rộng rãi, nên nếu tiếp tục chậm chân về nghiên cứu, hệ thống y tế sẽ phải ra quyết định trong mù mờ.
Bệnh viện Y Dược cổ truyền Kiên Giang: bằng chứng sống cho mô hình kết hợp Đông Tây y
Trong khi nhiều nơi vẫn tranh luận Đông – Tây y “ai đúng ai sai”, Bệnh viện Y Dược cổ truyền Kiên Giang chọn câu trả lời thực tế: kết hợp Đông Tây y để nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe nhân dân. Với 6 phòng chức năng và 11 khoa lâm sàng, cận lâm sàng, bệnh viện triển khai từ khám bệnh, hồi sức tích cực chống độc, nội tổng hợp đến châm cứu dưỡng sinh, phục hồi chức năng, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, dược và dinh dưỡng. Quan trọng hơn, 100% lượt khám chữa bệnh tại đây được thực hiện bằng y học cổ truyền hoặc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại. Trong năm 2026, bệnh viện được giao 350 giường nhưng đã kê thực tế 380 giường, tiếp nhận 65.553 lượt khám chữa bệnh (109% kế hoạch 6 tháng), điều trị nội trú 4.243 người (133% kế hoạch), công suất sử dụng giường đạt 101%. Tự đánh giá chất lượng theo Bộ tiêu chí bệnh viện Việt Nam phiên bản 2.0 đạt 3,28 điểm, xếp loại Khá, tỷ lệ hài lòng người bệnh nội trú 95,4%, ngoại trú 98,6%. Những con số này cho thấy kết hợp Đông Tây y nếu được tổ chức bài bản, gắn với quản trị chất lượng, hoàn toàn có thể trở thành mô hình chăm sóc sức khỏe tích hợp đáng tin cậy.
Từ bệnh viện đến phòng khám: nghiên cứu y học cổ truyền phải gắn chặt thực hành
Một trong những điểm sáng của Bệnh viện Y Dược cổ truyền Kiên Giang là họ không dừng lại ở điều trị mà gắn y học cổ truyền với nghiên cứu khoa học. Chỉ trong 6 tháng, bệnh viện đã tổ chức 34 hội nghị, hội thảo khoa học; thông qua 16 đề cương nghiên cứu và 2 sáng kiến cải tiến kỹ thuật. Họ cũng chủ động đào tạo nguồn nhân lực: 298 viên chức và người lao động, 65 bác sĩ cùng đội ngũ dược sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên, nhân lực phục hồi chức năng, đồng thời hướng dẫn thực hành cho 3 lớp với 70 sinh viên, học viên ngành y học cổ truyền. Việc chủ động nguồn dược liệu và bào chế thuốc – thực hiện 73.034 thang thuốc, sản xuất hàng nghìn chai cồn xoa bóp, Hoàn nghệ mật ong trong nửa năm – cho thấy y học cổ truyền nếu được nghiên cứu, chuẩn hóa quy trình dược liệu có thể trở thành nền tảng cho nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe tích hợp. Quan trọng hơn, bệnh viện định hướng kết hợp y học cổ truyền, y học hiện đại và phục hồi chức năng, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, hồ sơ bệnh án điện tử, chuẩn hóa dữ liệu bảo hiểm y tế. Đây là thông điệp rõ ràng: y học cổ truyền khoa học không thể đứng ngoài các tiêu chuẩn quản trị hiện đại.
Khoa học hóa y học cổ truyền để bảo vệ người bệnh và làm giàu hệ thống y tế
Nếu có điều gì cần nói thẳng, đó là: y học cổ truyền sẽ bị đẩy ra bên lề nếu tiếp tục né tránh khoa học. Khoảng trống bằng chứng hiện nay khiến cả người bệnh lẫn cơ quan quản lý khó biết phương pháp nào hiệu quả, phương pháp nào vô ích hoặc nguy hiểm. Theo WHO, bằng chứng tốt hơn sẽ giúp các quốc gia nhận diện những can thiệp hiệu quả, loại bỏ hoặc hạn chế phương pháp không hiệu quả hay không an toàn, đồng thời tăng khả năng bảo vệ người bệnh. Khi hàng tỷ người dùng y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe tích hợp, không ai có quyền để họ tiếp tục điều trị dựa trên niềm tin mơ hồ. Từ góc độ hệ thống, đầu tư nghiên cứu y học cổ truyền – từ dược liệu đến mô hình kết hợp Đông Tây y – là cách mở rộng kho công cụ điều trị, đa dạng lựa chọn chi phí và phù hợp văn hóa. Bài học từ Bệnh viện Y Dược cổ truyền Kiên Giang cho thấy: khi có tổ chức, đào tạo, đánh giá chất lượng và kết hợp Đông Tây y một cách có hệ thống, y học cổ truyền không chỉ sống sót mà trở thành một trụ cột trong chăm sóc sức khỏe tích hợp. Vấn đề còn lại không phải là “có nên nghiên cứu?”, mà là chúng ta còn chấp nhận để lĩnh vực này chỉ nhận dưới 1% kinh phí nghiên cứu y tế toàn cầu hay không.
