Bạo lực học đường là nguy cơ cần được ngăn chặn từ sớm
Bạo lực học đường là hành vi gây tổn hại về thể chất hoặc tinh thần giữa những người trong môi trường giáo dục, làm suy giảm cảm giác an toàn và niềm tin cần có để dạy, học. Vụ một học sinh lớp 12 hành hung cô giáo tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội, khiến giáo viên gãy xương cánh mũi, một lần nữa báo động về nguy cơ này. Nhiều học sinh chứng kiến hoảng hốt, chạy tới can ngăn và đỡ cô giáo. Tác động vì thế không dừng ở người trực tiếp bị thương: cả lớp có thể bị chấn động, còn giáo viên và học sinh đều cần một môi trường an toàn để tiếp tục công việc, học tập. Đây không thể chỉ được xem là chuyện nội bộ hay một khoảnh khắc mất kiểm soát. Nếu chỉ lên án sau khi hậu quả đã xảy ra, nhà trường đã bỏ lỡ nhiệm vụ quan trọng nhất: nhận diện nguy cơ và hành động trước khi xung đột biến thành bạo lực.
Hiểu tâm lý để phòng ngừa, không phải để biện minh
Phân tích tâm lý học sinh có ý nghĩa khi giúp người lớn nhận ra rủi ro và chọn cách can thiệp phù hợp; điều đó không xóa nhẹ trách nhiệm đối với hành vi gây hại. Chuyên gia tâm lý, bác sĩ Hà Anh Dũng lưu ý sáu yếu tố đáng xem xét, gồm nhu cầu khẳng định bản thân và được tôn trọng, khả năng điều chỉnh cảm xúc chưa ổn định, nhạy cảm với phê bình hoặc cảm nhận thiếu công bằng, áp lực tích tụ, thiếu kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và quan hệ với người lớn không tạo cảm giác an toàn. Ở tuổi trung học phổ thông, một lời nhắc trước tập thể có thể chạm đến lòng tự trọng; nhưng không thể kết luận đó là nguyên nhân duy nhất của hành vi bạo lực. Áp lực thi cử, kỳ vọng gia đình, bị bắt nạt, cô lập hay mâu thuẫn kéo dài cũng có thể làm căng thẳng tăng lên. Hiểu bối cảnh là để phòng ngừa tốt hơn, không phải gắn nhãn hay miễn trừ trách nhiệm.
Dấu hiệu cảnh báo cần được lắng nghe và xử lý
Người lớn thường chú ý khi học sinh đã đánh nhau, đe dọa hoặc gây hậu quả nghiêm trọng; cách tiếp cận ấy khiến hỗ trợ đến quá muộn. Nhà trường cần quan tâm sớm đến những thay đổi kéo dài trong cảm xúc, lời nói, hành vi và quan hệ xã hội, đồng thời tìm hiểu hoàn cảnh thay vì vội gọi một em là cá biệt. Một dấu hiệu riêng lẻ không đủ để kết luận học sinh sẽ gây bạo lực, nhưng có thể là lý do để hỏi han, lắng nghe và đánh giá xem em có cần giúp đỡ hay không. Tư vấn tâm lý học đường phải có người phụ trách, quy trình tiếp nhận và theo dõi; học sinh cũng cần biết cách tạm dừng khi tức giận, diễn đạt bất đồng và tìm người hỗ trợ. Khi các em báo về xung đột hoặc cảm thấy không an toàn, phản hồi kịp thời và bảo mật có thể giúp ngăn vấn đề leo thang. Can thiệp sớm không phải giám sát để trừng phạt, mà là trách nhiệm chung nhằm bảo vệ học sinh và giáo viên.
Từ lên án sang quy trình bảo vệ an toàn
Một nền an toàn trường học không thể dựa vào sự nhẫn nại của từng giáo viên hay những lời kêu gọi chung chung. Trường cần quy trình rõ để tiếp nhận phản ánh, đánh giá nguy cơ, xử lý xung đột và phối hợp với gia đình, chuyên gia tâm lý, cơ sở y tế hoặc cơ quan chức năng khi cần. Giáo viên bị hành hung phải được chăm sóc y tế, hỗ trợ tâm lý, bảo đảm quyền lợi hợp pháp và có điều kiện phục hồi. Sau vụ việc, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội yêu cầu nhà trường ổn định tâm lý cho những học sinh bị ảnh hưởng. Với học sinh vi phạm, cần xác minh khách quan và xử lý tương xứng; hỗ trợ giáo dục không đồng nghĩa dung túng, còn kỷ luật không được biến thành làm nhục. Sau mỗi sự cố, việc rà soát dấu hiệu đã bị bỏ qua và phản ánh chưa được giải quyết sẽ giúp biến bài học thành hành động cụ thể. Phòng ngừa bạo lực chỉ có ý nghĩa khi đi cùng trách nhiệm, hỗ trợ và bảo vệ mọi người trong trường.
