Tô bánh canh 8.000 đồng: biểu tượng của ẩm thực đường phố Nha Trang
Tô bánh canh giá rẻ 8.000 đồng ở trung tâm Nha Trang là món ăn đường phố bình dân gắn với hơn ba thập kỷ ký ức của học sinh, sinh viên và người lao động, khi hai quán nhỏ có vài bộ bàn ghế vẫn kiên trì giữ giá lâu năm, trở thành địa chỉ thân quen của nhiều thế hệ và được gọi bằng cái tên đầy âu yếm: “quán cứu đói”. Nếu chỉ nhìn vào con số 8.000 đồng, nhiều người sẽ nghĩ đây là câu chuyện lạc nhịp giữa thời bão giá. Thế nhưng, hai quán bánh canh Cô Hai ở số 90 Nguyễn Hữu Huân và quán Cô Sơn ở ngã tư Ngô Đức Kế – Nguyễn Hữu Huân lại cho thấy một lựa chọn khác: ưu tiên cộng đồng hơn biên lợi nhuận. Họ không xây dựng thương hiệu bằng biển hiệu lớn, mà bằng khả năng giúp bao thế hệ “lót dạ” sau buổi học, ca làm, bằng một tô bánh canh đầy đặn với 5 miếng chả cá nhà làm.
Hơn 30 năm giữ giá: bài toán kinh tế lạ đời của quán ăn bình dân
Trong khi bữa sáng ở nhiều thành phố đã chạm ngưỡng vài chục nghìn, hành trình giá của hai quán bánh canh cứu đói khiến người ta phải ngẫm lại khái niệm “bán lỗ”. Những ngày đầu, mỗi tô bánh canh tại quán Cô Hai chỉ 200–300 đồng, rồi lần lượt tăng lên 500 đồng, 1.000 đồng, 2.000 đồng, 5.000 đồng và hiện là 8.000 đồng một tô. Ở quán Cô Sơn, từ mức 5.000 đồng, phải khoảng 10 năm chủ quán mới tăng lên 7.000 đồng, và gần đây mới điều chỉnh lên 8.000 đồng một tô. Theo lời anh Trần Văn Hiền, người tiếp quản quán Cô Hai sau khi cha mẹ lớn tuổi, mức giá 8.000 đồng được gia đình giữ từ năm 2020 đến nay và quán vẫn đủ trang trải cuộc sống, nuôi ba người con ở các cấp học khác nhau. Cách họ cân đối là tối ưu chi phí: chỉ bán một món bánh canh với sợi bột gạo, bột lọc đặt từ lò, chả cá tự làm, không đầu tư không gian sang trọng. Họ chấp nhận lời ít để giữ chất lượng ổn định và khách quen không bị “choáng” vì bảng giá mới.
Giữ giá để giữ người: tâm lý tiểu thương và sự thủy chung của khách quen
Nếu nhìn hai quán bánh canh cứu đói như mô hình kinh doanh, nhiều chuyên gia sẽ chấm điểm thấp về tối đa hóa lợi nhuận. Nhưng với góc nhìn đời sống đô thị, đây lại là mô hình giữ người, giữ ký ức. Không gian quán chỉ vài bộ bàn ghế đơn sơ, khách ra vào chủ yếu là học sinh, sinh viên, người lao động với túi tiền eo hẹp. Ở đó, người bán hiểu rất rõ khách của mình là ai, ăn để no hay ăn để nhớ. Các câu chuyện được kể quanh nồi bánh canh nóng hổi cho thấy tâm lý của tiểu thương: coi khách trung thành là điểm tựa, không phải đối tượng “tối đa hóa chi tiêu”. Họ vui khi “nhiều khách ăn từ ngày còn nhỏ, giờ đã lập gia đình nhưng mỗi lần về Nha Trang vẫn ghé quán”. Khách quen lại trêu cô Sơn “mãi không chịu tăng giá”, vì trong đầu họ, quán ăn bình dân này không chỉ là địa điểm ăn trưa, mà là một phần tuổi trẻ được đóng khung bằng mùi nước dùng xương cá, miếng chả cá nóng, ổ bánh mì thêm 3.000 đồng để ăn cho thật no.
Bánh canh cứu đói và sức sống bền bỉ của ẩm thực đường phố Nha Trang
Hai quán bánh canh 8.000 đồng tồn tại giữa trung tâm Nha Trang như một lời nhắc rằng ẩm thực đường phố Nha Trang vẫn có thể phát triển theo cách bền bỉ: giữ giá lâu năm, giữ hương vị quen thuộc, thay vì chạy theo không gian sang trọng hay thực đơn cầu kỳ. Nồi nước dùng nấu từ xương cá, sợi bánh bột gạo, bột lọc, chả cá ăn kèm nước mắm, chanh, ớt – công thức giản dị ấy đủ để khách sẵn sàng gọi 2–3 tô mỗi lần ghé. Điều đáng nói là cả hai quán đều mở bán số lượng không quá lớn, tiền lời không nhiều nhưng gia đình vẫn kiên trì bán hàng hàng chục năm. Họ chọn sống được bằng nghề, chứ không làm giàu bằng việc đẩy giá. Từ góc độ cộng đồng, những tô bánh canh giá rẻ ấy là “hạ tầng xã hội” mềm: giúp người thu nhập thấp duy trì nhịp sống, giúp thế hệ trẻ có chỗ tụ tập, và giúp thành phố giữ lại một phần bản sắc bình dị giữa dòng du lịch ngày càng đắt đỏ.
Giữ tô bánh canh 8.000 đồng cũng là giữ một lời hứa với thành phố
Câu hỏi “tại sao vẫn chọn bán lỗ?” thực ra nên được đổi thành “điều gì đáng để người ta chấp nhận lời ít suốt hàng chục năm?”. Câu trả lời nằm ở mối quan hệ âm thầm giữa tiểu thương và thành phố. Mẹ anh Hiền, bà Nguyễn Thị Điểu – cô Hai – đã trực tiếp bán bánh canh suốt 32 năm, trước khi anh tiếp quản vào thời điểm dịch COVID-19 bùng phát. Cô Sơn cũng duy trì quán hơn 30 năm dù diện tích khá nhỏ, lượng khách ổn định nhưng tiền lời không nhiều. Ở chiều ngược lại, nhiều thế hệ người dân Nha Trang coi hai quán bánh canh cứu đói là một phần đời sống: nơi “lót dạ” sau giờ học, chỗ hẹn gặp bạn bè, điểm ghé đầu tiên mỗi lần trở về quê. Khi một thành phố còn giữ được những quán ăn bình dân sẵn sàng ưu tiên khả năng chi trả của khách hơn biên lợi nhuận, thì bản sắc đô thị vẫn còn chỗ đứng. Tô bánh canh 8.000 đồng, vì thế, không chỉ là một món ăn rẻ mà là lời hứa âm thầm: Nha Trang vẫn có chỗ cho người bình thường sống tử tế.
