Từ Bình Lục đến Funan Techo: Hai mắt xích mới của hạ tầng Trung Quốc – ASEAN
Kênh đào Bình Lục cùng với kênh đào Funan Techo là hai tuyến đường thủy mới được quy hoạch để kết nối các vùng nội địa giàu tiềm năng sản xuất với các tuyến vận tải biển hướng tới thị trường Đông Nam Á, qua đó định hình lại hạ tầng Trung Quốc ASEAN, giảm chi phí, rút ngắn thời gian vận chuyển và mở ra những không gian thương mại mới cho các nền kinh tế trong khu vực. Điểm nổi bật không phải chiều dài khiêm tốn của kênh Bình Lục, mà là khả năng rút ngắn quãng đường vận tải giữa Quảng Tây và biển nhờ kết nối Nam Ninh với Vịnh Bắc Bộ – vùng biển nằm giữa Trung Quốc và Việt Nam. Việc bàn giao tàu chỉ huy Bình Lục 001 cho thấy dự án đã bước vào giai đoạn vận hành, đồng nghĩa chuỗi cung ứng khu vực sắp có thêm một "huyết mạch" mới cho hàng hóa từ miền Nam và Tây Nam Trung Quốc ra ASEAN. Về phía Campuchia, kênh đào Funan Techo được tích hợp vào kế hoạch xây dựng cảng đa năng tại Kratie, trên trục dẫn hàng tới cảng biển nước sâu Preah Sihanouk, tạo thêm một hướng tiếp cận biển cho nội địa nước này.
Campuchia bẻ lái địa kinh tế bằng Funan Techo và mạng lưới đường bộ mới
Campuchia không nhìn kênh đào Funan Techo như một công trình đơn lẻ, mà như trục xương sống của một chiến lược tái cấu trúc không gian kinh tế phía đông bắc. Việc khánh thành gần 100 km quốc lộ và tỉnh lộ mới được Thủ tướng Hun Manet xếp hạng là "huyết mạch kinh tế chiến lược" của đất nước, vì chúng kết nối trực tiếp các vùng sản xuất nông nghiệp và cộng đồng địa phương với Kampong Cham, Phnom Penh, cửa khẩu quốc tế và các điểm du lịch sinh thái ở Kratie. Tác động không dừng ở bản đồ: nâng cấp đường sá được kỳ vọng giảm chi phí vận chuyển, gắn kết khu vực sản xuất với thị trường, tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư, đồng thời tạo việc làm và hỗ trợ tăng trưởng bền vững. Khi cảng đa năng Kratie đi vào hoạt động và kết nối với kênh đào Funan Techo, hàng hóa nội địa Campuchia có thể đi thẳng ra cảng biển nước sâu Preah Sihanouk, thay vì phải dựa quá nhiều vào tuyến bộ qua láng giềng. Đây là bước dịch chuyển quyền kiểm soát hạ tầng vận tải từ biên giới sang các điểm nút do Phnom Penh chủ đạo.
Bình Lục: Cửa ngõ mới cho chuỗi cung ứng khu vực và vai trò của Việt Nam
Với khả năng phục vụ tàu trọng tải tới 5.000 tấn và rút ngắn đáng kể quãng đường từ nội địa Quảng Tây ra biển, kênh đào Bình Lục được thiết kế như tuyến kết nối trực tiếp các vùng sông ngòi rộng khắp với mạng lưới vận tải biển của ASEAN và toàn cầu. Điều này đặc biệt quan trọng với các tỉnh nằm sâu trong đất liền như Vân Nam, Quý Châu, Tứ Xuyên, khi hàng dệt may, gỗ, nhựa, điện tử, thép có thể ra biển nhanh hơn, không còn bị bó vào chi phí đường bộ và đường sắt. Chuỗi cung ứng khu vực vì thế có thêm biên độ linh hoạt: hàng hóa, linh kiện từ các nhà máy phía Tây và Tây Nam Trung Quốc có thể gom về Nam Ninh, sau đó đi theo kênh Bình Lục để tới Việt Nam, giảm đáng kể thời gian và chi phí. Theo đánh giá của chuyên gia giao thông vận tải Qu Ke, việc chạy thử đội tàu chỉ huy trước khi khánh thành là dấu hiệu nhà chức trách kỳ vọng lưu lượng lớn ngay khi mở cửa, đặc biệt với hàng hóa đến và đi từ Việt Nam. Việt Nam, xuất hiện ở điểm cuối tuyến qua Vịnh Bắc Bộ, trở thành cửa ngõ tự nhiên cho hàng Trung Quốc hướng xuống ASEAN lục địa và các nền kinh tế biển khác.
Liên kết Funan Techo với Lào: Một trục hạ tầng xuyên biên giới đang hình thành
Nếu Bình Lục đặt trọng tâm vào kết nối Trung Quốc với biển, thì Campuchia lại chủ động nối kênh đào Funan Techo với mạng lưới đường bộ mở rộng sang Lào, tạo nên một trục hạ tầng xuyên biên giới mới. Chính phủ Campuchia lên kế hoạch kéo rộng hệ thống đường tới các tỉnh khác trong nước và tới Lào để tăng cường kết nối kinh tế khu vực, song song với việc nghiên cứu thêm các cửa khẩu Campuchia – Việt Nam và Campuchia – Lào, bao gồm đề xuất cửa khẩu giữa Ratanakiri và Attapeu. Đi kèm là Kế hoạch tổng thể về vận tải và hậu cần đa phương thức với 11 trung tâm logistics trải khắp lãnh thổ. Khi những điểm nút này kết nối với cảng đa năng Kratie và kênh đào Funan Techo, chuỗi cung ứng khu vực sẽ có một mạng lưới mới cho hàng hóa từ Lào, đông bắc Campuchia, thậm chí xa hơn, đổ ra biển qua Preah Sihanouk. Nói cách khác, Phnom Penh đang cố ý dịch chuyển trọng tâm vận tải của vùng Tiểu vùng Mekong mở rộng, thay vì để dòng hàng hóa mặc định chảy về các hành lang do nước khác dẫn dắt.
Cơ hội và câu hỏi cho Việt Nam trong trật tự hạ tầng mới
Sự trỗi dậy của kênh đào Bình Lục và Funan Techo đặt Việt Nam vào vị thế vừa thuận lợi vừa đầy thách thức. Về thuận lợi, Việt Nam nằm ngay tại cửa ngõ Vịnh Bắc Bộ, là điểm đến đầu tiên của tuyến Bình Lục, trong bối cảnh kim ngạch thương mại với Trung Quốc và ASEAN đều tăng mạnh. Điều đó mở ra cơ hội tiếp cận nguồn hàng phong phú từ nội địa Trung Quốc và các nền kinh tế ASEAN khác, đồng thời giúp các nhà sản xuất tại Việt Nam có thêm lựa chọn về logistics, giảm phụ thuộc vào một vài tuyến đường biển truyền thống. Nhưng mặt khác, khi Trung Quốc dùng hạ tầng Trung Quốc ASEAN mới để đa dạng hóa đường xuất khẩu và kích hoạt các khu vực nội địa giáp ranh, Việt Nam buộc phải cân đối giữa việc tham gia sâu vào mạng lưới này và giữ được dư địa tự chủ chiến lược. Câu hỏi đặt ra là Việt Nam sẽ xây gì bên cạnh những tuyến kênh mới: cảng biển, trung tâm logistics, hay những thỏa thuận phối hợp hải quan để hàng Việt không chỉ là điểm dừng chân trên hành trình của hàng Trung Quốc, mà là một mắt xích chủ động trong chuỗi cung ứng khu vực.
