Trung học nghề công nghệ bước vào kỷ nguyên AI và hạ tầng hiện đại
Việc đưa các ngành trí tuệ nhân tạo, robot, bán dẫn và đường sắt tốc độ cao vào danh mục đào tạo trung học nghề công nghệ là bước chuyển khiến khối giáo dục nghề không còn chỉ gắn với các nghề thủ công truyền thống, mà trở thành nguồn cung kỹ thuật viên công nghệ cho các lĩnh vực công nghiệp, hạ tầng và chuyển đổi số đang phát triển nhanh. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 77/2026/TT-BGDĐT ngày 25/9, quy định danh mục ngành, nghề áp dụng cho cao đẳng, trung cấp, giáo dục trung học nghề và sơ cấp, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026. Từ thời điểm này, danh mục cấp IV tại Thông tư 26/2020/TT-BLĐTBXH hết hiệu lực, trừ lĩnh vực an ninh, quốc phòng. Quy định mới cho thấy thông điệp rõ ràng: học trung học nghề không còn là “lối rẽ cuối cùng”, mà là đường chính đi vào các ngành công nghệ mũi nhọn.
Ngành AI, robot và đường sắt tốc độ cao: thiết kế theo nhịp thị trường
Danh mục đào tạo nghề mới không phải là bản liệt kê thủ tục, mà phản chiếu trực tiếp nhu cầu nhân lực của nền kinh tế số. Ở nhóm công nghệ, xuất hiện các ngành Trí tuệ nhân tạo, Robot và trí tuệ nhân tạo, Công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo và Kỹ thuật robot công nghiệp. Đây là những ngành AI robot mà doanh nghiệp đang tìm người làm, không phải những cái tên “cho có”. Bên cạnh đó, nhóm kỹ thuật và hạ tầng bổ sung nghề xây dựng, bảo trì đường sắt tốc độ cao và dưới 200 km/h, cùng nhiều vị trí liên quan đến tín hiệu, hệ thống điện, điều độ và vận hành đoàn tàu. Nói cách khác, chương trình đào tạo nghề mới được thiết kế xoay quanh quá trình chuyển đổi số, phát triển hạ tầng, năng lượng và công nghiệp hiện đại, thay vì xoay quanh khung chương trình cũ kỹ.
Trung học nghề công nghệ: thêm lựa chọn, bớt “lối cụt” cho học sinh
Điểm đáng chú ý nhất là giáo dục trung học nghề được đưa thẳng vào phụ lục danh mục, với ký hiệu THN bên cạnh TC (trung cấp) và CĐ (cao đẳng) cho từng nghề. Điều này biến trung học nghề công nghệ thành bậc học “chính danh”, nơi học sinh sau THCS có thể bắt đầu sớm với các ngành AI, robot, năng lượng tái tạo hay đường sắt tốc độ cao. Học sinh có thêm lựa chọn nghề trong các lĩnh vực AI, robot và công nghệ hiện đại, thay vì chỉ quanh quẩn vài nghề dịch vụ hoặc sửa chữa cơ bản. Với nhiều nghề kỹ thuật được đào tạo ở cả ba trình độ, học sinh có thể đi theo lộ trình bậc thang: THN – trung cấp – cao đẳng mà không bị gãy đoạn. Nếu được tư vấn nghề nghiệp tử tế, đây là cơ hội để các em chọn ngành sát với xu hướng phát triển kinh tế – xã hội, không bị tụt lại trước làn sóng tự động hóa và số hóa.
Cơ hội việc làm công nghệ: từ nhà máy chip tới tuyến đường sắt cao tốc
Không phải ngẫu nhiên mà các nghề mới tập trung vào AI, bán dẫn, robot và đường sắt. Danh mục mới cập nhật nhiều ngành, nghề gắn với chuyển đổi số, phát triển hạ tầng, năng lượng và công nghiệp hiện đại. Các nhóm nghề về công nghệ bán dẫn, thử nghiệm và đóng gói mạch tích hợp, kỹ thuật robot công nghiệp, vận hành UAV, lắp đặt trạm sạc xe điện… đều được xếp vào nhóm có nhu cầu nhân lực cao. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Các ngành, nghề mới được bổ sung tạo cơ sở để cơ sở giáo dục nghề nghiệp tổ chức đào tạo nhân lực cho những lĩnh vực mới và dự báo có nhu cầu gắn với phát triển công nghiệp, công nghệ và hạ tầng”. Điều này đồng nghĩa cơ hội việc làm công nghệ cho học sinh trung học nghề, nếu được đào tạo đúng chuẩn, là rất rộng: từ nhà máy chip, xưởng robot, công ty vận hành UAV đến các dự án đường sắt đô thị và cao tốc.
Làm gì để biến chương trình mới thành cơ hội thật?
Thông tư 77 không phải “bảo bối vạn năng”; nếu chỉ đổi tên ngành mà không đổi cách dạy, trung học nghề công nghệ sẽ khó tạo khác biệt. Điểm tích cực là danh mục ngành nghề được rà soát hằng năm và điều chỉnh ít nhất ba năm một lần để bám nhu cầu nhân lực và thay đổi thị trường lao động. Trong khoảng giữa hai kỳ, nghề mới có thể được cập nhật trên cổng thông tin của Bộ để địa phương và cơ sở đào tạo triển khai. Các bộ, ngành, địa phương, trường nghề có quyền đề xuất đào tạo nghề mới khi phát sinh nhu cầu, với yêu cầu phải chỉ rõ công việc và vị trí việc làm sau đào tạo. Nếu các trường chủ động liên kết doanh nghiệp, đầu tư phòng lab, mời kỹ sư đang làm thực tế tham gia giảng dạy, những ngành AI robot hay đường sắt tốc độ cao sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành “tấm vé” nghề nghiệp cụ thể cho học sinh.
