Vốn rẻ mở thêm dư địa, nhưng chưa tạo ra đơn hàng
Lãi suất cho vay là chi phí doanh nghiệp phải trả để sử dụng vốn vay, vì vậy mức lãi thấp hơn có thể giảm gánh nặng tài chính và tạo dư địa duy trì hoặc mở rộng sản xuất. Sau yêu cầu của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, hàng loạt ngân hàng điều chỉnh lãi suất từ ngày 19/10, tập trung vào sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Động thái này nối tiếp cuộc họp điều hành chính sách tiền tệ ngày 16/10 và văn bản ban hành ngày 18/10, trong đó cơ quan quản lý yêu cầu giảm lãi suất huy động niêm yết từ 6 tháng trở lên tối thiểu 0,5%/năm, đồng thời hạ lãi suất cho vay. Mức giảm phổ biến là 1,5-2%/năm; một số chương trình được giới thiệu giảm tới 3%/năm, còn một số chi nhánh áp dụng mức giảm tới 2,5%/năm.
Đây là tín hiệu đáng mừng, nhưng không nên nhầm lẫn giữa vốn rẻ hơn và cơ hội kinh doanh tốt hơn. Lãi suất thấp có thể khiến một phương án sản xuất khả thi hơn; nó không tự bảo đảm sản phẩm sẽ bán được hay khách hàng thanh toán đúng hạn. Vì thế, câu hỏi doanh nghiệp cần đặt ra không chỉ là vay được với mức nào, mà còn là khoản vay sẽ tạo doanh thu và dòng tiền trả nợ ra sao.
Lợi ích thấy rõ nhất là giảm áp lực dòng tiền
Với doanh nghiệp đang gánh dư nợ hoặc phải ứng tiền mua nguyên liệu trước khi thu tiền bán hàng, giảm lãi có thể tạo khác biệt ngay trong hoạt động hằng ngày. Phần chi phí vốn được tiết kiệm có thể dành cho tiền lương, thanh toán công nợ, trả bớt nợ gốc hoặc duy trì sản xuất thay vì phải xoay vòng để trả lãi. Doanh nghiệp có đơn hàng nhưng đang chờ khách thanh toán là nhóm dễ cảm nhận lợi ích này: áp lực tài chính nhẹ hơn, khả năng nhận hợp đồng mới và giữ việc làm cho người lao động được cải thiện.
Tác động không chỉ nằm ở khoản vay mới. Ngân hàng Nhà nước lưu ý cần xem xét giảm lãi cho cả dư nợ hiện hữu lẫn khoản vay mới, phù hợp với khả năng tài chính của từng ngân hàng. Đây là hướng hỗ trợ thiết thực với doanh nghiệp chưa muốn vay thêm nhưng đang chịu chi phí vay cao. BIDV cho biết sẽ triển khai gói tín dụng khoảng 100.000 tỷ đồng cho sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên; mức lãi suất dự kiến giảm 1,5-2% xuống còn 6-7%/năm tùy kỳ hạn. Tuy vậy, mức ưu đãi thực tế còn tùy điều kiện, đối tượng và thời gian áp dụng; doanh nghiệp cần hỏi rõ lãi suất sau ưu đãi trước khi tính toán.
Đầu ra yếu khiến doanh nghiệp vẫn ngại vay mới
Lãi suất giảm chưa đủ để thuyết phục một doanh nghiệp vay vốn nếu hàng hóa hiện có còn khó tiêu thụ. Vay thêm để tăng sản lượng trong lúc tồn kho chưa bán được có thể làm khoản nợ phình lên, dù lãi vay thấp hơn. Bức tranh kinh tế cũng không đồng đều: GDP chín tháng tăng 9,01%, chỉ số tiêu thụ ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8%, nhưng tồn kho cuối tháng 9 tăng 11,9% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy cơ hội mở rộng có thể rõ ở doanh nghiệp đã có đơn hàng, nhưng không đồng nghĩa mọi ngành đều cần tăng công suất.
Rào cản còn nằm ở khả năng tiếp cận khoản vay. Chương trình ưu đãi thường giới hạn theo nhóm khách hàng, mục đích sử dụng vốn và thời hạn; doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng yêu cầu về hồ sơ, phương án kinh doanh và nguồn trả nợ. Nếu ngân hàng không công bố rõ kỳ điều chỉnh và lãi suất sau ưu đãi, doanh nghiệp khó cân đối dòng tiền cho cả thời gian vay. Bởi vậy, chính sách giảm lãi chỉ phát huy hết tác dụng khi đi cùng quy trình tiếp cận vốn minh bạch và triển vọng bán hàng đủ chắc chắn.
Bất động sản chưa được giảm trực tiếp
Đợt hạ lãi suất hiện tập trung vào tín dụng sản xuất kinh doanh, chưa áp dụng trực tiếp cho khoản vay mua nhà hay vay bất động sản. Vì dòng vốn vẫn được ưu tiên cho hoạt động sản xuất, chính sách khó làm thay đổi ngay sức mua hoặc thanh khoản nhà đất trong ngắn hạn. Lãi suất vay mua nhà được ghi nhận phổ biến ở mức 11-14%/năm, một số khoản vay thả nổi lên tới 15%/năm. Do đó, người mua và doanh nghiệp địa ốc không nên mặc định rằng lãi suất giảm ở lĩnh vực ưu tiên sẽ lập tức kéo chi phí vay bất động sản xuống.
Kỳ vọng hợp lý hơn là tác động gián tiếp trong dài hạn: doanh nghiệp sản xuất phục hồi có thể cải thiện thu nhập và khả năng tích lũy, qua đó hỗ trợ dòng tiền quay lại các thị trường tài sản, trong đó có nhà đất. Dự báo thị trường trong quý IV còn được hỗ trợ bởi tăng trưởng kinh tế, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, đầu tư công và tiến trình hoàn thiện pháp lý. Một nhận định trong nguồn cho rằng dư địa giảm lãi suất đồng bộ có thể rộng hơn từ quý III/2027 nếu lạm phát được kiểm soát và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ hạ lãi suất.
Kết luận, giảm lãi suất cho vay là cơ hội để doanh nghiệp giảm áp lực và chuẩn bị cho nhịp phục hồi, chứ không phải lời mời vay bằng mọi giá. Doanh nghiệp có đơn hàng, kế hoạch sử dụng vốn rõ ràng và dòng tiền trả nợ khả thi có thể tận dụng vốn rẻ để mở rộng. Với những đơn vị còn yếu đầu ra, ưu tiên giảm tồn kho và củng cố dòng tiền vẫn thận trọng hơn. Lãi suất thấp chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi đi cùng thị trường tiêu thụ đủ sức hấp thụ sản lượng.
