Quy mô lớn chỉ có ý nghĩa khi kiến thức đi cùng trách nhiệm
Cuộc thi biển đảo là hoạt động giáo dục giúp học sinh tìm hiểu chủ quyền, pháp luật và môi trường biển thông qua thử thách kiến thức, từ đó nuôi dưỡng tình yêu quê hương và trách nhiệm công dân. Ngày 9/11, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 cùng các cơ quan, đơn vị tại TP.HCM phát động cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” năm học 2026-2027, thu hút 84.828 học sinh của 31 trường THCS thuộc 7 xã, 7 phường tham gia. Con số ấn tượng này cho thấy chủ đề biển đảo có thể trở thành một phần gần gũi của đời sống học đường, thay vì chỉ xuất hiện trong những bài học khái quát. Tuy nhiên, thành công không nên chỉ đo bằng số lượt tham gia: điều quan trọng là học sinh hiểu luật, biết vì sao chủ quyền cần được bảo vệ và nhận ra vai trò của mình.
Nội dung cuộc thi bao gồm lịch sử, địa lý, pháp luật về biển đảo Việt Nam, bảo vệ chủ quyền và môi trường biển, truyền thống Cảnh sát biển, phòng chống khai thác IUU, ma túy và bạo lực học đường. Cách đặt các chủ đề này cạnh nhau có ý nghĩa: tình yêu biển đảo không chỉ là cảm xúc tự hào, mà cần được nâng đỡ bằng hiểu biết pháp luật và ý thức trước những vấn đề cụ thể. Đó cũng là hướng giáo dục lòng yêu nước thiết thực hơn lời kêu gọi chung chung. Với học sinh yêu biển đảo, kiến thức càng rõ thì tình cảm càng có cơ hội chuyển thành thái độ và hành động có trách nhiệm.
Trò chơi và công nghệ khiến bài học có sức hút
Điểm đáng chú ý trong cách tổ chức là sự kết hợp giữa thi trực tuyến ở TP.HCM và hình thức sân khấu hóa, tương tác tại Hà Nội. Ở cuộc thi Hà Nội ngày 31/10, 100 học sinh từ hai trường THCS Kiến Hưng và THCS Phú La tham gia trả lời câu hỏi trắc nghiệm về biển đảo và Cảnh sát biển Việt Nam. Chương trình được thiết kế theo gameshow “Rung chuông vàng”, với bốn chặng “Ra khơi”, “Vượt sóng”, “Cập bến” và “Đặt mốc chủ quyền”. Phần “Giải cứu” còn kéo giáo viên, cán bộ và đoàn viên Cảnh sát biển vào sân chơi, giúp cổ động viên cũng có cơ hội củng cố kiến thức. Đây là kiểu trò chơi tương tác học sinh có lợi thế rõ rệt: biến việc ghi nhớ thành cuộc đua có mục tiêu, nhịp độ và sự tham gia tập thể.
Công nghệ bổ sung tính nhanh và minh bạch cho trải nghiệm. Trong phần “Đặt mốc chủ quyền”, thí sinh dùng máy tính bảng iPad trả lời câu hỏi trên Kahoot; hệ thống chấm theo độ chính xác và tốc độ. Trò chơi tạo hứng thú, còn ứng dụng số giúp phản hồi tức thì và khiến kết quả dễ theo dõi. Dù vậy, công nghệ chỉ là phương tiện: giá trị của cuộc thi vẫn phụ thuộc vào chất lượng câu hỏi và việc kiến thức có được tiếp nối sau giờ thi hay không. Khi trò chơi mở cửa cho nhiều học sinh, còn nội dung dẫn các em đến hiểu luật và hiểu trách nhiệm, sự hào hứng mới trở thành một phần của học tập.
Từ sân chơi đến quá trình học tập lâu dài
Quy mô TP.HCM năm nay tăng đáng kể so với mùa trước: năm học 2025-2026 có 46.404 học sinh thuộc 57 trường tham gia, tương đương 99,69% số học sinh thuộc diện dự thi. Dữ liệu ấy cho thấy chương trình đã có sức lan tỏa, nhưng độ phủ rộng cần đi cùng chất lượng trải nghiệm và cơ hội tham gia công bằng. Cuộc thi năm nay chia thành bốn vòng: cấp cụm xã, phường; cấp thành phố; cấp khu vực; rồi chung kết toàn quốc. Vòng trực tuyến diễn ra từ ngày 9 đến 15/11/2026, vòng trực tiếp cấp cụm dự kiến trong tháng 12 và cấp thành phố vào tháng 1/2027. Lộ trình nhiều vòng có thể duy trì sự quan tâm, miễn là mỗi chặng đem lại kiến thức mới thay vì lặp lại kiểm tra ghi nhớ.
Việc phối hợp giữa Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 và Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM được định hướng cho giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo, với cuộc thi, hoạt động trải nghiệm tại đơn vị Cảnh sát biển, giáo dục kỹ năng sống, bảo vệ môi trường và hỗ trợ học sinh khó khăn. Đây là bước cần thiết để bài học không kết thúc khi sân khấu hạ màn. Tại Hà Nội, hình thức sinh động cũng giúp đưa kiến thức về chủ quyền đến gần học sinh và khơi dậy niềm tự hào, trách nhiệm với biển đảo. Hai mô hình cho thấy trò chơi và công nghệ có thể mở lối tiếp cận, nhưng trải nghiệm thực tế và sự đồng hành của nhà trường mới giúp kiến thức bén rễ.
Kết luận, gần 85.000 học sinh tham gia là một tín hiệu đáng mừng, nhưng thước đo sâu hơn là các em hiểu pháp luật, trân trọng biển đảo và biết trách nhiệm bảo vệ chủ quyền không chỉ thuộc về lực lượng làm nhiệm vụ nơi đầu sóng. Muốn vậy, cuộc thi cần tiếp tục kết hợp sân chơi hấp dẫn với nội dung chính xác, hoạt động trải nghiệm và cơ hội tham gia rộng mở. Khi đó, tình yêu biển đảo không dừng ở đáp án đúng mà có thể trở thành nhận thức bền vững và hành động có trách nhiệm.
