Thách thức kép trên thị trường Mỹ: thuế quan chỉ là phần nổi
Thách thức kép của ngành xuất khẩu dệt may Mỹ là tình trạng nhu cầu yếu và đơn hàng tăng chậm đi cùng với rào cản thương mại Mỹ ngày càng phức tạp, trong đó thuế quan chỉ là một lớp, bên dưới là các yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn xuất xứ hàng, truy xuất nguồn gốc, tuân thủ pháp lý và trách nhiệm xã hội mà doanh nghiệp Việt Nam buộc phải đáp ứng nếu muốn duy trì tăng trưởng xuất khẩu ổn định. Đây không còn là giai đoạn "bán được là mừng" mà là bước ngoặt buộc các doanh nghiệp phải tự hỏi: với chiến lược xuất khẩu 2026, chúng ta sẽ trụ lại hay tụt hậu? Khi báo cáo của hiệp hội ngành cho thấy rủi ro lớn đến từ chính sách thuế quan của Mỹ và bất ổn địa chính trị, các nhãn hàng quốc tế đã trở nên thận trọng hơn trong đặt đơn hàng, duy trì mức tăng lượng đơn rất thấp. Nếu doanh nghiệp Việt chỉ chờ đơn giá cao quay lại, mục tiêu xuất khẩu dệt may Mỹ sẽ khó thoát khỏi thế bị động.
Rào cản thương mại Mỹ: từ chính sách thuế đến xuất xứ và tuân thủ
Điểm nghẽn của xuất khẩu dệt may Mỹ nằm ở việc doanh nghiệp thường chỉ nhìn vào thuế suất, mà bỏ qua hệ thống quy định đi kèm. Chính sách thuế quan theo tầng của đại diện thương mại Mỹ tạo ra cạnh tranh gay gắt giữa các nước được ưu tiên, trong đó Việt Nam không còn lợi thế tuyệt đối. Gần Trung Quốc khiến hàng dệt may Việt chịu soi kỹ về quy tắc và tiêu chuẩn xuất xứ hàng, trong khi nguồn nguyên liệu tự chủ vẫn chưa phát triển đủ và đầu vào trong nước gặp khó về giá thành. Đáng nói hơn, kinh nghiệm xuất khẩu sang các thị trường khác không thể áp dụng nguyên xi cho Mỹ, nơi quy định có thể đổi nhanh và chế tài nặng nếu doanh nghiệp coi nhẹ tuân thủ. Khi các cơ quan quản lý Mỹ hiện diện ngày càng rõ hơn tại Việt Nam, doanh nghiệp dệt may không thể tiếp tục “chữa cháy” mỗi khi phát sinh yêu cầu truy xuất nguồn gốc hay kiểm tra trách nhiệm xã hội; họ phải xây dựng hệ thống pháp lý và dữ liệu chuẩn ngay từ khâu thiết kế quy trình.
Áp lực chi phí và năng lực: sản phẩm tốt thôi là chưa đủ
Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp thừa nhận bức tranh đơn hàng năm nay gần như không sáng hơn năm trước, trong khi mọi loại chi phí đều leo thang. Giá bông, sợi đã tăng đáng kể so với cuối năm trước, cộng thêm chi phí thiết bị, logistics, lao động và chuyển đổi xanh khiến biên lợi nhuận bị bào mòn. Thế nhưng đơn giá xuất khẩu dệt may Mỹ chưa cải thiện tương ứng; doanh nghiệp buộc phải nhận đơn giá thấp, thời gian giao hàng gấp, nhưng yêu cầu kỹ thuật, chất lượng và trách nhiệm xã hội thì nâng lên từng năm. Ở cấp độ năng lực, phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn quy mô nhỏ theo chuẩn thị trường Mỹ, khó gánh nổi chi phí chứng nhận và tuân thủ nếu chỉ trông vào vài đơn hàng lẻ. Họ có kinh nghiệm gia công nhưng thiếu nghiên cứu thị trường, yếu khâu thiết kế và thương hiệu, nên dù làm ra hàng chất lượng vẫn đứng sau nhãn ngoại. Trong bối cảnh này, câu nói “sản phẩm tốt chưa đủ” không phải lời cảnh báo suông mà là thực tế; không ai trả thêm cho một chiếc áo tốt nếu chuỗi cung ứng và tài liệu tuân thủ lỏng lẻo.
Chiến lược xuất khẩu 2026: đa dạng hóa chuỗi cung ứng và nâng chuẩn
Muốn chiến lược xuất khẩu 2026 không chỉ nằm trên giấy, doanh nghiệp dệt may phải tái thiết toàn bộ cách tiếp cận thị trường Mỹ. Trước hết, cần chuyển từ phản ứng sang chủ động trong chuyện chứng nhận và chuẩn chất lượng: không chờ khách yêu cầu rồi mới đi xin các chứng chỉ ISO hay tiêu chuẩn liên quan, vì mỗi lần chậm có thể đánh mất cơ hội trong nhiều tháng. Cùng với đó là đa dạng hóa chuỗi cung ứng theo hướng tăng tỷ lệ nguyên liệu có thể chứng minh xuất xứ rõ ràng, tận dụng tốt ưu đãi thuế khi đáp ứng quy tắc xuất xứ. Ở khâu sản phẩm, doanh nghiệp nên dần dịch chuyển từ gia công sang thiết kế và sở hữu mẫu mã, màu sắc phù hợp thị hiếu Mỹ để chủ động giá trị gia tăng và giảm rủi ro pháp lý. Chuẩn chất lượng không chỉ là kiểm lỗi cuối dây chuyền mà là việc thiết kế lại quy trình, dữ liệu truy xuất, đánh giá nhà cung cấp nguyên liệu để toàn bộ chuỗi đáp ứng yêu cầu khách Mỹ về chất lượng và trách nhiệm xã hội.
Tìm đường đi trực tiếp tới người mua Mỹ
Một sai lầm phổ biến là xem thương mại điện tử lớn như lối vào chính cho xuất khẩu dệt may Mỹ, trong khi thực tế những kênh này chỉ là một phần nhỏ của thị trường tổng thể. Hệ thống bán lẻ tại Mỹ có hàng trăm nghìn kênh chuyên biệt, từ thời trang xanh đến sản phẩm theo phong cách khu vực; muốn vào được, doanh nghiệp Việt cần xây dựng quan hệ trực tiếp với người mua bản địa và đối tác hiểu rõ luật chơi. Điều đó đòi hỏi bỏ thói quen “tự chơi một mình” và học cách đi cùng các đối tác Mỹ có mạng lưới chuỗi cung ứng nội địa, kinh nghiệm tuân thủ và khả năng dẫn dắt sản phẩm vào phân khúc phù hợp. Theo nhiều chuyên gia, đây là con đường nhanh nhất để doanh nghiệp Việt vượt qua rào cản thương mại Mỹ, bởi khi có người mua đồng hành, việc đầu tư công nghệ, dữ liệu truy xuất và cải thiện quản trị trở nên thiết thực, gắn với hợp đồng cụ thể thay vì những khẩu hiệu chung chung về mở rộng thị trường.
