VPN bảo vệ hay phản bội người dùng?
Ứng dụng VPN theo dõi là những ứng dụng được quảng cáo là công cụ mã hóa kết nối và ẩn danh người dùng, nhưng lại âm thầm tích hợp công cụ thu thập, phân tích và chia sẻ dữ liệu nhạy cảm như ID thiết bị, thông tin mạng, nhà mạng di động và thậm chí cả vị trí địa lý thực, biến VPN từ lớp bảo vệ thành cánh cửa mở toang cho theo dõi và khai thác dữ liệu.
Theo một báo cáo mới, 64 ứng dụng VPN trên App Store và Google Play đang chứa trình theo dõi có khả năng thu thập dữ liệu nhạy cảm của người dùng. Nghiêm trọng hơn, đây không phải là vài ứng dụng vô danh; nhiều ứng dụng nằm trong nhóm được tải xuống hàng triệu lần mỗi tháng, đặc biệt tại Mỹ, nơi hơn 7.000 ứng dụng VPN di động đã được phân tích. Điều này cho thấy VPN rủi ro bảo mật không còn là ngoại lệ hiếm hoi, mà là một thực tế đáng lo trong hệ sinh thái ứng dụng di động.
Khi 85% ứng dụng VPN chứa công cụ theo dõi vị trí
Nghiên cứu cho thấy tại Mỹ, 85% ứng dụng VPN trên các kho ứng dụng chứa công cụ theo dõi, có khả năng thu thập và chia sẻ dữ liệu người dùng. Đây là con số đủ để phá vỡ ảo tưởng rằng “cài VPN là mặc định an toàn”. Các công cụ này ghi lại mã định danh thiết bị, model, loại mạng, dữ liệu nhà mạng di động và nhiều thông tin nhận diện khác. Khi những mảnh thông tin rời rạc này được ghép lại, hồ sơ chi tiết về hành vi và vị trí của bạn có thể được dựng lên.
Đáng lo hơn, 64 ứng dụng VPN được xác định theo dõi vị trí vật lý thông qua GPS và dữ liệu định vị khác, với hơn 3 triệu lượt tải chỉ trong một tháng tại Mỹ. 25% trong số những ứng dụng bị phát hiện còn chủ động theo dõi vị trí người dùng. Nói thẳng: nếu bạn dùng VPN để tránh bị theo dõi mà lại cài nhầm những ứng dụng này, bạn đang giúp kẻ theo dõi có dữ liệu chính xác hơn, tập trung hơn và khó phát hiện hơn.
Ai đang thu thập dữ liệu của bạn từ các ứng dụng VPN?
Một phần đáng sợ của câu chuyện là nhiều dịch vụ VPN không minh bạch về ai thực sự sở hữu và điều khiển dữ liệu. Trong số 390 VPN được khảo sát tại thị trường Mỹ, 64 ứng dụng được cho là thuộc sở hữu của các công ty Trung Quốc, và 31 trong số đó dùng các công ty “vỏ bọc” đặt tại Singapore, Hong Kong và Anh để che giấu chủ sở hữu. Đây không chỉ là chiêu kinh doanh, mà là chiến lược mờ hóa trách nhiệm khi xảy ra rò rỉ hoặc lạm dụng dữ liệu.
Các ứng dụng VPN hàng đầu còn được phát hiện gửi dữ liệu đến nhiều công ty công nghệ nước ngoài: các VPN chứa công cụ gửi dữ liệu đến công ty tại Israel chiếm 2,6 triệu lượt tải, trong khi lượng ứng dụng có dữ liệu chuyển đến Trung Quốc và Nga lần lượt là 1,5 triệu và 1,4 triệu lượt tải ở Mỹ. Một chính phủ có tính kiểm soát cao như Trung Quốc có thể sử dụng những dữ liệu này để theo dõi vị trí của một người. Khi đó, nhà báo, nhà hoạt động hoặc công chức nghĩ rằng mình đang được bảo vệ bởi VPN lại đứng trước nguy cơ bị định vị và nhận diện chính xác hơn bao giờ hết.
Kho ứng dụng không phải “người gác cổng” đáng tin
Nhiều người có thói quen tin rằng chỉ cần tải ứng dụng từ kho chính thức là đủ an toàn. Thực tế, quy trình kiểm duyệt hiện tại không đủ để bảo vệ người dùng trước các VPN rủi ro bảo mật. Các kho ứng dụng yêu cầu nhà phát triển tự cung cấp giấy tờ để xác minh, nhưng gần như không tự kiểm tra hay tiến hành kiểm toán độc lập đối với nhiều ứng dụng VPN. Apple và Google cũng chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về vấn đề này.
Hệ quả là gì? Hàng triệu người dùng đang tải xuống những ứng dụng được gắn nhãn “VPN bảo mật cao” nhưng thực chất chứa công cụ theo dõi vị trí và dữ liệu nhạy cảm. Chỉ riêng trong tháng 6, những ứng dụng VPN bị đặt nghi vấn về quyền riêng tư đã đạt hơn 13,2 triệu lượt tải tại Mỹ, trong đó các ứng dụng thuộc nhóm công ty Trung Quốc chiếm hơn 3 triệu lượt tải. Khi “cửa” không được gác chặt, trách nhiệm bảo vệ dữ liệu riêng tư không thể phó thác cho kho ứng dụng; người dùng buộc phải tự nâng cấp khả năng tự vệ của mình.
Cách chọn VPN an toàn cho Android, iOS và bảo vệ dữ liệu riêng tư
Nếu bạn vẫn cần VPN, câu hỏi không phải là “dùng hay không dùng”, mà là “chọn ứng dụng nào để không bị phản bội”. Báo cáo nhấn mạnh rằng biết ai đứng sau VPN và họ thu thập những dữ liệu gì là yếu tố sống còn. Nên ưu tiên nhà cung cấp minh bạch về chủ sở hữu, có kiểm toán bảo mật độc lập đối với tuyên bố không lưu nhật ký hoạt động và công khai khu vực pháp lý nơi đặt trụ sở. Đây là nền tảng để tìm được VPN an toàn cho Android lẫn iOS, thay vì những ứng dụng VPN theo dõi được đóng gói đẹp đẽ trên kho ứng dụng.
- Kiểm tra chính sách quyền riêng tư: Họ thu thập những dữ liệu nào (ID thiết bị, thông tin mạng, công cụ theo dõi vị trí…)? Có chia sẻ với bên thứ ba không?
- Tìm thông tin về chủ sở hữu: Tránh ứng dụng che giấu công ty đứng sau hoặc dùng nhiều lớp công ty “vỏ bọc” để đăng ký ở các nước khác.
- Ưu tiên dịch vụ có kiểm toán độc lập, báo cáo minh bạch và chính sách không lưu nhật ký được xác minh thay vì chỉ tự tuyên bố.
- Tránh các VPN miễn phí thiếu minh bạch: nếu bạn không trả tiền, rất có thể dữ liệu của bạn là sản phẩm để họ bán cho bên khác.
- Tham khảo các dịch vụ được đánh giá cao về riêng tư như Proton hoặc ExpressVPN, vốn phải trải qua quy trình đánh giá nghiêm ngặt về chính sách và cấu trúc công ty.
VPN là công cụ giúp mã hóa hoạt động truy cập internet, ẩn địa chỉ IP và vị trí thực tế nhằm bảo vệ danh tính và thông tin nhận diện người dùng. Nhưng lợi ích đó chỉ tồn tại nếu bạn chọn đúng dịch vụ. Nếu không chắc chắn, hãy tránh những VPN không minh bạch về chủ sở hữu, dữ liệu thu thập và khu vực pháp lý, thay vào đó chọn nhà cung cấp công khai rõ ràng cách họ bảo vệ dữ liệu riêng tư của bạn. Trong kỷ nguyên mà 1 trong 6 VPN có thể theo dõi người dùng, sự hoài nghi là lớp bảo mật quan trọng không kém bất kỳ thuật toán mã hóa nào.
