Rạch Vẹm – Gành Dầu: bước ngoặt cho Phú Quốc du lịch ven biển
Rạch Vẹm khu đô thị và Gành Dầu phát triển là hai đồ án quy hoạch du lịch sinh thái ven biển phía Bắc Phú Quốc, với tổng diện tích hơn 550ha, được định hướng xây dựng thành không gian đô thị du lịch, nghỉ dưỡng sinh thái và dịch vụ ven biển gắn với cảnh quan tự nhiên, hệ sinh thái rừng và biển, qua đó nâng tầm hạ tầng Phú Quốc và tái cấu trúc mô hình Phú Quốc du lịch ven biển theo hướng đa điểm đến và gắn với cộng đồng địa phương. Hai quyết định quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 vừa được UBND tỉnh An Giang phê duyệt là tín hiệu cho thấy Phú Quốc không thể tiếp tục phát triển du lịch chỉ bằng các resort biệt lập rải rác theo đường bờ biển. Thay vào đó, đảo đang chuyển sang tư duy đô thị du lịch, trong đó hạ tầng Phú Quốc, không gian công cộng và bảo tồn hệ sinh thái trở thành phần cốt lõi của cạnh tranh khu vực.
Rạch Vẹm: bài thử lớn cho mô hình đô thị du lịch sinh thái
Rạch Vẹm được quy hoạch 320,6ha thành khu đô thị du lịch hỗn hợp, nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp và khu bảo tồn sinh vật biển, phục vụ khoảng 12.000 người, trong đó 6.000 cư dân và 6.000 khách du lịch, tham quan, nhân viên phục vụ. Đây là bài thử tham vọng: vừa phải đáp ứng nhu cầu ở, dịch vụ đô thị, vừa phải giữ được bản sắc làng nghề và sinh thái biển. Khoảng 250,8ha dành cho khu đô thị du lịch, gần 70ha cho khu du lịch, với quỹ đất nhà ở khoảng 77,5ha và hệ thống thương mại – dịch vụ, công cộng, cây xanh, hạ tầng kỹ thuật đan xen. Điểm gây chú ý là việc cho phép một số ô đất hỗn hợp thương mại – dịch vụ lên đến 45 tầng, tạo điểm nhấn đô thị bên cạnh các khu biệt thự sinh thái giới hạn 1-3 tầng và khách sạn nghỉ dưỡng cao đến 37-40 tầng tùy ô đất. Nếu tổ chức không khéo, chính những “điểm nhấn” này có thể phá vỡ cảnh quan; nhưng nếu làm đúng, đây sẽ là hình mẫu hiếm hoi kết hợp được chiều cao đô thị với chiều sâu sinh thái.
Gành Dầu: nâng cấp khu dân cư thành không gian đô thị biển
Khác với Rạch Vẹm được quy hoạch trên nền không gian mới, Gành Dầu phát triển theo hướng chỉnh trang khu dân cư hiện hữu, biến 230,28ha thành khu đô thị du lịch hỗn hợp, phục vụ khoảng 6.500 người, trong đó 5.500 cư dân và khoảng 1.000 khách du lịch, tham quan, nhân viên phục vụ. Đây là lựa chọn chính trị và xã hội đáng kể: thay vì “xây mới từ trắng”, quy hoạch chấp nhận độ phức tạp của việc cải tạo, tái định cư 6,54ha và bổ sung các khu ở mới. Quan điểm đô thị biển thể hiện rõ ở việc không tổ chức đường cơ giới chia cắt công viên ven biển, dành không gian cho quảng trường, đường dạo, đường xe đạp, và giữ địa hình tự nhiên chân núi để kết nối cảnh quan giữa núi và biển. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây: "Không gian biển không chỉ là quỹ đất để phát triển cơ sở lưu trú mà còn là không gian công cộng phục vụ người dân và du khách". Nếu thực thi đúng tinh thần này, Gành Dầu có thể trở thành mẫu tham chiếu cho quy hoạch đô thị du lịch ven biển nhân văn hơn.
Hạ tầng Phú Quốc và mạng lưới điểm đến phía Bắc đảo
Điều đáng giá nhất trong hai đồ án không chỉ nằm ở từng khu chức năng, mà ở cách chúng gắn vào hạ tầng Phú Quốc và mạng lưới điểm đến phía Bắc đảo. Rạch Vẹm được kết nối với đường tỉnh ĐT.974 (Suối Cái – Gành Dầu) và tuyến Rạch Vẹm – Rạch Tràm – Bãi Thơm, trong khi Gành Dầu kết nối với tuyến Gành Dầu – Cửa Cạn và mạng lưới đường khu vực. Điều này mở ra khả năng hình thành chuỗi điểm đến liên hoàn: Bãi Thơm, Rạch Tràm, Rạch Vẹm, Cửa Cạn, Gành Dầu, thay vì những khu du lịch biệt lập cạnh tranh lẫn nhau. Theo quyết định quy hoạch, cả hai đồ án được phân kỳ đến năm 2030 và định hướng đến năm 2040, cho phép từng bước hoàn thiện hạ tầng, tổ chức không gian và triển khai dự án theo nhu cầu thực tế, đồng thời không hợp thức hóa tự động các công trình vi phạm nếu có. Cách làm “lộ trình dài” này cho thấy Phú Quốc đã ý thức rằng cạnh tranh du lịch trong khu vực không còn nằm ở vài khu nghỉ dưỡng cao cấp, mà ở toàn bộ cấu trúc đô thị và khả năng tổ chức trải nghiệm liên vùng.
Cân bằng sinh thái và đô thị hóa: thách thức quyết định vị thế Phú Quốc
Phía Bắc Phú Quốc vẫn còn quỹ đất và hệ sinh thái rừng, ven biển tương đối lớn, và đó là lý do hai dự án quy hoạch du lịch sinh thái này được xem như “phép thử” cho cách đảo sử dụng tài sản thiên nhiên. Rạch Vẹm được định hướng khai thác bãi biển, cảnh quan, sinh vật biển, kết hợp tham quan làng nghề và khu nông nghiệp công nghệ cao 26,6ha ở phía Nam phục vụ nghiên cứu sinh học, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao. Nếu những mục tiêu này bị lùi bước trước áp lực xây dựng nhanh, Phú Quốc sẽ đánh mất lợi thế khác biệt so với các bãi biển đã đô thị hóa nặng nề trong khu vực. Ngược lại, nếu giữ được ranh giới giữa bảo tồn và phát triển, đảo có thể định vị mình như một đô thị du lịch sinh thái, nơi hạ tầng, dịch vụ và cảnh quan cùng nhau tạo nên trải nghiệm. Kết luận rõ ràng là: tương lai cạnh tranh của Phú Quốc du lịch ven biển không chỉ phụ thuộc vào diện tích quy hoạch hay tầng cao tối đa, mà phụ thuộc vào việc đảo có dám đặt sinh thái và không gian công cộng ở trung tâm mọi quyết định đô thị hay không.
