Một phim tài liệu Elizabeth Holmes không chịu đứng vào hàng
You Can See Everything là một phim tài liệu A24 dài ba giờ do Nathan Fielder đồng đạo diễn, theo chân Elizabeth Holmes trong 34 ngày trước khi vào nhà tù liên bang và tiếp tục mở rộng thành một thí nghiệm kể chuyện về sự thật, dối trá và cách khán giả hình thành niềm tin của mình.
Điểm mấu chốt: đây không phải là một tài liệu Elizabeth Holmes theo kiểu "tường thuật vụ án" quen thuộc, mà là một cú phá vỡ công thức true crime. Fielder và Lance Oppenheim được Holmes cùng bạn đời Billy Evans mời đến sống chung trong căn nhà thuê, với quyền tiếp cận hoàn toàn trong 34 ngày trước khi cô báo cáo thi hành án tại nhà tù liên bang ở Bryan, Texas vào tháng 5, thời điểm Holmes đã bị tuyên 11 năm 3 tháng tù vì Theranos gian lận. Thay vì dựng lại từng mốc scandal, phim quan sát đời sống gia đình, những cuộc trò chuyện nhỏ, cách Holmes diễn giải quá khứ và tự xây dựng hình ảnh bản thân. Kết quả là một cấu trúc khó đoán, khiến người xem liên tục phải tự hỏi: mình đang xem sự thật, màn trình diễn hay cả hai.
Nathan Fielder phim: từ trò đùa tài liệu đến thí nghiệm nhận thức
Để hiểu vì sao You Can See Everything khác biệt, phải nhìn vào hành trình Nathan Fielder phim. Anh xuất thân là diễn viên, đạo diễn người Canada, nổi lên với Nathan for You – một dạng giả tài liệu khô khan, nửa thực nửa dàn dựng, chuyên chọc thủng ranh giới giữa chương trình thực tế và trò chơi tâm lý. Sau đó là The Rehearsal với cấu trúc siêu thực, và The Curse – loạt phim anh đồng tạo cùng Emma Stone và Benny Safdie, tiếp tục ám ảnh với câu hỏi: điều gì là chân thành, điều gì chỉ là diễn xuất trước ống kính.
You Can See Everything là bước tiếp theo hợp lý: một phim tài liệu Elizabeth Holmes nhưng được thiết kế như bài kiểm tra niềm tin của khán giả. Fielder nổi tiếng với phong cách trộn lẫn thực tế và dàn dựng, tạo ra những tình huống nơi ranh giới giữa chân thực và trình diễn bị làm mờ. Khi người đạo diễn vốn nghi ngờ mọi hình thức "sự thật" gặp một nhân vật từng bị kết án vì Theranos gian lận, câu hỏi không còn là Holmes đã làm gì – những tài liệu trước như The Inventor, podcast và phim The Dropout, hay sách Bad Blood đã kể lại chi tiết – mà là: chúng ta chấp nhận phiên bản sự thật nào, và vì sao.
Cấu trúc hai phần: khi phim tài liệu quay lưng với công thức true crime
Phần đầu You Can See Everything giống như một phim tài liệu A24 "chuẩn mực": camera theo sát Holmes, Billy Evans và hai đứa con nhỏ trong giai đoạn chờ ngày thi hành án 11 năm tù. Những khoảnh khắc đời thường – từ sinh hoạt gia đình đến cảnh Fielder chiếu tiết mục "Who’s on First" của Abbott và Costello cho Holmes xem – tạo cảm giác thân mật, thậm chí hơi dị. Holmes và Evans muốn bộ phim giúp công chúng hiểu hơn về cuộc sống của cô, vì họ cho rằng truyền thông trước đó không phản ánh đúng con người mình.
Nhưng khi Holmes bước vào nhà tù ở Bryan, Texas và phim mới đi được chưa đến nửa chặng đường, cấu trúc quen thuộc sụp đổ. Mốc thời gian nhảy về phía trước, Fielder bắt đầu những trò "thử nghiệm" kiểu The Rehearsal, đưa thêm nhân vật, tình huống và bất ngờ khiến người xem liên tục bị lật kỳ vọng. Theo một hãng tin, bộ phim dài 174 phút vẫn giữ được sức hút nhờ cách tiếp cận độc đáo, khó xếp vào thể loại cụ thể nào. Đây không còn là một true crime, mà là hai bộ phim chồng lên nhau: một về Holmes, một về cách chúng ta tiêu thụ câu chuyện tội phạm.
Theranos gian lận dưới ống kính đời thường và những khoảng trống cố ý
Thay vì lần lại từng bước Theranos gian lận theo trình tự, You Can See Everything chọn cách quan sát những tương tác nhỏ: Holmes chơi với con, nói chuyện với Evans, hay bình luận về quá khứ. Trước đây, cô từng tự vẽ mình như một doanh nhân công nghệ đầy tham vọng, hứa hẹn thiết bị xét nghiệm phát hiện nhiều bệnh chỉ từ vài giọt máu; sau khi Theranos sụp đổ, cô bị kết án gian lận liên quan đến công ty. Thế nhưng trong phim, Holmes vẫn khẳng định mình vô tội, thậm chí nói rằng cô chưa bao giờ nói dối.
Điểm thú vị là Fielder không vội vàng phản biện hay chèn lời dẫn đạo đức. Thay vào đó, anh để những bất nhất trong lời kể và phản ứng của Holmes – lẫn Evans – tự bộc lộ, buộc khán giả phải liên tục xem lại cảm nhận của mình. Bộ phim không đưa ra câu trả lời đơn giản về Elizabeth Holmes, mà đặt câu hỏi về cách con người dựng nên hình ảnh bản thân, cách truyền thông nhào nặn danh tiếng và khả năng phân biệt giữa sự thật và màn trình diễn trước công chúng. Đây là điểm khiến phim vượt khỏi khuôn khổ tài liệu Elizabeth Holmes thông thường: nó quan tâm đến cơ chế tự lừa dối hơn là bản án.
Tại sao cấu trúc khó đoán lại là vũ khí mạnh nhất của phim
You Can See Everything được đánh giá là một trong những phim hay nhất năm, phần lớn nhờ khả năng phá vỡ kỳ vọng: mỗi lần người xem nghĩ mình đã hiểu chuyện gì đang diễn ra, hoặc đã nắm bắt được một con người, phim lại chứng minh điều ngược lại. Theo một hãng tin, bộ phim dài 174 phút vẫn giữ được sức hút nhờ cách kể chuyện khó phân loại, không chịu đi theo đường ray của các phim về gian lận tài chính vốn thường bị công thức hóa. Cấu trúc khó đoán trở thành lời nhắc rằng chính chúng ta cũng dễ bị cuốn vào những câu chuyện gọn gàng, có thủ phạm, nạn nhân và bài học đạo đức rõ ràng.
Ở đây, Fielder và Oppenheim làm điều ngược lại: họ để khoảng trống, sự mơ hồ và những cú nhảy thời gian phá vỡ cảm giác an toàn của người xem. Phim tài liệu A24 này cho thấy tài liệu không chỉ là ghi chép sự kiện, mà có thể trở thành trải nghiệm điện ảnh nhiều lớp, nơi khán giả phải tự chất vấn điều mình tin là đúng. Trong bối cảnh true crime đang bão hòa, You Can See Everything là lời kêu gọi mạnh mẽ: nếu muốn hiểu những nhân vật như Holmes – và cả chính mình – chúng ta cần những câu chuyện dám khó chịu, dám không khép lại gọn gàng.
