You Can See Everything: khi nhân vật chính tự kể lại vụ Theranos lừa đảo
You Can See Everything là một phim tài liệu gian lận theo kiểu thử nghiệm, xoay quanh Elizabeth Holmes và vụ Theranos lừa đảo, trong đó chính nhân vật trung tâm mời ê-kíp vào ghi lại đời sống của mình trước và sau khi bị kết án, biến câu chuyện về một vụ án công ty lừa đảo thành cuộc soi chiếu xem đâu là sự thật và đâu là màn trình diễn do cô dựng lên.
Điểm then chốt: bộ phim không chỉ nhắc lại hồ sơ hình sự của một cựu “ngôi sao” Thung lũng Silicon, mà còn phơi bày cách một biểu tượng doanh nhân nữ đã biết tận dụng truyền thông, camera và cả đạo diễn để nhào nặn hình ảnh bản thân. Dự án tài liệu You Can See Everything về Elizabeth Holmes – cựu CEO hãng xét nghiệm máu Theranos bị bắt vì tội lừa đảo – nhận “mưa” lời khen khi ra mắt. Điều đó cho thấy công chúng chưa hề nguội với những câu chuyện tài năng – tham vọng – gian dối, miễn là chúng được kể bằng một góc nhìn mới, có tính tự phản chiếu hơn là chỉ lên án.
Từ trailer bí mật đến hiện tượng phòng chiếu: vì sao Holmes lại gây sốt lần nữa?
Lý do You Can See Everything phim gây bão không chỉ ở đề tài Theranos lừa đảo, mà ở cách nó đột ngột xuất hiện như một dự án bí mật. Ngày 7/9, trailer của bộ phim bất ngờ được tung lên mạng, lập tức kéo cả thế giới quay lại bàn luận về hành trình đi lên và sụp đổ của Elizabeth Holmes. Teaser trên YouTube nhanh chóng đạt gần sáu triệu lượt xem và phim được ấn định ra mắt tại Mỹ vào tháng 10.
Tại liên hoan phim, việc nhà sản xuất giữ kín thông tin suốt ba năm, niêm phong điện thoại khán giả và cử bảo vệ trong rạp tạo cảm giác đây không chỉ là phim tài liệu gian lận, mà là một “sự kiện” giải trí lẫn điều tra. Khi một vụ án công ty lừa đảo trở thành bệ phóng cho chiến lược phát hành như phim giật gân, ta thấy rõ khán giả ngày nay bị hút vào ranh giới mờ giữa thực tế và hư cấu – và các hãng phim thì sẵn sàng đẩy ranh giới đó xa hơn để giữ người xem.
Khi phim tài liệu gian lận biến thành cuộc thí nghiệm đạo đức trên màn ảnh
Điểm nguy hiểm – cũng là điểm hấp dẫn – của You Can See Everything nằm ở cấu trúc “thí nghiệm xã hội” mà Nathan Fielder áp dụng. Ban đầu, Holmes mời Fielder và Lance Oppenheim ghi lại 34 ngày cuối cùng trước khi vào tù. Nhưng dự án kéo dài ba năm, tiếp tục theo dõi cuộc sống của cô sau khi bị giam giữ, với những tình huống được dàn dựng để quan sát phản ứng của nhân vật.
Điều này khiến ranh giới giữa phim tài liệu gian lận và hư cấu bị làm mờ, đến mức ngay cả giới thưởng thức phim tài liệu truyền thống cũng phải tranh cãi liệu đây có còn là “documentary” theo nghĩa nghiêm ngặt hay không. Các nhà phê bình nhận xét phim liên tục đổi cách kể, đặt câu hỏi đâu là sự thật, đâu là câu chuyện Holmes đang trình diễn. Cách pha trộn hài hước, trình diễn và yếu tố truyền hình thực tế khiến khán giả bật cười nhưng đồng thời bất an – vì ta nhận ra mình cũng đang bị cuốn vào trò chơi xây dựng hình tượng của một kẻ từng lừa dối cả nhà đầu tư lẫn bệnh nhân.
Từ biểu tượng startup đến tù nhân: vụ án công ty lừa đảo và di sản Theranos
You Can See Everything chỉ có sức nặng vì phía sau nó là một vụ án công ty lừa đảo gây chấn động. Holmes từng bỏ học để lập Theranos với lời hứa thực hiện nhiều xét nghiệm từ vài giọt máu bằng thiết bị riêng, trở thành gương mặt nổi bật của Thung lũng Silicon. Nhưng điều tra sau đó cho thấy công ty sử dụng máy móc của hãng khác cho phần lớn xét nghiệm. Những phát hiện này kéo theo việc Theranos mất các đối tác lớn và giải thể vào cuối năm 2018.
Năm 2018, Holmes bị truy tố vì lừa đảo nhà đầu tư và bệnh nhân, bị bồi thẩm đoàn kết tội vào tháng 1/2022 và nhận án 11 năm 3 tháng tù. Sự nghiệp startup của cô trở thành ví dụ kinh điển cho mặt tối của “fake it till you make it” trong giới công nghệ. Phim mới không thêm thông tin pháp lý mới, nhưng bằng việc quan sát cách Holmes tự kể lại câu chuyện, nó buộc khán giả tự hỏi: chúng ta đang đồng cảm với một con người biết hối lỗi, hay lại đang bị một bậc thầy thao túng câu chuyện dẫn dắt?
Cuộc tái chinh phục màn ảnh và tham vọng Oscar của A24
You Can See Everything không phải tác phẩm đầu tiên về Elizabeth Holmes tài liệu. Trước đó, câu chuyện Theranos lừa đảo đã được kể trong một phim tài liệu khác và một loạt phim truyền hình dài tập, mở đường cho hàng loạt sản phẩm văn hóa đại chúng xoay quanh vụ án này. Nhưng dự án mới vẫn tạo tiếng vang lớn khi nhanh chóng đạt điểm số rất cao trên các trang đánh giá, trở thành chủ đề bàn luận nhiều nhất tại liên hoan nơi nó ra mắt.
Tham vọng của hãng phát hành là biến You Can See Everything phim thành một ứng viên tranh giải Phim xuất sắc, thay vì chỉ dừng ở hạng mục tài liệu phụ. Nhiều giải thưởng tiền Oscar được xem là bệ phóng để bộ phim lọt vào danh sách rút gọn của Viện Hàn lâm. Nếu mục tiêu này thành công, nó sẽ mở cánh cửa cho các phim tài liệu gian lận có cấu trúc lai hư cấu – truyền hình thực tế tiến sâu hơn vào trung tâm hệ thống giải thưởng, đồng thời củng cố xu hướng biến các bê bối doanh nghiệp thành “vũ trụ giải trí” kéo dài nhiều năm trên màn ảnh.
