Thỏa thuận Canada – Trung Quốc: định nghĩa một “cửa ngõ” mới
Việc Canada cho phép nhập khẩu xe điện Trung Quốc với hạn ngạch và mức thuế ưu đãi là một chính sách thương mại mới biến nước này thành cửa ngõ tiềm năng cho xe Trung Quốc bước vào thị trường ô tô Bắc Mỹ, đặt ra câu hỏi về cạnh tranh công nghiệp, việc làm và an ninh dữ liệu cho cả khu vực. Tháng 1, Ottawa đồng ý tăng dần lượng xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc và chỉ áp mức thuế xe điện 6,1%, hoàn toàn đối lập với mức thuế khoảng 100% mà Mỹ đang áp lên cùng nhóm sản phẩm. Theo thỏa thuận, Canada cho phép nhập khẩu 49.000 xe điện sản xuất tại Trung Quốc mỗi năm với thuế suất 6,1%, rồi nâng lên 70.000 xe trong vòng 5 năm. Về bề ngoài, đây có vẻ là bước đi nhằm tăng lựa chọn xe điện giá phải chăng, nhưng về bản chất, nó là một bước xoay chiến lược khiến Washington phải cảnh giác cao độ.
Canada – “bàn đạp chiến lược” sát biên giới Mỹ
Điểm đáng sợ nhất với Mỹ không phải số lượng 49.000 hay 70.000 xe, mà là vị trí địa lý và ý đồ chiến lược phía sau. Các đại lý đầu tiên của BYD, Geely và Chery sẽ khai trương tại Vancouver, Toronto và Montreal vào mùa thu, rồi mở rộng thêm trước cuối năm. Đây là ba thành phố gắn chặt với chuỗi cung ứng và dòng chảy thương mại Mỹ – Canada. Một cựu quan chức cấp cao Canada nhận định Canada đang trở thành “cửa ngõ” vào Bắc Mỹ, tương tự vai trò Brazil tại Nam Mỹ. Nói thẳng, Bắc Kinh đang dùng Canada như “bàn đạp chiến lược” để giải bài toán dư thừa sản lượng trong nước, đồng thời áp sát thị trường ô tô Bắc Mỹ có gần 20 triệu xe mới mỗi năm, trong đó riêng Mỹ chiếm khoảng 16,5 triệu chiếc. Washington hiểu rất rõ điều này, nên phản ứng bằng cách siết chặt rào cản an ninh và thuế quan.
An ninh dữ liệu và người dùng: “máy tính trên bánh xe” sát hàng rào
Khác với tranh luận thuần túy về thương mại, lo ngại lớn nhất của Mỹ là những chiếc xe điện Trung Quốc này về bản chất là “máy tính trên bánh xe” lưu thông ngay sát biên giới mà không chịu các biện pháp bảo vệ như trên lãnh thổ Mỹ. Những xe này được trang bị hệ thống kết nối, cảm biến, micro; chúng có thể nghe cuộc trò chuyện và truy cập dữ liệu khi người dùng cắm điện thoại trên xe. Chính vì vậy, Mỹ đã ban hành quy định cấm xe đời 2027 trở đi nếu dùng phần mềm kết nối do Trung Quốc sản xuất, và tới đời 2030 sẽ cấm cả phần cứng kết nối có nguồn gốc Trung Quốc. Trong khi đó, Canada không đặt các điều kiện an ninh tương đương cho hạn ngạch nhập khẩu ô tô Canada từ Trung Quốc. Người dùng Canada có thể được hưởng xe giá mềm, nhưng phải đánh đổi bằng rủi ro dữ liệu cá nhân mà họ chưa hình dung hết.
Mỹ siết rào, CEO Ford vẫn tin xe Trung Quốc sẽ vào thị trường Mỹ
Hiện Mỹ gần như chặn xe điện Trung Quốc bằng mức thuế nhập khẩu khoảng 100% và hàng loạt rào cản an ninh. Tuy nhiên, các hãng xe Trung Quốc đã nhanh chóng mở rộng thị phần tại Mexico và nay lại tiến sâu vào Canada. CEO Ford Jim Farley cảnh báo nội bộ rằng hãng đang chuẩn bị cho khả năng xe Trung Quốc thâm nhập thị trường Mỹ trong vòng 5 đến 10 năm tới, với xác suất cao hơn về phía mốc 10 năm. Đây không phải lời nói suông của một lãnh đạo lo xa. Ông Farley nhìn thấy rõ: nếu xe Trung Quốc chiếm thêm từng phần trăm thị phần ở Canada, thì chính xe sản xuất tại Mỹ – vốn chiếm khoảng 64% xe bán ở Canada, giảm từ 77% một thập kỷ trước – sẽ bị co hẹp tương ứng. Cuối cùng, áp lực kinh tế và nhu cầu xe điện giá phải chăng của người tiêu dùng Mỹ sẽ đẩy cánh cửa vào thị trường này mở ra.
Chiến lược cho các hãng Mỹ: cạnh tranh bằng công nghệ và chi phí, không chỉ bằng thuế
Nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào thuế quan để bảo vệ, các nhà sản xuất ô tô Mỹ chỉ đang mua thêm thời gian, chứ không giải được bài toán cốt lõi: công nghệ EV và cấu trúc chi phí. Ford đã phải phát triển một thế hệ xe điện giá rẻ hoàn toàn mới, với mục tiêu chi phí sản xuất và hiệu quả vận hành đủ sức đối đầu xe điện Trung Quốc. Chính Ford cũng thừa nhận áp lực cạnh tranh từ các hãng Trung Quốc đang buộc mọi nhà sản xuất ô tô phải tinh gọn và hiệu quả hơn. Câu chuyện không dừng ở Ford: để không bị đẩy ra rìa thị trường ô tô Bắc Mỹ, các hãng Mỹ cần: tối ưu nền tảng EV, tăng nội địa hóa chuỗi cung ứng, cải thiện phần mềm và dịch vụ kết nối, đồng thời chủ động chuẩn hóa bảo mật dữ liệu. Nếu không làm điều đó ngay lúc này, khi xe điện Trung Quốc đã đứng vững ở Canada, việc chúng xuất hiện hợp pháp tại Mỹ trong 5–10 năm tới sẽ là kịch bản gần như chắc chắn.
