Giảm lãi tiền gửi chưa đồng nghĩa khoản vay rẻ hơn
Lãi suất huy động là mức ngân hàng trả cho tiền gửi, còn lãi suất cho vay là chi phí khách hàng phải trả khi vay vốn; hai mức này không điều chỉnh đồng thời vì ngân hàng còn phải cân đối giá vốn, kỳ hạn và rủi ro tín dụng. Đây là lý do người gửi tiền có thể thấy lãi suất niêm yết đi xuống trong khi người đi vay chưa cảm nhận khoản trả nợ nhẹ hơn. Ngày 18/10/2026, Ngân hàng Nhà nước ban hành Công văn 9608/NHNN-CSTT, yêu cầu giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm mỗi năm đối với lãi suất tiền gửi niêm yết từ kỳ hạn sáu tháng trở lên. Tại cuộc họp ngày 19/10 với 46 tổ chức tín dụng, Thống đốc Phạm Đức Ấn đồng thời yêu cầu giảm 1,5–2 điểm phần trăm mỗi năm cho vay sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên. Đến ngày 22/10, 22 ngân hàng đã hạ lãi suất huy động; trước đó, ít nhất 19 nhà băng giảm phổ biến 0,5 điểm phần trăm trong hai ngày 19–20/10.
Ưu đãi có điều kiện, mặt bằng cho vay vẫn cao
Khoảng cách nằm ở cách giảm: nhiều ngân hàng chưa hạ lãi suất cho vay đồng loạt trên toàn bộ danh mục, mà tập trung vào gói tín dụng ưu đãi có quy mô, thời hạn và nhóm khách hàng nhất định. Mức giảm 1,5–2 điểm phần trăm mỗi năm vì thế có thể giúp người đủ điều kiện vay vốn, nhưng không tự động áp dụng cho mọi khoản vay hiện hữu hay hồ sơ mới. Dữ liệu công bố cuối tháng 9 cho thấy khoảng 30 ngân hàng ghi nhận lãi suất cho vay bình quân trong tháng tiếp tục nhích lên. Với khách hàng cá nhân tại nhóm ngân hàng cổ phần, OCB ở mức 11,38%/năm, TPBank 11,03% và BVBank 11%. Trong khi đó, các chương trình lớn như gói 100.000 tỷ đồng của BIDV và 70.000 tỷ đồng của Agribank cho thấy ưu đãi có thể tạo lối tiếp cận vốn rẻ hơn, nhưng chưa chứng minh chi phí vay trên toàn thị trường đã giảm tương ứng.
Độ trễ vốn và áp lực tín dụng ghìm tốc độ giảm
Việc hạ lãi suất tiền gửi mới không lập tức làm rẻ toàn bộ nguồn vốn của ngân hàng. Các khoản tiền gửi hiện hữu thường chỉ thay đổi lãi suất khi đáo hạn hoặc tái tục, nên nếu lãi suất đầu ra giảm trước khi giá vốn đầu vào điều chỉnh, biên lãi ròng sẽ chịu sức ép. Ngân hàng vì thế có lý do để giảm có chọn lọc, thay vì lập tức điều chỉnh mọi khoản vay. Sức ép càng rõ khi tín dụng tăng nhanh: đến ngày 14/10, dư nợ toàn nền kinh tế gần 21 triệu tỷ đồng, tăng 11,44% so với cuối năm 2025 và gần 17% so với cùng kỳ. Sau đợt yêu cầu giảm lãi suất hồi tháng 4, áp lực thanh khoản từng khiến lãi suất huy động chịu sức ép tăng trở lại. Đây là lời nhắc rằng muốn duy trì lãi vay thấp bền vững, hệ thống phải cân đối tăng trưởng tín dụng với khả năng huy động và an toàn vốn, chứ không thể chỉ dựa vào một đợt hạ lãi suất.
Ngân hàng chịu sức ép kép, người vay cần nhìn đúng ưu đãi
Chỉ đạo điều hành không dừng ở lãi suất. Ngày 21/10, Ngân hàng Nhà nước ban hành Công văn 9736/NHNN-CSTT, yêu cầu giảm thực chất lãi suất huy động và cho vay, đồng thời cho biết sẽ theo dõi lãi suất bình quân của các giao dịch mới trong những tháng cuối năm 2026. Nếu không tuân thủ, ngân hàng có thể bị xem xét giảm hoặc giao thấp hơn chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng; các yêu cầu kiểm soát chặt cũng làm thu hẹp dư địa giải ngân và gây sức ép lên lợi nhuận. Với người vay, nên xem mức lãi áp dụng sau ưu đãi, thời gian ưu đãi, điều kiện đủ chuẩn và cách tính lãi khi hết kỳ ưu đãi, thay vì chỉ nhìn mức giảm quảng bá. VDSC nhận định lãi suất huy động có thể ổn định trong phần còn lại của năm 2026 nhưng khó giảm sâu hơn trong năm 2027 khi nhu cầu vốn trung và dài hạn vẫn lớn. Kết luận thực tế là lãi suất huy động giảm tạo điều kiện cho vay rẻ hơn, nhưng chỉ khi chi phí vốn hạ đủ nhanh và ngân hàng có dư địa để chuyển phần giảm đó tới khách hàng.
