Việt Nam trở thành điểm đến số một của doanh nghiệp EU trong ASEAN
Việc doanh nghiệp châu Âu ưu tiên mở rộng hoạt động tại Việt Nam hơn các nước ASEAN khác là xu hướng đầu tư thể hiện sự dịch chuyển chiến lược sang những thị trường kết hợp được tăng trưởng dài hạn, chi phí sản xuất hợp lý, khả năng kết nối chuỗi cung ứng Đông Nam Á và môi trường pháp lý dần ổn định, giúp tối đa hóa cơ hội thương mại – đầu tư trong bối cảnh bất ổn toàn cầu. Khảo sát Tâm lý Kinh doanh EU-ASEAN do Hội đồng Kinh doanh EU-ASEAN thực hiện với khoảng 150 lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu cho thấy Việt Nam là thị trường được lên kế hoạch mở rộng hoạt động nhiều nhất trong sáu nền kinh tế lớn của ASEAN. 64% người được hỏi có kế hoạch tăng hiện diện tại Việt Nam, cao hơn Indonesia (57%), Malaysia và Thái Lan (49%), Singapore (44%) và Philippines (43%). Con số này không chỉ phản ánh sức hút riêng của Việt Nam mà còn biểu tượng cho sự tái định vị vai trò của khu vực trong chiến lược đầu tư châu Âu.
ASEAN vượt lên Trung Quốc: vì sao Việt Nam chiếm lợi thế?
Nếu nhìn ở tầm khu vực, câu chuyện không còn là doanh nghiệp EU rời bỏ Trung Quốc, mà là họ chuyển trọng tâm sang thị trường ASEAN tăng trưởng nhanh hơn và ít rủi ro chính trị hơn. 61% lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu đánh giá ASEAN là thị trường mới nổi có nhiều cơ hội kinh tế nhất, cao hơn các nền kinh tế lớn khác và tăng từ 56% so với năm trước đó. Trong bức tranh này, Việt Nam nổi bật nhờ tăng trưởng xuất khẩu, độ mở kinh tế cao và vị trí địa lý nằm ngay trung tâm các tuyến chuỗi cung ứng Đông Nam Á. Đáng chú ý, Việt Nam cùng Indonesia là hai nền kinh tế được cả doanh nghiệp đã hiện diện và chưa hiện diện quan tâm mạnh nhất: 34% doanh nghiệp chưa hoạt động cân nhắc vào Việt Nam, so với 32% đối với Indonesia. Đây là lợi thế mà Thái Lan, Malaysia hay Singapore hiện khó sánh kịp: họ hoặc đã là thị trường trưởng thành với biên độ tăng trưởng hạn chế, hoặc có chi phí sản xuất cao, khiến EU phải tính toán lại bài toán mở rộng.
Chuỗi cung ứng đang dịch chuyển: cơ hội chiến lược cho Việt Nam
Động lực lớn nhất khiến đầu tư châu Âu ASEAN tăng tốc là nhu cầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng trong bối cảnh thương mại toàn cầu bất ổn. Trong số các doanh nghiệp đang điều chỉnh chuỗi cung ứng, 67% cân nhắc chọn ASEAN làm cơ sở thay thế hoặc bổ sung, cao hơn rõ rệt so với Nam Á (29%) và Trung Quốc (24%). Với Việt Nam, điều này mở ra cơ hội trở thành mắt xích trọng yếu trong mạng lưới sản xuất – dịch vụ mà EU đang đa dạng hóa. Các nhà đầu tư châu Âu tìm kiếm nơi vừa có tăng trưởng kinh tế phía trước, vừa kiểm soát tốt rủi ro chi phí và tuân thủ quy định. Phục hồi kinh tế và cơ hội tăng trưởng được 66% người tham gia khảo sát nêu là động lực chính cho việc mở rộng, bên cạnh luật lệ thân thiện hơn với đầu tư, cơ sở khách hàng đa dạng và chi phí sản xuất hợp lý. Trong cuộc cạnh tranh này, Việt Nam nhìn chung tích lũy điểm tốt hơn Indonesia, Thái Lan và Malaysia ở độ mở chuỗi cung ứng và triển vọng FDI đang giải ngân ổn định.
Tham vọng mở rộng của EU: Việt Nam dẫn dắt làn sóng mới
Các công ty châu Âu không thu hẹp hiện diện tại Đông Nam Á, ngược lại họ đang chuẩn bị cho một làn sóng mở rộng mới. 78% doanh nghiệp EU tham gia khảo sát kỳ vọng thương mại và đầu tư tại ASEAN sẽ tăng trong 5 năm tới, tăng từ 71% của năm trước. Đồng thời, 78% cho biết có kế hoạch mở rộng hoạt động tại ít nhất một thị trường ASEAN, và hơn một nửa (54%) dự định mở rộng sang từ ba thị trường trở lên. Trong bức tranh tham vọng đó, Việt Nam và Indonesia là hai điểm đến đứng đầu danh sách. Thực tế này cho thấy Việt Nam không chỉ là lựa chọn chiến thuật, mà đang trở thành phần trung tâm trong chiến lược khu vực của doanh nghiệp EU. Một câu nói đáng chú ý từ phía Hội đồng Kinh doanh EU-ASEAN là: "Nhu cầu đầu tư đã tăng lên, với hầu hết các công ty đều có kế hoạch mở rộng hoạt động trong khu vực" – và Việt Nam đang hưởng lợi trực tiếp từ xu thế đó.
Thách thức và điều kiện để Việt Nam giữ ngôi đầu trong ASEAN
Niềm tin của doanh nghiệp EU với ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng vẫn đi kèm nhiều hoài nghi. Có tới 81% nhà lãnh đạo doanh nghiệp được hỏi lo ngại sự bất định quanh chính sách thuế quan của Mỹ làm suy yếu niềm tin kinh doanh tại khu vực. 73% cho rằng các rào cản phi thuế quan đang làm giảm hiệu quả vận hành chuỗi cung ứng, trong khi 67% đánh giá tình trạng thiếu hài hòa quy định giữa các nước ASEAN là trở ngại lớn. Thủ tục hải quan bị 32% nhận xét là quá rườm rà và chỉ 12% đánh giá là nhanh, hiệu quả. Nếu Việt Nam không đi đầu trong việc cải thiện các vấn đề này – từ đơn giản hóa thủ tục đến tăng đồng bộ quy định – lợi thế hiện tại hoàn toàn có thể bị Indonesia hay Malaysia vượt qua. Kết luận hợp lý là: Việt Nam đã dẫn đầu về sức hút đối với doanh nghiệp EU, nhưng để giữ vị trí đó, cải cách thể chế sâu hơn và vai trò tích cực trong việc xây dựng thị trường chung ASEAN sẽ quan trọng không kém tốc độ tăng trưởng GDP.
