Chọn chiến lược chi tiêu: Top pick cho đa số phụ huynh
Chi phí năm học mới là tổng các khoản tiền phụ huynh phải chi để con chuẩn bị tựu trường, bao gồm sách giáo khoa, vở, mua sắm đồ dùng học tập, đồng phục, thiết bị hỗ trợ học tập và những khoản sinh hoạt gắn với việc học, tùy điều kiện kinh tế và số con đi học trong gia đình.Đối với đa số phụ huynh, chiến lược chi tiêu thông minh nhất là mô hình "danh sách ưu tiên bắt buộc": lập ngân sách phụ huynh trước, xác định rõ những khoản phải chi (sách giáo khoa theo danh mục, một số bộ đồng phục, vở theo yêu cầu giáo viên) rồi mới tính đến phần nâng cấp, mua thêm. Chính sách miễn học phí, miễn hoặc cho mượn sách giáo khoa đang giúp giảm áp lực nhưng các gia đình vẫn chi từ vài triệu đến hơn 10 triệu đồng cho nhiều khoản khác nhau, tùy số con và lựa chọn học thêm, bán trú. Áp dụng mô hình này giúp kiểm soát chi tiêu thay vì chạy theo mua mới toàn bộ.
Hiểu rõ các khoản phải chi: miễn học phí không phải miễn… chi
Điểm xuất phát của kế hoạch chi tiêu là nhìn thẳng vào tất cả khoản bắt buộc. Dù con được miễn học phí, phụ huynh vẫn phải chi cho sách vở, đồ dùng học tập, đồng phục và bảo hiểm y tế, chưa kể các nhu cầu học thêm, bán trú. Có gia đình ở đô thị cho biết tổng chi phí năm học mới cho 2 con đã hơn 10 triệu đồng, bao gồm sách giáo khoa, sách bài tập, đồng phục, ba lô, máy tính, dụng cụ học tập. Một phụ huynh khác dành khoảng 6 triệu đồng cho hai con tiểu học, chủ yếu cho sách giáo khoa, tập vở, quần áo, giày dép và đồ dùng học tập. Ở nông thôn, chi phí có thể chỉ khoảng 500.000 đồng nhờ tận dụng lại đồng phục và chỉ mua thêm sách vở, giày dép cần thiết. Sự khác biệt này cho thấy ngân sách phụ huynh phải gắn với hoàn cảnh gia đình, hoàn toàn không có một con số "chuẩn" áp dụng cho tất cả.
Mua sắm đồ dùng học tập: ưu tiên cần thiết, tránh tiền oan
Khi mua sắm đồ dùng học tập, nguyên tắc là "không phải vật dụng nào cũng cần mua mới". Với sách giáo khoa, hãy căn cứ danh mục nhà trường để mua đúng bộ, tránh mua nhầm hoặc mua thêm đầu sách không cần thiết. Nếu địa phương cho mượn sách miễn phí, nên khuyến khích con giữ gìn sách cẩn thận để giảm chi phí những năm sau. Với vở, chỉ nên mua đủ theo yêu cầu từng môn; mua quá nhiều một loại dễ dẫn đến thừa mà vẫn thiếu loại phù hợp cho môn ghi chép nhiều. Những đồ như bút, thước, hộp bút, compa, ba lô… cần được kiểm tra lại trước khi quyết định thay mới; chỉ mua khi hỏng, mất hoặc không còn phù hợp. Một “mẹo” quan trọng là lập danh sách chia hai nhóm: đồ bắt buộc phải mới và đồ còn dùng tốt, rồi bám sát danh sách đó khi ra cửa hàng để tránh mua sắm theo cảm hứng.
Lập ngân sách phụ huynh: liệu cơm gắp mắm trước ngày tựu trường
Chuẩn bị tựu trường mà không lãng phí đòi hỏi phụ huynh phải chủ động lập ngân sách thay vì mua sắm rời rạc. Nhiều gia đình chia sẻ phải dùng gần một tháng lương cơ bản để lo chi phí năm học mới cho con. Một phụ huynh có con lớp 1 tính riêng các khoản bàn học, ba lô, bình nước, giày, sách giáo khoa, đồng phục đã lên đến 6 triệu đồng; nếu phải mua thêm máy tính mới cho con thì chi phí sẽ tăng thêm ít nhất 10 triệu đồng nữa. Trong năm học, các khoản học thêm tiếng Anh, học đàn, câu lạc bộ thể thao, tiền ăn và dịch vụ bán trú có thể khiến tổng chi mỗi tháng lên tới khoảng 10 triệu đồng cho một trẻ ở thành phố. Cách hợp lý là xác định “mức chịu đựng” của ngân sách, sau đó ưu tiên cho những nhu cầu học tập trực tiếp, còn lại áp dụng đúng tinh thần "liệu cơm gắp mắm" để không bị cuốn vào các gói dịch vụ và hoạt động ngoài khả năng.
| Khoản chi chính | Gia đình chi thấp | Gia đình chi cao |
|---|---|---|
| Chuẩn bị đầu năm (sách, vở, đồ dùng) | Khoảng 500.000 đồng cho một con, tận dụng lại đồng phục | Từ 6 đến hơn 10 triệu đồng cho 1–2 con, mua nhiều đồ mới |
| Học thêm, câu lạc bộ mỗi tháng | Ít hoặc không tham gia, chi thêm không đáng kể | Từ vài triệu đến khoảng 10 triệu đồng cho một con ở đô thị |
Buy if / Skip if
- Buy the mô hình "danh sách ưu tiên bắt buộc" nếu gia đình cần kiểm soát chặt chi phí năm học mới nhưng vẫn đảm bảo đủ đồ học tập cho con.
- Skip the mô hình "danh sách ưu tiên bắt buộc" nếu ngân sách phụ huynh rất dư dả và bạn sẵn sàng mua mới hầu hết đồ dùng mà không phải cân đo.
- Buy the mô hình "danh sách ưu tiên bắt buộc" nếu nhà có từ hai con trở lên đi học và tổng chi đầu năm đang tạo áp lực tài chính.
- Skip the mô hình "danh sách ưu tiên bắt buộc" nếu bạn đã có hệ thống chi tiêu riêng, theo dõi chi tiết từng khoản và không gặp tình trạng mua sắm vội vàng.
- Buy the mô hình "danh sách ưu tiên bắt buộc" nếu bạn muốn tận dụng sách, đồng phục, đồ dùng còn tốt để tránh lãng phí mà vẫn đủ cho chuẩn bị tựu trường.
- Skip the mô hình "danh sách ưu tiên bắt buộc" nếu bạn ưu tiên cho con toàn bộ sách, vở, đồ dùng mới mỗi năm và coi đó là khoản chi bắt buộc dù tốn kém.
