Ung thư đại trực tràng: căn bệnh ác tính đang trẻ hóa vì thói quen ăn uống
Ung thư đại trực tràng là bệnh lý ác tính xuất phát từ niêm mạc ruột già và trực tràng, tiến triển âm thầm qua nhiều năm, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ chế độ ăn uống, lối sống, yếu tố di truyền và các bệnh lý đường ruột mạn tính, khiến người bệnh thường phát hiện muộn khi khối u đã lớn hoặc di căn. Ung thư đại trực tràng hiện là loại ung thư phổ biến thứ ba trên thế giới với hơn 1,9 triệu ca mắc mới và đứng thứ hai về tỷ lệ tử vong, khoảng 900.000 trường hợp tử vong mỗi năm. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận khoảng 16.835 ca mắc mới. Điều đáng báo động là bệnh đang trẻ hóa rõ rệt, gắn chặt với thói quen ăn uống hại sức khỏe như ăn nhiều thịt đỏ, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn và lạm dụng tủ lạnh như “két an toàn” tuyệt đối cho mọi món ăn.
Thói quen ăn uống kiểu phương Tây: đường tắt dẫn tới ung thư đại trực tràng
Nếu phải chỉ ra một kiểu ăn uống đang phá hủy đại trực tràng nhanh nhất, đó chính là chế độ ăn kiểu phương Tây: nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, thực phẩm giàu chất béo, ít rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt. Đây không chỉ là “khẩu vị thời thượng” mà là thói quen ăn uống hại sức khỏe, làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột và thúc đẩy viêm mạn tính niêm mạc ruột. Một nam kỹ sư 25 tuổi ở Đài Loan mắc ung thư đại trực tràng giai đoạn 2, khối u 5 cm tại đại tràng ngang, sau thời gian dài sống một mình, thường xuyên ăn ngoài, chuộng đồ ăn nhanh và rất ít rau củ, trái cây tươi. Dù không thể kết luận chế độ ăn là nguyên nhân trực tiếp, bác sĩ nhấn mạnh đây là yếu tố nguy cơ quan trọng trong bức tranh đa yếu tố của ung thư đại trực tràng.
Tủ lạnh không phải lá chắn chống ung thư: 5 nhóm thực phẩm càng để lâu càng độc
Nhiều gia đình tin rằng bỏ vào tủ lạnh là thực phẩm “được bảo hiểm”, ăn lúc nào cũng an toàn. Thực tế, tủ lạnh chỉ làm chậm quá trình hư hỏng chứ không tiêu diệt độc tố hay vi khuẩn. Nhiệt độ lạnh chỉ ngưng trệ một số vi sinh vật, còn các độc tố hóa học vẫn tiếp tục tích tụ. Khi bạn liên tục ăn đồ để lâu, niêm mạc đại trực tràng phải hứng chịu một “mưa độc tố” kéo dài, làm tăng nguy cơ ung thư. Thịt chế biến sẵn và thịt muối chứa nitrit, để quá 3 ngày trong tủ lạnh sẽ tăng nitrit, tạo nitrosamine gây ung thư ruột. Cơm nguội, mì, khoai tây để nhiều ngày sinh độc tố từ Bacillus cereus và amin thơm. Hải sản cấp đông lâu ngày sản sinh histamin chịu nhiệt, phá vỡ hàng rào bảo vệ niêm mạc đại tràng. Nếu vẫn xem tủ lạnh là “két an toàn”, bạn đang nuôi dưỡng nguy cơ ung thư ngay trong bếp nhà mình.
Từ câu chuyện gia đình ông Vương: chọn thịt và nấu nướng sai, cả nhà trả giá bằng ung thư
Câu chuyện gia đình ông Vương ở Sơn Đông là lời cảnh tỉnh cho mọi căn bếp. Ông Vương và vợ ngoài 40 tuổi, cùng cậu con trai học cấp ba, đều thỉnh thoảng đau bụng trên sau ăn nhưng chủ quan bỏ qua. Chỉ đến khi con trai sụt từ 72 kg xuống 54 kg, đi khám mới phát hiện ung thư tuyến tụy giai đoạn đầu 3; kiểm tra thêm, cả hai vợ chồng cũng mắc ung thư tuyến tụy, trong đó khối u của ông Vương nhỏ nhất. Sau khi loại trừ yếu tố di truyền và đột biến gen, bác sĩ chỉ ra thủ phạm là thói quen ăn uống: món hoành thánh tự làm hàng ngày với loại thịt kém chất lượng và bỏ quá nhiều gia vị. Tuyến tụy nằm sâu, triệu chứng nghèo nàn, tính di căn cao và hiệu quả điều trị kém, nhiều bệnh nhân dù phẫu thuật, hóa trị vẫn sống không lâu. Bài học rất rõ: thay đổi loại thịt, giảm muối, bột nêm, hạn chế chiên rán và nấu ở nhiệt độ quá cao có thể giảm đáng kể nguy cơ tổn thương đường tiêu hóa và phòng ung thư đại trực tràng lẫn các ung thư khác.
Xây dựng chế độ ăn chống ung thư và bảo quản thực phẩm an toàn
Muốn phòng ung thư đại trực tràng, không có đường tắt: phải thay đổi triệt để thói quen ăn uống và bảo quản thực phẩm. Về chế độ ăn chống ung thư, các bác sĩ khuyến nghị tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt để đạt khoảng 30 g chất xơ mỗi ngày, giúp hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và cải thiện nhu động ruột. Đồng thời, cần hạn chế thịt chế biến sẵn, giảm thịt đỏ, tránh thường xuyên dùng thực phẩm quá nhiều muối, nhiều chất béo. Về bảo quản thực phẩm an toàn, hãy coi tủ lạnh là công cụ tạm thời, không phải kho trữ vô hạn: ưu tiên ăn đồ tươi, không để thịt chế biến sẵn quá 3 ngày, không tích trữ cơm nguội, mì, khoai tây qua nhiều ngày, kiểm soát thời gian cấp đông hải sản và vệ sinh tủ lạnh định kỳ để loại bỏ vi khuẩn chịu lạnh. Quan trọng hơn, nếu đau bụng dai dẳng, thay đổi thói quen đại tiện, phân có máu, thiếu máu không rõ nguyên nhân hoặc sụt cân bất thường, hãy đi khám sớm để được tầm soát phù hợp.
