Nhiếp ảnh văn hóa là cánh cửa vào bản sắc địa phương
Nhiếp ảnh văn hóa là cách ghi lại con người, cảnh vật và tập quán bằng hình ảnh để kể câu chuyện về bản sắc của một vùng đất, đồng thời giúp công chúng tiếp cận di sản qua những khoảnh khắc cụ thể. Ở Bắc Ninh, sức hấp dẫn ấy nằm trong sự đa dạng: từ đình, đền, chùa cổ đến dân ca Quan họ, tranh dân gian Đông Hồ, lễ hội và phong tục của các cộng đồng địa phương. Những khuôn hình giàu cảm xúc có thể khơi gợi sự tò mò về cảnh quan, món ăn, nếp sống và những cuộc gặp gỡ mà một lời giới thiệu du lịch khó truyền tải trọn vẹn. Vì thế, nhiếp ảnh không nên dừng ở vai trò minh họa. Một bức ảnh có giá trị cần vừa đẹp, vừa trung thực với cộng đồng và di sản mà nó giới thiệu. Đó là nền tảng để quảng bá điểm đến mà không biến văn hóa thành phông nền trang trí.
Nhiều năm qua, vùng đất, con người và di sản Bắc Ninh đã là nguồn cảm hứng cho nghệ sĩ trong nước và quốc tế; qua góc nhìn sáng tạo, ảnh giúp công chúng hiểu hơn về phong tục và bản sắc Kinh Bắc.
Từ ảnh làng nghề đến sản phẩm có câu chuyện
Ảnh làng nghề có thể đưa người xem đến gần hơn với bàn tay làm nghề, chất liệu và nhịp lao động phía sau một sản phẩm truyền thống. Tại làng tranh dân gian Đông Hồ, chẳng hạn, hình ảnh không chỉ giới thiệu tác phẩm hoàn chỉnh mà còn có thể kể về quá trình sáng tạo, người thợ và những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Cùng cách tiếp cận ấy, ảnh về Quan họ, lễ hội hay đời sống thường nhật giúp sản phẩm và phong tục hiện lên trong bối cảnh có ý nghĩa, thay vì tách rời thành vật trưng bày. Với du lịch Bắc Ninh, cách kể chuyện này có thể biến sự quan tâm thoáng qua thành mong muốn tìm hiểu sâu hơn. Nhưng hình ảnh quảng bá cần chính xác: góc chụp mới mẻ chỉ có sức thuyết phục khi không làm sai lệch nghề, di sản hay vai trò của cộng đồng địa phương.
Các nghệ sĩ nhiếp ảnh Bắc Ninh từng sáng tác tại làng tranh Đông Hồ; những tác phẩm có thể được tổ chức theo nhóm như làng nghề, di sản, lễ hội, cảnh quan và đời sống đương đại để phục vụ nhiều cách kể chuyện.
Một khoảnh khắc có thể nói thay lời giới thiệu
Tác phẩm “Bản giao hưởng của bùn” cho thấy sức mạnh của ảnh nằm ở khả năng bắt được cảm xúc cộng đồng, chứ không chỉ ghi lại một sự kiện. Bức ảnh của Nguyễn Trọng Hiếu ghi lại lễ hội Vật cầu nước làng Vân, với những gương mặt lấm bùn, biểu cảm hồn nhiên và niềm vui lan tỏa. Tại Cuộc thi Ảnh nghệ thuật Việt Nam năm 2026, tác giả đoạt Huy chương Bạc với tác phẩm này. Chi tiết ấy làm rõ vì sao nhiếp ảnh có thể trở thành một đại sứ văn hóa: người xem không chỉ thấy lễ hội diễn ra, mà còn cảm nhận được tinh thần cộng đồng bên trong. Những khoảnh khắc chân thực như vậy tạo sức hút cho quảng bá điểm đến, đồng thời nhắc người làm truyền thông rằng trải nghiệm của cư dân mới là trung tâm của câu chuyện địa phương.
Dù vậy, nhiều tác phẩm giá trị vẫn chủ yếu xuất hiện ở cuộc thi, triển lãm hoặc trang cá nhân, trong khi cơ hội phục vụ xuất bản, truyền thông và du lịch chưa được khai thác tương xứng. Khoảng cách giữa sáng tác và thị trường khiến ảnh khó đến với công chúng đang tìm hiểu điểm đến, còn doanh nghiệp và đơn vị truyền thông cũng khó tiếp cận nguồn tư liệu phù hợp.
Kết nối tác phẩm với công chúng và điểm đến
Muốn ảnh góp phần phát triển du lịch Bắc Ninh, địa phương cần tạo đường đi rõ ràng từ sáng tác đến sử dụng. Một hướng được đề xuất nghiên cứu là xây dựng kho ảnh trực tuyến, tập hợp tác phẩm có giá trị nghệ thuật và tư liệu, được phân loại theo địa bàn, di sản, làng nghề, lễ hội, cảnh quan và đời sống. Khi nguồn ảnh được tổ chức thuận tiện và điều kiện sử dụng minh bạch, cơ quan báo chí, nhà xuất bản, doanh nghiệp du lịch và đơn vị xúc tiến điểm đến có thể tìm, lựa chọn hình ảnh phù hợp và tiếp cận tác phẩm hợp pháp. Đây là lợi ích thiết thực cho cả người kể chuyện lẫn người xem: tác phẩm có thêm cơ hội đến với đời sống, còn công chúng có nhiều cách tiếp cận văn hóa địa phương hơn.
Kho ảnh sẽ không tự tạo nên một thị trường nếu thiếu hoạt động giới thiệu và trưng bày. Hội Văn học Nghệ thuật thành phố được đề nghị quan tâm mở thêm không gian triển lãm chuyên đề và kết nối với cơ quan, doanh nghiệp văn hóa, du lịch để mở rộng cơ hội đưa tác phẩm ra công chúng. Kết luận, ảnh đẹp chỉ trở thành đại sứ văn hóa khi vừa kể đúng câu chuyện của cộng đồng, vừa tìm được con đường đến với người xem. Bắc Ninh có sẵn di sản và con người làm nên những câu chuyện ấy; việc cần làm là kết nối nhiếp ảnh với trải nghiệm và quảng bá điểm đến một cách chân thực.
