Vì sao sức khỏe trước năm học mới phải được chuẩn bị như một “hành trang bắt buộc”?
Chuẩn bị sức khỏe năm học mới là quá trình cha mẹ chủ động kiểm tra tiêm chủng, khám sức khỏe, phòng bệnh truyền nhiễm học sinh và xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh trước khi trẻ bước vào môi trường học tập tập thể, nhằm giảm nguy cơ lây bệnh, bảo vệ an toàn cho con và cho cả lớp. Năm học mới luôn đồng nghĩa với việc trẻ trở lại lớp, ăn bán trú, chơi cùng bạn, tiếp xúc gần trong thời gian dài, tạo điều kiện cho cúm, tay chân miệng, bệnh đường hô hấp và nhiều dịch bệnh khác lan truyền nếu gia đình chủ quan. Vì vậy, tiêm chủng trước tựu trường và tuân thủ quy định sức khỏe trường học không phải thủ tục hình thức mà là “lá chắn” thiết thực. Cha mẹ cần coi đây là ưu tiên hàng đầu, không đợi trường nhắc mới bắt đầu chuẩn bị.
Quy định sức khỏe trường học: tiêm chủng và rà soát vắc xin cho trẻ mầm non, lớp 1
Điểm mới quan trọng là sức khỏe học đường đã được đưa vào quy định pháp lý, nghĩa là cha mẹ không thể xem nhẹ. Theo Điều 5 Nghị định 165/2026/NĐ-CP, toàn bộ học sinh nhập học mầm non và tiểu học đều phải được rà soát tiền sử tiêm chủng. Việc rà soát tập trung vào danh mục bệnh cần tiêm vắc xin thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng, với 14 bệnh được quy định tại Thông tư 13/2026/TT-BYT. Nhà trường có trách nhiệm tổ chức kiểm tra sổ tiêm, trong khi trạm y tế xã phối hợp lên kế hoạch và triển khai tiêm bù cho trẻ còn thiếu mũi. Điều đáng nói: sàng lọc này nhằm bảo vệ sức khỏe chứ không phải rào cản hành chính; trẻ không bị từ chối nhập học mà sẽ được hỗ trợ hoàn thành tiêm chủng. Các vắc xin trong chương trình mở rộng được Nhà nước chi trả và tiêm miễn phí tại trạm y tế xã, phường, thị trấn, nên cha mẹ càng không có lý do để trì hoãn.
Những bệnh truyền nhiễm thường gặp mùa tựu trường và chiến lược phòng ngừa
Mùa mưa trùng với thời điểm tựu trường, khiến trẻ mầm non, học sinh tiểu học – đặc biệt nhóm dưới 5 tuổi – trở thành đối tượng nguy cơ cao trước tình trạng “dịch chồng dịch”. Các chuyên gia ghi nhận sốt xuất huyết, tay chân miệng, Covid-19 và bệnh hô hấp đang gia tăng rõ rệt, nhiều ca sốt xuất huyết có biến chứng nặng như suy hô hấp, rối loạn đông máu, xuất huyết tiêu hóa và tổn thương gan, gây khó khăn trong điều trị. Trong môi trường lớp học, cúm, tay chân miệng và các bệnh đường hô hấp càng dễ lây lan qua giọt bắn, tiếp xúc tay và bề mặt dùng chung. Chiến lược phòng bệnh truyền nhiễm học sinh cần đi theo hai hướng song song: tiêm chủng trước tựu trường đầy đủ để tạo miễn dịch cộng đồng, và can thiệp vào thói quen sinh hoạt hàng ngày. Với sốt xuất huyết, ngoài theo dõi sức khỏe, cha mẹ cần chủ động diệt lăng quăng, loại bỏ nước đọng, ngủ màn, phòng muỗi đốt và tiêm vắc xin để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng. Tay chân miệng đã có vắc xin ở nhiều nước, đồng thời phải tăng vệ sinh cá nhân, rửa tay, vệ sinh đồ chơi và tránh tiếp xúc gần với người bệnh.
Thói quen hàng ngày giúp giảm nguy cơ lây bệnh khi trẻ quay lại trường
Không một chương trình tiêm chủng nào có thể thay thế được thói quen vệ sinh tốt mỗi ngày. Tổ chức Y tế thế giới khẳng định: thực hành vệ sinh tay, vệ sinh hô hấp, tránh tiếp xúc gần khi đang mắc bệnh và tiêm chủng đầy đủ là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Cha mẹ nên dạy con rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi ngoài trời; thói quen này giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp và tiêu chảy. Trẻ cần biết che miệng mũi khi ho, hắt hơi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay để hạn chế giọt bắn mang mầm bệnh, hạn chế chạm tay vào mắt, mũi, miệng; đeo khẩu trang ở nơi đông người, nhất là khi có triệu chứng hô hấp hoặc thời điểm bệnh tăng. Một quy tắc tưởng dễ mà nhiều gia đình còn bỏ qua: cho trẻ ở nhà khi không khỏe, có sốt, ho hoặc dấu hiệu bệnh truyền nhiễm để vừa giúp trẻ hồi phục, vừa tránh lây cho bạn bè. Tay chân miệng đặc biệt cần chú ý, vì dấu hiệu thay đổi hành vi, giật mình chới với đi kèm sốt cao hoặc nôn nhiều là cảnh báo phải tái khám ngay.
Lộ trình chuẩn bị: cha mẹ cần làm gì từ trước đến sau tựu trường?
Chuẩn bị sức khỏe năm học mới không thể làm “nước đến chân mới nhảy”. Việc đầu tiên, cha mẹ phải kiểm tra sổ hoặc thông tin tiêm chủng của con, đối chiếu với lịch tiêm theo lứa tuổi để biết mũi đã tiêm và mũi còn thiếu; việc rà soát và tiêm bù cần được thực hiện sớm, trước khi trẻ bước vào môi trường đông bạn. Theo WHO, Chương trình Tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam đang bảo vệ trẻ trước nhiều bệnh có thể phòng bằng vắc xin và cha mẹ nên kiểm tra lịch tiêm để bảo đảm trẻ không bỏ sót các mũi cần thiết. Lộ trình lý tưởng gồm: 4–6 tuần trước tựu trường, hoàn thành khám sức khỏe tổng quát và lên kế hoạch tiêm bù; 2–3 tuần trước, đưa trẻ đi tiêm chủng trước tựu trường, đặc biệt nhóm vắc xin trong chương trình mở rộng và các vắc xin khuyến cáo phù hợp; 1–2 tuần trước, tập luyện lại giờ ngủ, ăn sáng, hướng dẫn kỹ các quy tắc rửa tay, đeo khẩu trang, ở nhà khi ốm; trong suốt năm học, phối hợp với giáo viên và nhân viên y tế trường, cập nhật kịp thời các biểu hiện bất thường của trẻ. Rất quan trọng: virus gây bệnh đường hô hấp có triệu chứng chồng lấp và khó phân biệt nếu không xét nghiệm, nên cha mẹ không nên tự kết luận “bệnh nhẹ”, mà cần đưa trẻ đi khám sớm khi nghi ngờ tay chân miệng, sốt xuất huyết hay Covid-19.
