Vượt khó không phải chuyện cổ tích, mà là lựa chọn mỗi ngày
Học sinh vượt khó khăn là những em sinh ra trong thiếu thốn, mất mát hoặc vùng chịu thiên tai nhưng vẫn bám trường lớp, đạt thành tích học tập cao nhờ tâm lý kiên cường và sự hỗ trợ từ gia đình, thầy cô và cộng đồng. Khi ta nhìn vào thành công từ hoàn cảnh khó, điều quan trọng không phải là thương cảm, mà là nhận ra một sự thật: hoàn cảnh không tự động quyết định tương lai, chính thái độ của đứa trẻ và cách người lớn bên cạnh nâng đỡ mới là nền móng. Ba câu chuyện dưới đây – một nữ sinh mồ côi cha mẹ, một cậu bé vùng biển sau bão Kalmaegi và một cô gái lớn lên từ những rổ ốc bươu – là minh chứng sống động rằng giáo dục vùng khó khăn vẫn có thể nở hoa.
Ngọc Phượng: lớn lên bên xe ve chai, bước vào giảng đường đại học
Ở thôn Phước Hòa, xã Vạn Tường (Quảng Ngãi), giữa trưa nắng rát, bà Võ Thị Trí, 73 tuổi, cọc cạch dắt chiếc xe đạp chở đầy phế liệu trở về nhà, nơi ba bà cháu sống trong căn nhà cấp 4 cũ kỹ. Cha mẹ chia tay khi Phượng mới 3 tuổi, rồi mỗi người một nơi, bỏ lại hai chị em cho bà ngoại già yếu nuôi dưỡng. Mùa mưa bão, mái nhà xuống cấp khiến họ luôn thấp thỏm lo âu, nhưng chính trong thiếu thốn ấy, nghị lực học tập của Phượng lại sáng rõ. Em trở thành học sinh xuất sắc dưới mái trường THCS và THPT Vạn Tường, vì hiểu rằng “con đường học hành là cơ hội để thay đổi cuộc đời”. Mới đây, Phượng nhận tin trúng tuyển Trường ĐH Kinh tế – Đại học Huế, thành quả của nhiều năm cố gắng không phụ công người bà vẫn mỗi ngày làm vệ sinh trường học và đạp xe nhặt ve chai để nuôi cháu.
Lập và Tiến: những mầm xanh sau bão Kalmaegi
Ở xã Cát Tiến, trên nền cát sát biển, căn nhà tạm bợ của gia đình Lê Tấn Lập được vá víu lại sau trận bão Kalmaegi kinh hoàng tháng 11-2025, khi gió giật bay mất mái tôn, nước mưa xối thẳng vào nhà. Bên trong, bốn bức tường gạch không tô vữa, sàn xi măng lạnh, không cả nhà vệ sinh. Trận bão còn cuốn một chiếc thuyền thúng, chiếc còn lại bị đánh thủng, khiến nguồn sống của gia đình càng bấp bênh. Thế nhưng sau giờ học, Lập – học sinh lớp 8 Trường THCS Cát Tiến – vẫn phụ mẹ vá lưới, rồi kiên quyết bám lớp, bám trường và theo đuổi đam mê võ cổ truyền Bình Định. Không chỉ có Lập, nhiều bạn cùng thế hệ ở miền Trung – Tây Nguyên cũng là mầm xanh sau bão: một bạn tên Tiến, từ lớp 1 đến lớp 12 liên tục là học sinh xuất sắc, lớp 12 đoạt giải nhất học sinh giỏi giải toán trên máy tính casio cấp tỉnh, giải ba học sinh giỏi toán cấp tỉnh, và mới đây nhận giấy báo trúng tuyển ngành sư phạm toán, Trường ĐH Sư phạm – Đại học Huế. Một học bổng mang tên “Những mầm xanh sau bão” đã được tổ chức để trao gần 1 tỉ đồng tiếp sức 203 học sinh xuất sắc vượt khó bão lũ tại 4 tỉnh miền Trung – Tây Nguyên có gia đình bị ảnh hưởng thiên tai.
Trân Châu: từ rổ ốc bươu đến vị trí thủ khoa đại học
Tại thôn Thạch Trụ Đông, xã Lân Phong (Quảng Ngãi), cô gái Thới Ngọc Trân Châu lớn lên giữa những rổ ốc bươu ông bà bắt dưới sông để mưu sinh. Châu mồ côi cha khi mới 14 tháng tuổi, em trai còn chưa đầy tháng. Mẹ đưa hai chị em về nương nhờ ông bà, được dành cho một góc vườn dựng căn nhà chỉ khoảng 15m² – chật chội đến mức tối đến, Châu phải sang nhà ông bà ngủ nhờ cho có chỗ học bài. Từ năm lớp 5, em đã phụ ông bà bán ốc để thêm thu nhập. Khi lên lớp 10, mẹ Châu gặp tai nạn, sức khỏe suy giảm, kinh tế vốn đã khó càng chật vật hơn. Thế nhưng, Châu nói: “Với nhiều người, cuộc sống khó khăn sẽ là áp lực, nhưng với em, đó lại là động lực”. Suốt 12 năm học, em liên tục là học sinh giỏi, xuất sắc. Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, Châu đạt 9 điểm Toán, 9 điểm Ngữ văn, 8,5 điểm Lịch sử, cộng 0,23 điểm ưu tiên, đạt 26,73 điểm xét tuyển Sư phạm Ngữ văn Trường Đại học Phạm Văn Đồng và trở thành thủ khoa đầu vào năm học 2026–2027. Ở trường, thầy cô hỗ trợ miễn giảm học phí các lớp học thêm cho Châu, và em trở thành tấm gương lan tỏa tinh thần hiếu học.
Điểm chung của những đứa trẻ kiên cường và bài học cho cha mẹ
Nhìn ba câu chuyện, có thể thấy một mẫu số chung về tâm lý kiên cường trẻ em: phía sau các em luôn có một người lớn kiên trì – như bà Trí tuổi đã cao, sức khỏe yếu nhưng chưa bao giờ nghĩ đến chuyện buông xuôi, hay ông bà ngoại Trân Châu cần mẫn bắt ốc dưới sông để nuôi cháu. Quyết tâm cá nhân cũng là chìa khóa: Phượng hiểu học hành là cách duy nhất để đổi đời, Lập bám trường dù nhà tan nát sau bão, Châu biến áp lực thành động lực. Và cuối cùng là giáo dục – từ mái trường THCS, THPT Vạn Tường đến Trường THPT Trần Quang Diệu đã miễn giảm học phí cho Châu, hay những học bổng tiếp sức học sinh vùng thiên tai. Tác động của bão lũ, bệnh tật, nghèo đói là có thật, nhưng không vì thế mà khép lại cánh cửa học tập. Điều xã hội – và mỗi gia đình – cần làm, là biến hỗn loạn thành cấu trúc: sắp xếp lại cuộc sống để con vẫn đến lớp, khuyến khích con bám trường, và tìm kiếm các nguồn hỗ trợ phù hợp khi gặp khó khăn.
