Từ chữa bệnh sang chăm sóc suốt vòng đời: bước ngoặt tư duy chiến lược
Chiến lược quốc gia phát triển y học cổ truyền Việt Nam là kế hoạch dài hạn nhằm đưa y học cổ truyền trở thành bộ phận quan trọng của hệ thống y tế, được hiện đại hóa bằng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, đồng thời vẫn bảo tồn bản sắc và tri thức truyền thống. Đây không chỉ là một văn bản định hướng, mà là tuyên bố lựa chọn con đường hiện đại hóa y học truyền thống thay vì để di sản này tồn tại bên lề. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định 1976/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược đến 2030, tầm nhìn 2045, đặt mục tiêu phát triển nền y học cổ truyền toàn diện, khoa học và hội nhập quốc tế. Nói cách khác, y học cổ truyền Việt Nam được đưa lên “bàn cờ lớn” của chiến lược phát triển y học quốc gia, chứ không còn là lựa chọn phụ cho một nhóm nhỏ người bệnh.
Quy hoạch mạng lưới: y học cổ truyền không còn là dịch vụ phụ
Nếu trước đây y học cổ truyền thường bị xem là lựa chọn bổ trợ, thì chiến lược mới buộc hệ thống y tế phải thiết kế lại hạ tầng để nó có vị trí tương xứng. Định hướng đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phải có bệnh viện y học cổ truyền, trong đó 70% bệnh viện đạt tối thiểu 300 giường bệnh mỗi cơ sở. Đây là con số cho thấy Nhà nước không còn coi y học cổ truyền là “phòng khám nhỏ” mà là tuyến điều trị chuyên sâu. Đồng thời, tất cả bệnh viện lão khoa và khoa lão tuyến tỉnh phải tích hợp y học cổ truyền trong chăm sóc, phục hồi chức năng người cao tuổi. Cơ cấu dịch vụ kết hợp đông – tây y cũng được đặt mục tiêu rõ: tối thiểu 10% ở cấp chuyên sâu, 20% ở cấp cơ bản và gần 30% ở chăm sóc ban đầu. Chiến lược này, nếu thực thi nghiêm túc, sẽ thay đổi cách người dân tiếp cận y học cổ truyền: không phải tìm thầy lang riêng lẻ, mà được phục vụ trong cùng một hệ thống.
Công nghệ và chuyển đổi số: đôi cánh mới cho tri thức cũ
Điểm táo bạo nhất của chiến lược là coi khoa học, công nghệ hiện đại và chuyển đổi số là “đôi cánh” để tri thức bản địa cất cánh. Không có dữ liệu, chuẩn hóa và thử nghiệm lâm sàng, y học cổ truyền sẽ mãi bị nghi ngờ. Chiến lược yêu cầu củng cố và phát triển các trung tâm thử nghiệm lâm sàng đạt chuẩn GCP, hướng tới hệ thống đạt tiêu chuẩn khu vực châu Á. Đồng thời, phải xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về y học cổ truyền, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong nghiên cứu y dược cổ truyền. Điều này không chỉ là chuyện “số hóa cho đẹp”, mà là điều kiện để bài thuốc, vị thuốc truyền thống bước vào ngôn ngữ khoa học quốc tế, có bằng chứng, có tiêu chuẩn, có khả năng được công nhận ngoài biên giới.
Bảo tồn tri thức và dược liệu: di sản không còn nằm trong tủ kính
Chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam không chấp nhận kiểu bảo tồn “trưng bày”, mà đặt mục tiêu bảo tồn để sử dụng và phát triển. Một nhiệm vụ trọng tâm là điều tra, khảo sát, thống kê, sưu tầm và đánh giá toàn diện các nguồn tri thức y học cổ truyền: sách cổ, tài liệu chuyên môn, bài thuốc, kinh nghiệm dân gian, tri thức bản địa của các cộng đồng, đặc biệt là những giá trị có nguy cơ mai một. Cùng với đó, chiến lược yêu cầu tổ chức bảo tồn và phát triển các vùng sinh thái có giá trị về dược liệu, kết hợp bảo tồn nguồn gen cây thuốc với bảo vệ đa dạng sinh học và khai thác bền vững. Triển khai các giải pháp để công nghiệp dược liệu trở thành ngành kinh tế chiến lược, bảo đảm an ninh, an toàn dược liệu. Nếu làm tốt, người nắm tri thức y học cổ truyền – từ lương y đến cộng đồng dân tộc – không chỉ được ghi nhận mà còn được bảo vệ quyền lợi sở hữu trí tuệ.
Tác động đến người dân và con đường hội nhập quốc tế
Điểm đáng chú ý nhất với người dân là y học cổ truyền sẽ hiện diện ngay tại tuyến cơ sở. Mục tiêu là 100% trạm y tế cấp xã đủ điều kiện cung ứng dịch vụ y học cổ truyền, đi kèm chuẩn bị chặt chẽ về nhân lực. Tổng chi trả từ Quỹ bảo hiểm y tế cho y học cổ truyền được định hướng tăng tối thiểu gấp đôi so với năm 2025, tạo động lực tài chính để người dân tiếp cận dịch vụ với chi phí hợp lý. Chiến lược cũng khuyến khích tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng cơ sở y học cổ truyền chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng. Về tầm nhìn, đến năm 2045, y học cổ truyền Việt Nam được định hướng phát triển toàn diện, hiện đại, hội nhập quốc tế, đậm bản sắc dân tộc, tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. Câu hỏi còn lại không phải là “có nên hiện đại hóa y học truyền thống hay không”, mà là chúng ta có đủ quyết tâm để biến chiến lược này thành thực tế hay để nó nằm trên giấy.
