Khối lượng lớn không đồng nghĩa tiến độ đã an toàn
Tiến độ sân bay Long Thành là khả năng hoàn thành đồng bộ các công trình, thủ tục và điều kiện vận hành để cảng hàng không có thể khai thác an toàn theo kế hoạch. Vì vậy, tỷ lệ xây dựng cao chưa đủ bảo đảm ngày mở cửa nếu những hạng mục thiết yếu vẫn vướng nhân lực, vật tư hoặc thanh toán.
Trong báo cáo vừa gửi Chính phủ về dự án giai đoạn 1, Bộ Xây dựng cho biết nhiều hạng mục vẫn bám kế hoạch khai thác tháng 12/2026, nhưng một số gói thầu thuộc dự án thành phần 3 khó bảo đảm tiến độ trong năm nay. Tính đến ngày 9/10, dự án thành phần 3 đạt khoảng 86% khối lượng xây dựng theo giá trị hợp đồng; 4 trong 16 gói thầu chính đã hoàn thành, còn 12 gói đang thi công.
Con số 86% tạo cảm giác đã gần đích, nhưng 4 gói còn rủi ro lại tập trung vào những hạng mục quyết định khả năng khai thác: giao thông nội cảng, nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa số 1 và nhà để xe. Đây là lý do không thể đánh giá tiến độ chỉ bằng tỷ lệ tổng hợp.
Thiếu người, thiếu vật liệu ở những phần việc còn nặng
Nút thắt hiện rõ nhất tại gói 4.8, nơi lực lượng thực tế chỉ khoảng 1.440 người so với nhu cầu 2.515, thiếu khoảng 1.075 lao động. Trong khi đó, khối lượng còn lại gồm khoảng 43 km đường cấp 3 và 8 km đường trục chính; thi công cần khoảng 100.000 tấn bê tông nhựa nhưng nguồn đá và nhựa đường đang thiếu hụt.
Thiếu nhân lực không chỉ là thiếu quân số. Tại gói 5.10, nhà ga hành khách cần thêm kỹ thuật viên lành nghề và chuyên gia cho các hạng mục chuyên ngành; 16 trong 51 kịch bản thử nghiệm liên động có tải vẫn chưa được phê duyệt. Gói 7.8 và 11.5 cũng vướng nhân lực cùng thiết bị chuyên ngành nhập khẩu chậm, một số hoạt động vận chuyển có thể kéo sang năm 2027.
Tám trong 12 gói xây lắp đang triển khai được dự kiến hoàn thành vào tháng 12, nhưng bốn gói khó theo kịp cho thấy tiến độ chung phụ thuộc vào những mắt xích yếu nhất, không phải phần việc đã hoàn tất.
Dòng tiền chậm có thể biến thành chậm thi công
Vướng mắc thanh toán dự án đang làm rủi ro tiến độ nặng thêm. Theo báo cáo của ACV, khối lượng tồn đọng liên quan đến thanh toán vượt 10.430 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và khả năng huy động người, thiết bị của nhà thầu. Tại gói nhà ga hành khách, khó khăn thanh toán cho thiết bị đã khiến một số nhà thầu thi công cầm chừng.
Đây không phải vấn đề giấy tờ đứng ngoài công trường: khi dòng tiền bị nghẽn, nhà thầu khó duy trì đủ nhân sự, thiết bị và nhịp lắp đặt. Vì thế, yêu cầu tháo gỡ không thể dừng ở thúc tiến độ trên văn bản. Bộ Xây dựng kiến nghị ACV sớm xử lý vướng mắc thanh toán, rà soát khối lượng còn lại và yêu cầu nhà thầu huy động đủ nhân lực, vật tư, thiết bị theo cam kết.
Cũng cần xác định rõ mốc hoàn thành từng gói và bảo đảm thời gian vận hành thử, đánh giá mức độ sẵn sàng, nghiệm thu và cấp phép. Nếu các khoản tồn đọng tiếp tục kéo dài, lời hứa tăng tốc sẽ khó chuyển thành sản lượng thi công thực tế.
Đích đến là vận hành đồng bộ, không chỉ xong công trình
Từ nay đến mốc khai thác dự kiến tháng 12/2026, áp lực không chỉ nằm ở phần xây dựng còn lại. Các công trình trọng yếu dự kiến nghiệm thu trong tháng 11; thủ tục về môi trường, an ninh hàng không và bố trí nhân lực khai thác được lên kế hoạch hoàn tất đầu tháng 12, còn thông tin hàng không phục vụ khai thác chính thức dự kiến công bố trong tháng 12/2026.
Với hành khách, sự khác biệt giữa chậm một hạng mục và chậm cả kế hoạch khai thác nằm ở tính đồng bộ: đường băng, đường lăn, nhà ga, thiết bị dẫn đường, cứu nạn và an ninh phải sẵn sàng cùng các thủ tục vận hành. Sân bay Long Thành dự kiến khai thác tối đa khoảng 366 chuyến mỗi tuần, gồm 322 chuyến nội địa và 44 chuyến quốc tế.
Kết luận cần thẳng thắn: 86% là tiến triển đáng kể, nhưng chưa phải bảo chứng cho đúng hạn. Muốn giữ mục tiêu, chủ đầu tư phải khơi thông thanh toán, bảo đảm nguồn vật liệu và nhân lực có tay nghề, đồng thời chốt kế hoạch thử nghiệm, nghiệm thu và cấp phép. Nếu không, những gói thầu còn lại có thể quyết định toàn bộ tiến độ Long Thành.
