Vì sao cha mẹ phải coi vận động như một “môn học bắt buộc”
Hướng dẫn vận động cho trẻ em từ 1 đến 17 tuổi là tập hợp các khuyến cáo cụ thể về thời gian, cường độ và hình thức hoạt động thể lực theo từng nhóm tuổi, nhằm hỗ trợ phát triển thể chất, trí tuệ và tinh thần, đồng thời phòng ngừa bệnh tật lâu dài cho trẻ.
Vấn đề của nhiều gia đình hiện nay không phải là thiếu kiến thức dinh dưỡng, mà là xem nhẹ vận động trẻ em. Trẻ ăn đủ, uống sữa đều, nhưng dành nhiều giờ bên tivi, điện thoại; trong khi cơ thể và não bộ lại cần chạy nhảy, chơi đùa để hoàn thiện các hệ cơ – xương – thần kinh. Bộ Y tế đã phải ban hành “Cẩm nang hướng dẫn hoạt động thể lực nâng cao sức khỏe cho cộng đồng”, cung cấp khuyến cáo vận động phù hợp để nâng cao sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật. Đây không phải tài liệu tham khảo cho vui; nếu cha mẹ bỏ qua, cái giá phải trả có thể là béo phì, rối loạn cảm xúc và giảm khả năng học tập khi trẻ lớn lên.
Trẻ 1–5 tuổi: vận động càng nhiều càng tốt, màn hình càng ít càng hay
Ở giai đoạn phát triển trẻ 1–5 tuổi, vận động là “ngôn ngữ” giúp trẻ khám phá thế giới, rèn hệ vận động và xây nền tảng nhận thức. Cẩm nang của Bộ Y tế nêu rõ, trẻ dưới 1 tuổi cần tối thiểu 30 phút/ngày với các hoạt động như nằm sấp, bò, tập đi. Trẻ từ 1 đến dưới 3 tuổi cần hoạt động thể lực càng nhiều càng tốt, tối thiểu 180 phút/ngày với các trò chơi trong nhà và ngoài trời. Với trẻ từ 3 đến dưới 5 tuổi, yêu cầu vẫn là ít nhất 180 phút/ngày, trong đó tối thiểu 60 phút ở cường độ vừa và mạnh.
Quan trọng hơn, trẻ nhỏ cần vận động và hạn chế thời gian màn hình. Bộ Y tế không khuyến khích cho trẻ 1 tuổi giải trí với tivi hay điện thoại; trẻ 2–3 tuổi không quá 1 giờ/ngày và càng ít càng tốt. Với trẻ 3–5 tuổi, hướng dẫn cũng nhấn mạnh việc hạn chế thời gian tĩnh tại, không để trẻ ngồi xe nôi, ghế cố định quá lâu, thay bằng đọc sách, kể chuyện, chơi ngoài trời. Nếu cha mẹ dùng màn hình như “bảo mẫu”, trẻ sẽ mất đi thời gian vàng cho vận động và tương tác người – người, những yếu tố quyết định sự phát triển toàn diện.
Nhóm 5–17 tuổi: 60 phút mỗi ngày để bảo vệ tim mạch, cơ xương và cảm xúc
Từ 5 tuổi trở đi, trẻ bước vào giai đoạn học đường, lịch học dày lên, nhưng nhu cầu vận động không hề giảm. Theo khuyến cáo Bộ Y tế, nhóm 5–17 tuổi cần hoạt động thể lực tối thiểu trung bình 60 phút/ngày trong cả tuần với cường độ vừa và mạnh. Trong đó, ít nhất 3 lần/tuần phải là hoạt động cường độ mạnh để tăng cường sức khỏe cơ, xương, đồng thời hạn chế thời gian tĩnh tại. Đây không phải “mục tiêu lý tưởng” mà là chuẩn tối thiểu; ít hơn nghĩa là trẻ đang nợ vận động.
Khuyến cáo không hề khô cứng: trẻ em và thanh thiếu niên có thể đi bộ nhanh, chạy, đạp xe, nhảy dây, bơi, chơi bóng đá, bóng rổ, cầu lông, trò chơi dân gian hoặc dân vũ thể thao. Cơ quan y tế còn khuyến khích học sinh đi bộ, đạp xe đến trường. Vấn đề nằm ở chỗ người lớn có dám giảm bớt thời gian học thêm, thiết bị điện tử để ưu tiên hoạt động thể lực tuổi vị thành niên hay không. Nếu không, chúng ta đang chủ động bỏ qua cơ hội bảo vệ sức khỏe tim mạch, cơ xương và cảm xúc của thế hệ trẻ.
Vận động và sức khỏe tinh thần, học tập: mối liên hệ cha mẹ hay bỏ quên
Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ cho con tập luyện là để “cao hơn, khỏe hơn”, trong khi lợi ích tâm thần và nhận thức mới là yếu tố dễ bị đánh giá thấp. Theo khuyến cáo dành cho người trưởng thành, hoạt động thể lực giúp giảm các triệu chứng lo âu, trầm cảm, tăng cường khả năng nhận thức và chất lượng giấc ngủ. Những cơ chế này không đột ngột xuất hiện ở tuổi 18; trẻ em và thanh thiếu niên cũng hưởng lợi tương tự khi duy trì vận động đều đặn. Một đứa trẻ ngủ ngon, tâm trạng ổn định, ít căng thẳng sẽ có khả năng tập trung và ghi nhớ tốt hơn trên lớp.
Cách chúng ta thiết kế ngày sống của con sẽ quyết định năng lực học tập sau này: ưu tiên vận động trẻ em, cắt bớt thời gian trước màn hình, giảm tĩnh tại dài giờ và khuyến khích chơi đùa có tổ chức. Nếu chỉ đổ thêm giờ học mà không tăng hoạt động thể lực, phụ huynh đang giải bài toán điểm số bằng một mô hình có quá nhiều rủi ro cho sức khỏe tâm thần.
Kết luận: làm phụ huynh thời nay nghĩa là phải “quản lý vận động” chứ không chỉ bữa ăn
Cẩm nang hoạt động thể lực theo từng nhóm tuổi là lời nhắc rõ ràng rằng nuôi con khỏe mạnh không thể dừng ở chuyện ăn uống. Trẻ dưới 5 tuổi cần nhiều giờ chơi và rất ít thời gian màn hình; trẻ 5–17 tuổi cần tối thiểu 60 phút hoạt động thể lực mỗi ngày và ít nhất 3 buổi cường độ mạnh mỗi tuần. Đó là chuẩn an toàn, không phải “option thêm”.
Nếu muốn tối ưu sức khỏe tim mạch, phát triển cơ xương và sức khỏe tinh thần cho con, cha mẹ phải dám sắp xếp lại lịch sinh hoạt gia đình: bớt thiết bị, bớt ngồi yên, thêm giờ vận động và chơi đùa cùng con. Vận động không phải phần thưởng sau khi học xong; nó là quyền lợi phát triển mà người lớn có trách nhiệm bảo vệ mỗi ngày.
