Triển lãm biển đảo Việt Nam: Một bảo tàng ngoài trời ngay giữa Sầm Sơn
Triển lãm biển đảo Việt Nam “Biên cương vững bền – Biển đảo thiêng liêng” là hoạt động trưng bày ngoài trời tại Quảng trường biển Sầm Sơn Thanh Hóa, nơi 75 tranh cổ động và 150 tư liệu ảnh lịch sử về biển đảo được sử dụng để kể lại hành trình bảo vệ chủ quyền, phát triển kinh tế và nuôi dưỡng ý thức cộng đồng đối với không gian sinh tồn hướng ra biển của đất nước.
Điều đáng nói là triển lãm này không diễn ra trong không gian bảo tàng khép kín mà nằm ngay giữa nhịp sống du lịch sôi động của Sầm Sơn Thanh Hóa. Sáng 30.8, trên nền không khí kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2.9, Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện phối hợp với Sở VHTTDL Thanh Hóa mở cửa một “phòng tranh” không tường, thu hút đông đảo người dân, du khách, học sinh và cựu chiến binh. Chính lựa chọn không gian này khiến triển lãm trở thành một trải nghiệm văn hóa chen lẫn trong hành trình nghỉ dưỡng, buộc người xem đặt câu hỏi: chúng ta đang tận hưởng điều gì trên từng con sóng, và ai đang âm thầm gìn giữ nó?
Tranh cổ động và ảnh tư liệu: Hai ngôn ngữ nghệ thuật bổ sung cho nhau
Sức nặng của triển lãm đến từ sự kết hợp có chủ ý giữa tranh cổ động và ảnh tư liệu lịch sử. 75 mẫu tranh cổ động với màu sắc mạnh, bố cục dứt khoát hướng người xem vào thông điệp: người chiến sĩ canh giữ biển trời, ngư dân vươn khơi bám biển, những đô thị, vùng kinh tế ven biển đang thay đổi từng ngày. Đó là ngôn ngữ của cảm xúc, được “thiết kế” để chạm vào lòng tự hào và tinh thần trách nhiệm.
Đối diện với các tấm tranh là 150 tư liệu ảnh – những khung hình ghi lại khoảnh khắc đời thực nơi biên cương sóng gió. Nếu tranh cổ động khái quát hóa lý tưởng, thì ảnh tư liệu neo chặt người xem vào chi tiết cụ thể: gương mặt, con tàu, lá cờ, công trình ven biển. Từ đó, triển lãm không chỉ kêu gọi bằng khẩu hiệu, mà đưa ra bằng chứng trực quan về nỗ lực của quân và dân trên biển. Sự song hành này khiến mỗi bức tranh như được “chứng thực” bởi một bức ảnh, còn mỗi bức ảnh lại được “diễn giải” bằng một thông điệp đồ họa đi kèm.
Tinh thần quân – dân biển và tầm nhìn chiến lược ngoài khơi
Không khó để nhận ra, chủ thể trung tâm của triển lãm không phải là cảnh quan biển đẹp, mà là con người – những người đang làm nên tuyến phòng thủ và không gian phát triển của quốc gia trên biển. Chuỗi tranh cổ động và ảnh tư liệu liên tục khắc họa hình ảnh người chiến sĩ ngày đêm bảo vệ biển trời Tổ quốc, những ngư dân bám biển, cùng nhịp thay đổi của các vùng kinh tế ven biển. Triển lãm như đang nói thẳng: biển đảo không chỉ là biên giới quân sự, mà còn là phòng thí nghiệm cho mô hình kinh tế biển xanh, hiện đại, gắn với bảo vệ môi trường và hệ sinh thái.
Trong lời phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Quốc Huy nhấn mạnh Nghị quyết số 20-NQ/TW xác định biển, đảo là không gian sinh tồn, phát triển và nền tảng của sức mạnh quốc gia. Đây là một câu nói đáng trích dẫn, vì nó cho thấy triển lãm không chỉ dừng ở tuyên truyền phong trào mà gắn trực tiếp với tầm nhìn chiến lược. Khi người dân và du khách đi ngang qua quảng trường, họ không chỉ xem tranh, xem ảnh, mà được đặt giữa một “bản đồ” chính trị – kinh tế của đất nước trên biển, nơi Hoàng Sa, Trường Sa và biển đảo Thanh Hóa hiện lên như những mắt xích không thể tách rời.
Kết nối quá khứ – hiện tại: Từ ký ức chiến đấu tới ý thức công dân hôm nay
Điểm thuyết phục nhất của triển lãm biển đảo Việt Nam lần này nằm ở cách nó kết nối quá khứ với hiện tại. Các tư liệu về Hoàng Sa, Trường Sa và biển đảo Thanh Hóa không được trưng bày như những hiện vật tĩnh, mà đặt cạnh hình ảnh các công trình mới, vùng kinh tế ven biển đang đổi thay. Cách sắp đặt đó nhắn nhủ: những trang lịch sử bảo vệ chủ quyền không phải câu chuyện đã khép, mà tiếp tục sống trong mỗi dự án phát triển, mỗi chuyến biển khơi ngày hôm nay.
Ngay trong ngày khai mạc, triển lãm thu hút người dân, du khách, học sinh và cựu chiến binh – những thế hệ khác nhau cùng dừng chân trước các tấm tranh cổ động và ảnh. Khi một gia đình đang nghỉ dưỡng ở Sầm Sơn bỗng bắt gặp cả một thế giới biển đảo hiện lên ngay trên quảng trường, trải nghiệm du lịch của họ được “nâng cấp” thành trải nghiệm công dân. Theo ông Lê Văn Nam, biên giới, biển đảo là “một phần máu thịt thiêng liêng của Tổ quốc”, và việc đặt chủ đề ấy ngay tại một đô thị biển giàu truyền thống như Sầm Sơn khiến thông điệp trở nên gần gũi, khó có thể phớt lờ.
Từ quảng trường Sầm Sơn đến ý thức dài lâu về biển đảo
Triển lãm “Biên cương vững bền – Biển đảo thiêng liêng” chỉ kéo dài từ ngày 30.8 đến 3.9 tại Quảng trường biển Sầm Sơn, nhưng thông điệp mà nó gieo vào người xem có thể sống lâu hơn nhiều. Mỗi bức tranh cổ động và mỗi bức ảnh tư liệu là một lời nhắc rằng chủ quyền biển đảo không chỉ là nhiệm vụ của quân đội, mà là trách nhiệm chung của cộng đồng – từ du khách đang tắm biển đến học sinh đang xem từng bức ảnh.
Điều triển lãm làm tốt là biến khái niệm “biên cương vững bền” vốn dễ bị xem là khẩu hiệu, thành trải nghiệm trực quan: màu cờ trên nền trời, nét mặt người lính, những con sóng quanh đảo xa. Nếu các địa phương ven biển khác học được cách đưa tranh cổ động và tư liệu ảnh lịch sử ra khỏi tường cơ quan, đặt vào không gian công cộng như Sầm Sơn Thanh Hóa, câu chuyện về biển đảo sẽ thôi bị bó gọn trong các buổi mít tinh, mà trở thành một phần tự nhiên của đời sống thường ngày.
