Thuế quan ô tô Mỹ có thể giữ được xe điện Trung Quốc ngoài cuộc chơi bao lâu?
Câu chuyện xe điện Trung Quốc tìm đường vào thị trường xe điện Mỹ là xung đột giữa bảo hộ thương mại, lo ngại an ninh và sức ép cạnh tranh ô tô quốc tế, nơi chính sách thuế quan ô tô Mỹ đang cố giữ một thị trường khép kín trong khi người tiêu dùng và nhà sản xuất cùng chịu tác động của giá xe cao và chuyển đổi công nghệ nhanh. Cuộc đàm phán giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã không mang lại thỏa thuận cho phép xe Trung Quốc bán hoặc sản xuất tại Mỹ như kỳ vọng ban đầu. Trước chuyến thăm này, ngành ô tô Mỹ còn kêu gọi tiếp tục áp thuế rất cao với xe Trung Quốc và cấm phần mềm từ Trung Quốc trên ô tô. Nhưng về dài hạn, câu hỏi không phải là “Mỹ có mở cửa không”, mà là “Mỹ chịu mở cửa ở mức nào và chấp nhận đổi gì để đổi lấy giá rẻ, công nghệ mới?”.
Lợi thế giá và công nghệ: lý do xe điện Trung Quốc khiến Mỹ lo lắng
Xe Trung Quốc gần như bị loại khỏi Mỹ vì thuế nhập khẩu vượt 100% và các hạn chế phần mềm trên xe, nhưng điều này không làm biến mất sức mạnh cạnh tranh của họ. Theo GlobalData, thị phần ô tô thương hiệu Trung Quốc toàn cầu có thể tăng từ 15% năm 2021 lên 24% năm 2026, trong khi xuất khẩu ô tô Trung Quốc có thể lần đầu vượt 10 triệu xe trong năm nay. Đây là câu nói mà bất kỳ lãnh đạo hãng xe Mỹ nào cũng phải ghi nhớ. Trung Quốc hiện dẫn trước Mỹ trong thị trường xe điện, với dự báo EV chiếm 34% doanh số tại Trung Quốc, trong khi ở Mỹ chỉ khoảng 6% trong cùng giai đoạn. Khi giá xăng cao và giá xe mới tại Mỹ tiếp tục tăng do lạm phát, người tiêu dùng càng quan tâm hơn đến những mẫu xe giá rẻ. Nếu rào cản thuế quan ô tô Mỹ được nới lỏng, các mẫu xe điện Trung Quốc vừa rẻ vừa nhiều công nghệ có thể nhanh chóng đảo lộn mặt bằng giá và buộc các hãng Mỹ phải từ bỏ biên lợi nhuận cao trên xe truyền thống.
Doanh nghiệp Mỹ co cụm về nội địa để chuẩn bị cho làn sóng cạnh tranh mới
Trong bối cảnh bị chặn cửa trước bởi xe điện Trung Quốc, thị trường ô tô Mỹ lại trở thành “nơi trú ẩn an toàn” cho các hãng quốc tế chịu sức ép từ đối thủ Trung Quốc ở những thị trường khác. General Motors dự báo cạnh tranh tại Mỹ sẽ gay gắt hơn khi Volkswagen, Toyota và Stellantis dồn nguồn lực sang đây để bù đắp doanh số sụt giảm ở Trung Quốc và lợi nhuận đi xuống ở châu Âu. Dưới thời CEO Mary Barra, GM đã thu hẹp hoạt động toàn cầu, rút khỏi châu Âu, Việt Nam và Australia để tập trung vào lợi nhuận thay vì doanh số. Đây là chiến lược mang màu sắc phòng thủ: củng cố căn cứ nội địa trước khi cửa thị trường mở ra cho xe điện Trung Quốc. Song song, các hãng Mỹ lại tăng hợp tác với doanh nghiệp Trung Quốc ở những thị trường khác; Stellantis và Ford mở rộng quan hệ với đối tác Trung Quốc, và không loại trừ khả năng sau này chính các hãng Mỹ sẽ mang về những mẫu EV dựa trên công nghệ Trung Quốc để bán ngay tại Mỹ.
Người tiêu dùng Mỹ: nạn nhân của bảo hộ hay hưởng lợi từ rào cản?
Việc đóng cửa thị trường bằng thuế nhập khẩu cao có thể giảm cạnh tranh, đẩy giá xe lên và hạn chế đổi mới công nghệ. Về phía người mua, đó là kịch bản xấu: ít lựa chọn xe điện giá thấp, tốc độ cải tiến phần mềm trên xe chậm hơn, trong khi thu nhập không tăng tương xứng với chi phí đi lại. Nhưng rào cản với xe điện Trung Quốc không chỉ là câu chuyện giá, mà còn là vấn đề an ninh dữ liệu và chính trị. Liên minh Đổi mới Ôtô, gồm những tên tuổi như GM và Toyota, ủng hộ dự luật hạn chế nhập khẩu, sản xuất và bán xe hoặc phần mềm liên quan đến Trung Quốc. Nhiều chính trị gia Dân chủ cũng phản đối việc mở cửa cho xe Trung Quốc, khiến một lãnh đạo ngành ô tô nhận định Mỹ khó chấp nhận xe Trung Quốc trong 5 năm tới, dù về lâu dài họ sẽ tiến vào thị trường này. Người tiêu dùng vì thế mắc kẹt giữa nhu cầu xe điện rẻ và nỗi lo xe trở thành “thiết bị thu thập dữ liệu” trên bốn bánh.
Tương lai: mở cửa có điều kiện – kịch bản dễ xảy ra nhất
Động lực chính trị khiến Mỹ khó nới lỏng quy định nhanh, đặc biệt trước các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Chính sách khí hậu được dự báo sẽ tiếp tục biến động trong 5 năm tới và có thể nghiêm ngặt hơn về dài hạn, nên việc “từ bỏ hoàn toàn xe điện” đã bị lãnh đạo một hãng lớn cảnh báo là lựa chọn nguy hiểm. Trong khi doanh số xe điện tại Mỹ giảm sau khi ưu đãi thuế chấm dứt, còn quy định khí thải được nới lỏng, thị trường lại khuyến khích xe bán tải và SUV cỡ lớn – những dòng xe sinh lợi nhưng đi ngược xu hướng điện hóa. Để thoát thế giằng co, một kịch bản hợp lý là Mỹ mở cửa ở mức độ nhất định cho xe điện Trung Quốc, đi kèm giá sàn và yêu cầu nghiêm ngặt về bảo mật dữ liệu. Điều này vừa tạo thêm cạnh tranh ô tô quốc tế, vừa buộc các hãng Mỹ phải nâng hiệu quả chi phí và đẩy nhanh công nghệ pin, thay vì chỉ chống đỡ bằng thuế quan ô tô Mỹ.
