Nghiện game không còn là chuyện “ham chơi” mà là nguy cơ bệnh tâm thần
Nghiện game thanh thiếu niên là tình trạng trẻ và người trẻ lặp đi lặp lại việc chơi trò chơi điện tử, mất kiểm soát thời gian, bỏ bê học tập, các mối quan hệ và hoạt động thể chất, dẫn tới rối loạn cảm xúc, hành vi và thậm chí phải nhập viện điều trị tâm thần. Khi gọi nghiện game là “ham chơi”, chúng ta đã đánh giá thấp mức độ tàn phá của nó. Từ vài phút giải trí vô tư, không ít bạn trẻ trượt dần sang bỏ học, nói dối, thậm chí trộm cắp tài sản để nạp thẻ, mua vật phẩm ảo. Và khi nhu cầu ảo trở thành nỗi ám ảnh thật, ranh giới giữa trò chơi và đời sống bị xóa nhòa. Lúc này, nghiện game không chỉ là vấn đề kỷ luật mà là một dạng rối loạn hành vi, cần can thiệp sớm bệnh tâm thần chứ không thể chờ “tự hết”.
Những ca nhập viện đau lòng: cảnh báo về việc can thiệp muộn
Những con số và câu chuyện từ các bệnh viện cho thấy mặt tối của nghiện game mà nhiều gia đình không muốn nhìn thẳng. Một thiếu niên 17 tuổi phải điều trị chứng tâm thần phân liệt, rối loạn tư duy suốt 3 năm do nghiện trò chơi trực tuyến từ đầu năm lớp 9. Một học sinh lớp 8 liên tục ném đồ, muốn đi đánh nhau, mất tập trung, gia đình đưa đi điều trị loạn thần có biểu hiện trầm cảm từ tháng 2. Có em thường xuyên có ý định tự sát, thậm chí đã tự sát nhiều lần trước khi được cấp cứu kịp thời. Một bệnh nhân 16 tuổi thừa cân, mệt mỏi khi leo cầu thang, xét nghiệm cho thấy rối loạn lipid máu sau thời gian dài chỉ chơi game, xem điện thoại, không vận động. Các trường hợp này không xuất hiện trong một đêm; chúng tích tụ qua hàng tháng, hàng năm cha mẹ bỏ qua những dấu hiệu nghiện game và trẻ em rối loạn hành vi ngay trong nhà mình.
Dấu hiệu nghiện game: cha mẹ đã thấy nhưng thường tự trấn an
Điều day dứt nhất, như lời một chuyên gia tâm thần, là hầu hết gia đình chỉ đưa con đến gặp bác sĩ khi mọi chuyện đã quá muộn. Trước đó, các dấu hiệu nghiện game đã xuất hiện rất rõ nhưng thường bị lý giải là “nghỉ hè nên chơi nhiều” hoặc “lớn lên sẽ tự hiểu”. Một nam sinh ban đầu chỉ chơi nhiều dịp nghỉ, sau đó là thức khuya, ngủ muộn, điểm số sa sút, bỏ vận động, không muốn ra ngoài và cáu gắt dữ dội khi bị thu điện thoại. Có những em đắm chìm 8 tiếng mỗi ngày trong thế giới trò chơi điện tử, không còn muốn giao tiếp, chỉ nói về “nhiệm vụ” phải thực hiện trong game. Khi thế giới ảo biến thành nơi duy nhất trẻ cảm thấy mình có năng lực, trẻ buông xuôi với đời sống thực, lười vận động, thu mình và dễ trầm cảm. Đây không còn là sở thích mà là rối loạn hành vi lối sống, điểm xuất phát của nhiều bệnh tâm thần nếu không có can thiệp sớm.
Áp lực học tập, ít vận động và chiếc điện thoại trở thành “nơi trú ẩn”
Đặt câu chuyện nghiện game vào bối cảnh rộng hơn, chúng ta thấy một thế hệ vừa kiệt sức, vừa ít vận động. Việt Nam nằm trong nhóm có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động ở mức rất cao, với 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai chưa đáp ứng khuyến nghị vận động tối thiểu mỗi ngày. WHO khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi cần khoảng 60 phút hoạt động thể lực mức vừa đến mạnh mỗi ngày; đồng thời hạn chế thời gian tĩnh, đặc biệt là giải trí trước màn hình. Tuy nhiên, nhiều bạn trẻ lại dành phần lớn thời gian rảnh cho game, mạng xã hội, không tham gia bất kỳ môn thể thao nào. Theo các chuyên gia, đây là cách trẻ “trú ẩn” khỏi lo âu kéo dài, khỏi áp lực kỳ vọng học tập, làm việc quá sức từ gia đình và xã hội. Tổ chức y tế quốc tế cũng nhấn mạnh các rối loạn tâm thần và hành vi lối sống không đơn thuần là sa sút cá nhân, mà là kết quả của tương tác giữa áp lực môi trường, xã hội và sức khỏe sinh học. Nếu gia đình chỉ nhìn thấy chiếc điện thoại mà không nhìn thấy vòng xoáy áp lực đằng sau, mọi can thiệp sẽ nửa vời.
Can thiệp sớm: phải đi xa hơn giới hạn 60 phút chơi game
Đề xuất giới hạn trẻ dưới 16 tuổi chỉ được chơi trò chơi điện tử tối đa 60 phút mỗi ngày là tín hiệu cho thấy nhà quản lý đã thấy mức độ nghiêm trọng của nghiện game thanh thiếu niên. Nhưng quản lý thời gian trước màn hình chỉ là phần nổi của giải pháp. WHO cảnh báo nếu không có can thiệp sớm từ gia đình và y tế, trạng thái thụ động kéo dài sẽ làm suy giảm nghiêm trọng chức năng xã hội và năng lực phát triển tương lai của thế hệ trẻ. Thực tế, từ nghiện game, lệch lối sống đến vi phạm pháp luật là khoảng cách rất gần. Vì vậy, cha mẹ cần đồng hành, giúp trẻ xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh, cân bằng giữa học tập, nghỉ ngơi, vận động, giải trí và giao tiếp ngoài đời thực. Những bước nhỏ như thức đúng giờ, ra khỏi phòng, vận động 20–30 phút, tham gia một hoạt động với người khác, chịu trách nhiệm một phần sinh hoạt hằng ngày có thể là nền tảng kéo trẻ ra khỏi thế giới ảo. Can thiệp sớm bệnh tâm thần không phải là chờ đến lúc con nhập viện, mà là nhận diện sớm mỗi lần trẻ thu mình, ít vận động, ngủ ngày thức đêm, bỏ học hoặc suy giảm học tập, rồi chủ động tìm hỗ trợ chuyên môn thay vì tự trấn an “rồi lớn nó sẽ tự hiểu”.
