Chăm sóc sức khỏe chủ động: từ khái niệm đến nhu cầu cấp bách
Chăm sóc sức khỏe chủ động là cách tiếp cận đặt trọng tâm vào phòng ngừa, phát hiện sớm nguy cơ và duy trì cân bằng toàn thân trước khi bệnh xuất hiện, kết hợp dinh dưỡng, vận động, tinh thần và theo dõi y khoa liên tục để giảm gánh nặng bệnh mạn tính và nâng cao chất lượng sống lâu dài.
Điểm mấu chốt hôm nay là: nếu Việt Nam muốn bảo vệ người cao tuổi, không thể chỉ trông chờ vào y học hiện đại hay y học cổ truyền tách rời, mà phải xây dựng một mô hình y học cổ truyền hiện đại, trong đó hai hệ tri thức bổ sung cho nhau. Bối cảnh các bệnh không lây nhiễm và già hóa dân số đang tăng nhanh khiến việc ứng dụng khoa học công nghệ vào chăm sóc sức khỏe được đẩy mạnh, đồng thời tuổi thọ cao hơn làm xuất hiện nhu cầu một cách tiếp cận toàn diện và mới mẻ, nơi cộng đồng giữ vai trò trung tâm. Nếu vẫn chỉ đợi đến khi nhập viện mới chữa trị, hệ thống y tế sẽ tiếp tục quá tải và người cao tuổi Việt Nam sẽ mất đi nhiều năm sống khỏe có thể bảo tồn.
Khi nghiên cứu rời phòng thí nghiệm để bước vào đời sống
Điểm đáng chú ý là một làn sóng chuyển dịch từ “chữa bệnh” sang “sống khỏe” đang diễn ra ngay trong hệ thống khoa học. Tại Lễ ra mắt Trạm Dưỡng sinh Phân tử Green20S Geleximco ở Hà Nội ngày 23/7, GS.TSKH Lê Đình Phái nhấn mạnh chăm sóc sức khỏe chủ động đã trở thành xu hướng được nhiều quốc gia quan tâm. Ông chỉ ra cơ thể là một hệ thống thống nhất; khi trạng thái cân bằng bị phá vỡ lâu dài, rối loạn sẽ tích tụ và bùng phát thành bệnh, nên chăm sóc sức khỏe phải bắt đầu ngay từ khi cơ thể còn khỏe mạnh thông qua dinh dưỡng hợp lý, vận động khoa học, nghỉ ngơi đầy đủ và tinh thần tích cực.
Đáng nói hơn, các nhà khoa học ở đây không muốn dừng lại ở bài báo. Họ chủ động hợp tác với doanh nghiệp để chuyển kết quả nghiên cứu thành mô hình cụ thể phục vụ cộng đồng. Bà Trần Thanh Việt cho biết Trạm Dưỡng sinh Phân tử Green20S không nhằm thay thế hệ thống khám chữa bệnh, mà hướng tới nâng cao nhận thức và giúp mỗi người hình thành thói quen chăm sóc sức khỏe từ khi còn khỏe mạnh, thông qua một mô hình tiếp cận gần gũi với đời sống. Cách làm này mở ra một hình mẫu: nghiên cứu chỉ có ý nghĩa khi chạm tới người dân, giúp họ thực hành chăm sóc sức khỏe chủ động mỗi ngày.
Y học hiện đại và y học cổ truyền: hai nửa của một mô hình phòng ngừa bệnh mạn tính
Nếu y học hiện đại là “radar” phát hiện và xử lý bệnh mạn tính, thì y học cổ truyền là “la bàn” giữ cân bằng lối sống. Tại một hội thảo gần đây, các đại biểu khẳng định y học hiện đại và y học cổ truyền có thế mạnh riêng và có thể bổ trợ cho nhau khi được kết hợp trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Y học hiện đại mang lại các thành tựu chẩn đoán, điều trị, công nghệ y tế và nghiên cứu khoa học, trong khi y học cổ truyền lưu giữ kho tri thức về chăm sóc và điều trị được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Điều đáng bàn là, thay vì đối lập hai hệ thống, các chuyên gia đề xuất một mô hình y học cổ truyền hiện đại: dùng khoa học và công nghệ để nghiên cứu, đánh giá và phát huy những giá trị phù hợp của y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe. Với người cao tuổi Việt Nam, đây là cơ hội phòng ngừa bệnh mạn tính bằng cách kết hợp đo huyết áp, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh với chế độ dưỡng sinh, thảo dược đã được kiểm chứng, cùng các nguyên tắc điều hòa ăn, ngủ, vận động. Chăm sóc sức khỏe chủ động trong bối cảnh này không chỉ dừng ở điều trị, mà bao gồm phòng bệnh và kiểm soát yếu tố nguy cơ ngay từ khi chưa có triệu chứng.
Đưa y học cổ truyền hiện đại về với cộng đồng và người cao tuổi
Câu hỏi lớn là: làm sao để mô hình tích hợp này không nằm trên giấy? Câu trả lời nằm ở cộng đồng. Một tham luận về ứng dụng y học cổ truyền trong điều trị tại cộng đồng nhấn mạnh, muốn đưa phương pháp này lại gần người dân, bắt buộc phải gắn chặt với nghiên cứu khoa học và thực tiễn chuyên môn. Những kinh nghiệm, bài thuốc, phương pháp dưỡng sinh cổ truyền cần tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá, chuẩn hóa để bảo đảm an toàn, hiệu quả và phù hợp với nhu cầu thực tế, thay vì áp dụng theo truyền miệng.
Cách tiếp cận này giúp phát huy giá trị của y học cổ truyền trong hệ thống chăm sóc sức khỏe, đồng thời tạo điều kiện để người dân được tiếp cận các phương thức chăm sóc phù hợp ngay tại cộng đồng. Với người cao tuổi Việt Nam, điều đó có nghĩa là họ có thể được hướng dẫn luyện tập, dùng dược liệu, kiểm soát thói quen sinh hoạt ngay tại trạm y tế, câu lạc bộ dân cư hoặc các mô hình giống Trạm Dưỡng sinh Phân tử. Chăm sóc sức khỏe chủ động vì thế không còn là khái niệm xa lạ mà trở thành chuỗi hoạt động cụ thể: đo chỉ số định kỳ, tư vấn dinh dưỡng, luyện tập, dùng thuốc theo hướng dẫn và kiểm soát nhiễm khuẩn tại cộng đồng bằng các giải pháp khoa học công nghệ mới.
Người cao tuổi, công nghệ và những mô hình mới cho tương lai
Già hóa dân số đi kèm sự bùng nổ bệnh không lây nhiễm buộc Việt Nam phải đổi cách nghĩ về chăm sóc người cao tuổi: từ chữa bệnh sang phòng bệnh chủ động. Bối cảnh các bệnh không lây nhiễm, già hóa dân số và áp lực cuộc sống hiện đại khiến việc ứng dụng khoa học công nghệ vào chăm sóc sức khỏe được đẩy mạnh; đồng thời, tuổi thọ tăng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tiếp cận với cộng đồng là hạt nhân. Những thảo luận về kinh nghiệm ứng dụng y học cổ truyền trong tư vấn và chăm sóc sức khỏe cộng đồng cho người cao tuổi tại Trung Quốc gợi mở nguồn tham khảo hữu ích cho việc xây dựng mô hình chăm sóc lâu dài, đặc biệt cho người cao tuổi và các nhóm cần chăm sóc dài hạn.
Tín hiệu tích cực là từ các nội dung được trao đổi, có thể thấy kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền không chỉ là chuyện kỹ thuật điều trị, mà là cách tiếp cận toàn diện trong chăm sóc sức khỏe. Việc kết hợp các giá trị phù hợp của y học cổ truyền với thành tựu của y học hiện đại, trên nền tảng khoa học và thực tiễn, được kỳ vọng sẽ mở thêm những hướng đi mới trong chăm sóc sức khỏe người dân thời gian tới. Thông điệp cuối cùng khá rõ ràng: nếu muốn người cao tuổi Việt Nam sống lâu mà vẫn khỏe, mô hình y học cổ truyền hiện đại và chăm sóc sức khỏe chủ động phải được coi là chiến lược, không phải lựa chọn phụ.
