Những khung hình trở thành cột mốc trong lòng người
Ảnh nghệ thuật biên cương là những tác phẩm nhiếp ảnh ghi lại con người, cảnh sắc và nhịp sống nơi tuyến đầu, qua đó làm hiện lên vẻ đẹp vùng đất và vun đắp tình yêu, trách nhiệm với chủ quyền Tổ quốc. Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật cấp quốc gia “Tự hào một dải biên cương” lần thứ tư khép lại bằng lễ trao giải tối 30/10 tại Quảng Ninh. Điều đáng nhớ không chỉ là các tác phẩm được vinh danh, mà còn là cách chúng đưa biên giới ra khỏi ý niệm địa lý xa xôi, biến nơi ấy thành một phần gần gũi trong cảm nhận của công chúng. Từ đỉnh núi phủ sương đến bản làng, cửa khẩu và những con người đang sống, làm việc nơi phên dậu, mỗi khuôn hình góp một câu chuyện về vẻ đẹp, sự bền bỉ và niềm tự hào.
Tại buổi lễ, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh rằng ống kính người nghệ sĩ là vũ khí của cái đẹp, sự thật và niềm tin. Đó là một cách nhìn thuyết phục về sức mạnh của nhiếp ảnh: ảnh không thay thế cột mốc trên thực địa, nhưng có thể trở thành cột mốc trong lòng người xem, khơi gợi tình yêu và ý thức trách nhiệm với từng tấc đất quê hương.

Quy mô lớn, nhiều góc nhìn về đời sống biên giới
Từ gần 7.000 tác phẩm của hơn 700 tác giả ở mùa đầu tiên năm 2020, cuộc thi năm 2026 tăng lên gần 16.000 tác phẩm của 4.221 tác giả đến từ 34 tỉnh, thành phố. Những con số này cho thấy chủ đề biên cương đã vượt khỏi phạm vi riêng của giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp, thu hút cả cán bộ, chiến sĩ, giáo viên, học sinh và sinh viên. Sự đa dạng ấy có giá trị riêng: biên giới được nhìn từ nhiều vị trí, không chỉ qua phong cảnh hùng vĩ mà còn qua những công việc thường nhật và mối gắn bó giữa con người với vùng đất.
Các tác phẩm tái hiện đỉnh núi mờ sương, cửa khẩu nhộn nhịp giao thương, chiến sĩ biên phòng bên trẻ em vùng cao, cán bộ đưa pháp luật và chuyển đổi số đến bản làng, cùng thầy cô vượt suối đón học trò. Những hình ảnh ấy tránh biến biên cương thành một biểu tượng trừu tượng: chúng cho thấy một vùng đất đang đổi thay, đồng thời vẫn gìn giữ bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc. Vì thế, triển lãm ảnh nghệ thuật có thể giúp người chưa từng đặt chân đến biên giới hình dung rõ hơn về cuộc sống nơi đây.
Tác phẩm đoạt giải kể chuyện bằng những lát cắt cụ thể
Ban tổ chức trao 21 giải thưởng ở hai thể loại ảnh đơn và ảnh bộ. Giải nhất ảnh đơn thuộc về Triệu Văn Lịch, tác giả đến từ Cao Bằng, với tác phẩm “Ba Quáng - Một góc biên cương hùng vĩ”; giải nhất ảnh bộ được trao cho Giang Sơn Đông, đến từ Hải Phòng, với “Yêu từng tấc đất biên cương”. Tên hai tác phẩm gợi hai cách tiếp cận bổ sung cho nhau: một bên nhấn vào địa thế hùng vĩ, bên kia đặt trọng tâm ở tình cảm gắn bó với từng phần đất. Giá trị của giải thưởng vì vậy không chỉ nằm ở sự ghi nhận chuyên môn, mà còn ở việc đưa những câu chuyện cụ thể về biên giới đến gần công chúng.
Đặt cạnh nhau, ảnh đơn và ảnh bộ cũng cho thấy một bức ảnh có thể tạo ấn tượng tức thì, còn một chuỗi ảnh có thể mở rộng câu chuyện bằng nhiều khoảnh khắc. Đó là lý do cuộc thi ảnh quốc gia này nên được nhìn như hơn một dịp trao giải: tác phẩm cần tiếp tục được giới thiệu ở trường học, địa phương và đơn vị lực lượng vũ trang để giá trị của chúng không dừng lại trong không gian triển lãm.
Đưa câu chuyện biên cương vượt khỏi phòng triển lãm
Thông điệp từ lễ trao giải đặt ra một hướng đi đáng ủng hộ: đưa triển lãm lưu động về cơ sở, dùng tác phẩm làm tư liệu giáo dục truyền thống cho học sinh, sinh viên, đoàn viên, thanh niên, đồng thời đẩy mạnh số hóa và phát hành sách ảnh điện tử đa ngôn ngữ. Đây không phải phần việc phụ sau cuộc thi. Nếu ảnh chỉ được xem trong một dịp ngắn, khả năng khơi dậy nhận thức và niềm tự hào sẽ khó lan xa; nếu được tiếp cận qua trường học, cộng đồng và nền tảng số, câu chuyện biên giới có cơ hội đến với nhiều thế hệ hơn.
Việc tiếp tục đưa văn nghệ sĩ đến vùng biên thông qua các trại sáng tác cũng quan trọng, nhất là khi có cơ hội bồi dưỡng tác giả trẻ, người dân tộc thiểu số và cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ nơi tuyến đầu. Những góc nhìn trực tiếp, đa dạng sẽ giúp ảnh nghệ thuật biên cương giữ được sức sống và tính chân thực. “Tự hào một dải biên cương” thuyết phục nhất khi không chỉ kể về một đường biên, mà còn giúp người xem hiểu con người, văn hóa và niềm tin đang gìn giữ nơi ấy. Đó là nền tảng để cuộc thi và triển lãm tiếp tục nuôi dưỡng niềm tự hào bằng hình ảnh có chiều sâu.






