Cơ hội nằm ở cả chuỗi cung ứng
Đường sắt tốc độ cao là hệ thống vận tải đường sắt được thiết kế để chạy ở tốc độ cao, đòi hỏi kết cấu, thiết bị, công nghệ và quy trình an toàn đồng bộ trong suốt vòng đời dự án. Vì vậy, cơ hội công nghiệp trong nước không chỉ nằm ở việc xây đường ray mà còn ở khả năng cung cấp vật liệu, cơ khí, thiết bị và dịch vụ đi kèm. Các dự án đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị cần huy động nguồn vốn lớn, đồng thời mở nhu cầu cho công nghiệp hỗ trợ, cơ khí, thiết bị, công nghệ và dịch vụ dữ liệu. Nhưng nhu cầu tự thân không bảo đảm doanh nghiệp Việt Nam sẽ tham gia sâu. Cần chuyển từ vai trò nhà thầu xây lắp sang năng lực sản xuất đạt chuẩn, cung ứng ổn định và làm chủ công nghệ. Đây mới là thước đo để các dự án hạ tầng trở thành động lực công nghiệp, thay vì chỉ tạo ra đơn hàng ngắn hạn.
Rail & Cons cho thấy sản phẩm nội địa đang tiến gần đường ray
Từ ngày 11 đến 13/11/2026, Hòa Phát tham gia trưng bày tại Tuần lễ Công nghiệp Đường sắt và Hạ tầng Rail & Cons ở Trung tâm Triển lãm Quốc gia, Hà Nội. Sự kiện khai mạc ngày 11/11, quy tụ hơn 10 tập đoàn và hơn 100 thương hiệu, doanh nghiệp, nhà sản xuất trong nước và quốc tế. Hòa Phát giới thiệu hệ sinh thái thép công nghệ cao gồm ray đường sắt tốc độ cao, ray đô thị, thép kết cấu và thép dự ứng lực. Doanh nghiệp cũng nêu các sản phẩm bổ trợ như phụ kiện kẹp ray, ghi đường sắt, ống thép, thép hình, thép xây dựng, thép cuộn cán nóng và cáp thép dự ứng lực. Điểm đáng chú ý không chỉ là danh mục hàng hóa, mà là cách doanh nghiệp nội địa đặt sản phẩm vào một chuỗi cung ứng cụ thể cho hạ tầng đường sắt.
Năng lực sản xuất phải đi cùng tiêu chuẩn và tiến độ
Nhà máy ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất đã hoàn thành gần 80% tiến độ; doanh nghiệp dự kiến cho ra lò sản phẩm ray đường sắt cao tốc đầu tiên trong quý I/2027. Nhà máy sử dụng dây chuyền của SMS group, với hệ thống giá cán bốn trục linh hoạt có độ chính xác cao, được giới thiệu là đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe. Đó là bước tiến đáng kể, nhưng một nhà máy hay một sản phẩm chưa đủ tạo nên chuỗi cung ứng nội địa. Các dự án còn cần nhà cung cấp chứng minh chất lượng qua thử nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và khả năng giao hàng ổn định. Rail & Cons đặt ra lộ trình phát triển nhà cung cấp Việt Nam giai đoạn 2026–2035. Muốn biến cơ hội thành năng lực bền vững, doanh nghiệp đầu tàu cần kéo theo mạng lưới nhà cung cấp vệ tinh, thay vì chỉ tự sản xuất một vài cấu phần.
Nội địa hóa là bài kiểm tra dài hạn
Triển lãm và các phiên trao đổi kỹ thuật cho thấy hạ tầng đường sắt cần nhiều hơn thép: từ cấu kiện, thiết bị, cơ khí đến tín hiệu, thông tin liên lạc, cảm biến và dữ liệu vận hành. Với các hạng mục phức tạp, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu về độ chính xác, chất lượng và an toàn; hợp tác, liên doanh và chuyển giao công nghệ có thể giúp hình thành nhà cung cấp trong nước. Vì thế, nội địa hóa không nên được đo bằng số sản phẩm trưng bày hay tỷ lệ công việc giao cho doanh nghiệp Việt Nam trên giấy. Thước đo thực chất là mức độ làm chủ kỹ thuật, khả năng vượt qua quy trình kiểm định và sức bền cung ứng qua nhiều giai đoạn của dự án. Hòa Phát đưa ra một ví dụ đáng chú ý ở mảng thép, còn bài toán rộng hơn vẫn là phát triển đồng bộ công nghiệp hỗ trợ. Nếu không nâng chuẩn, cơ hội từ đường sắt tốc độ cao sẽ dễ dừng ở khâu xây dựng; nếu làm được, dự án có thể tạo nền cho năng lực sản xuất lâu dài.
