Kiểm tra đột xuất phải đi cùng giám sát đến nơi đến chốn
Kiểm tra cơ sở y tế là hoạt động giám sát việc chấp hành điều kiện cấp phép, quy trình khám chữa bệnh và trách nhiệm chuyên môn nhằm bảo vệ an toàn người bệnh. Kế hoạch của Khánh Hòa cho thấy cơ quan quản lý đang chuyển từ nhắc nhở sang kiểm tra trực tiếp: từ nay đến cuối năm, ngành y tế địa phương dự kiến tăng cường kiểm tra đột xuất, tập trung vào các cơ sở khám chữa bệnh tư nhân. Ngày 21/10, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh, bác sĩ Trịnh Ngọc Hiệp, cho biết đoàn kiểm tra được thành lập và sẽ làm việc ngay trong cuối tháng 10; lực lượng công an cũng tham gia. Nếu phát hiện hoạt động không phép, hành nghề vượt quá phạm vi chuyên môn hoặc sai phạm khác, ngành sẽ xử lý theo quy định. Đây là bước cần thiết, nhưng số lần kiểm tra không thể thay thế việc xác minh cơ sở đã sửa sai thật hay chưa.
Từ đầu năm, Khánh Hòa đã tổ chức nhiều đợt kiểm tra và ban hành văn bản nhắc nhở các cơ sở tư nhân. Những lỗi được ghi nhận gồm người phụ trách chuyên môn vắng mặt, nhân sự có bằng cấp không phù hợp và thực hiện kỹ thuật ngoài danh mục được phép. Kế hoạch đột xuất vì vậy không xuất hiện trong khoảng trống: nó tiếp nối một quá trình nhắc nhở, đồng thời đáp lại yêu cầu siết quản lý. Trường hợp một trẻ gần một tuổi được đưa đến một bệnh viện tư tại Phan Rang, sau đó diễn biến xấu và tử vong đêm 18/10, cũng khiến ngành y tế vào cuộc yêu cầu báo cáo và chỉ đạo pháp y giải phẫu tử thi. Nguyên nhân chưa được kết luận; việc chờ kết quả chính thức càng cho thấy xử lý phải dựa trên xác minh, không phải suy đoán.
Sai phạm không chỉ nằm ở chuyên môn
Kinh nghiệm thanh tra bệnh viện tại TP.HCM cho thấy lỗ hổng đáng ngại thường nằm cả trong cách tổ chức công việc. Tại hội thảo về quản trị tuân thủ và phòng ngừa rủi ro pháp lý ngày 24/10, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Nguyễn Hồng Chương cho biết các cơ sở công lập lẫn tư nhân gặp vướng mắc về thời gian làm việc, phân công nhân sự và phạm vi hành nghề. Bác sĩ làm vượt giới hạn được cấp phép không chỉ khiến cơ sở đối mặt rủi ro pháp lý mà còn tác động trực tiếp đến an toàn bệnh nhân. Vì vậy, kiểm tra văn bằng và giấy phép không thể là thủ tục làm một lần khi tuyển dụng; cơ sở cần theo dõi nhân sự, lịch làm việc và nhiệm vụ thực tế thường xuyên.
Quản lý hồ sơ lỏng lẻo cũng là dấu hiệu của vấn đề vận hành, không phải lỗi giấy tờ có thể bỏ qua. Sai phạm được nêu tại TP.HCM còn phát sinh từ quy trình, phân công nhiệm vụ, hồ sơ bệnh án và việc cập nhật quy định. Có trường hợp người ký hồ sơ không phải bác sĩ trực tiếp khám; hồ sơ thanh toán bảo hiểm y tế xuất hiện sự trùng khớp bất thường. Trong năm vừa qua, Sở Y tế TP.HCM xử phạt các cơ sở vi phạm với tổng số tiền lên tới hơn chục tỷ đồng. Con số này nhấn mạnh cái giá của quản trị yếu, nhưng trọng tâm không nên dừng ở tiền phạt: điều cần thiết là truy nguyên lỗ hổng đã cho phép sai phạm xảy ra và sửa nó trong hoạt động hằng ngày.
Hậu kiểm mới quyết định việc chấn chỉnh có thật hay không
Một đợt thanh tra có thể phát hiện vấn đề, nhưng không tự bảo đảm vấn đề đã được khắc phục. Tại hội thảo ở TP.HCM, đại diện Trường Cán bộ Thanh tra chỉ ra tình trạng một số cơ sở làm đẹp hồ sơ để đáp ứng kiểm tra hình thức, trong khi bất cập vẫn lộ ra khi rà soát hoạt động thực tế. Nhiều đơn vị báo cáo đã chấn chỉnh nhưng kết quả chưa được xác minh; theo nhận định được nêu tại hội thảo, theo dõi và hậu kiểm sau thanh tra lơi lỏng là nguyên nhân khiến vi phạm tái diễn. Đây là điểm yếu làm giảm hiệu quả của cả kiểm tra đột xuất lẫn xử phạt: nếu chỉ xem báo cáo trên giấy, cơ quan quản lý không biết quy trình đã đổi hay chưa.
Hậu kiểm y tế cần đặt trách nhiệm lên toàn bộ bệnh viện, không thể giao riêng cho bộ phận pháp chế hay thanh tra nội bộ. Người đứng đầu phải giám sát các lĩnh vực rủi ro cao, phân định rõ trách nhiệm và tổ chức kiểm tra nội bộ; các khoa, phòng cần tuân thủ đồng thời quy định pháp luật và quy trình chuyên môn, từ hồ sơ bệnh án đến sử dụng thuốc và kiểm soát nhiễm khuẩn. Cách làm đối phó có thể khiến giấy tờ trông hoàn chỉnh trong ngày kiểm tra, nhưng không bảo vệ người bệnh nếu thực tế không thay đổi. Cơ quan chức năng cũng cần xác minh việc khắc phục tại nơi phát sinh sai phạm, thay vì chỉ nhận báo cáo tự đánh giá.
Người bệnh nên kiểm tra giấy phép trước khi lựa chọn
Với người bệnh, lời khuyên thực tế là chọn cơ sở uy tín, có giấy phép hoạt động đầy đủ, như ngành y tế Khánh Hòa đã khuyến cáo. Trước khi sử dụng dịch vụ, người dân có thể tham khảo thông tin công khai về giấy phép và phạm vi hoạt động của cơ sở để đối chiếu dịch vụ dự định sử dụng. Câu hỏi cần đặt ra không chỉ là nơi đó có giấy phép hay không, mà còn là dịch vụ cụ thể có nằm trong phạm vi được phép và có nhân sự phù hợp phụ trách hay không. Việc tìm hiểu trước không thay thế trách nhiệm kiểm tra của cơ quan quản lý, nhưng giúp người bệnh có thêm căn cứ lựa chọn và chủ động tránh cơ sở hoạt động ngoài điều kiện được cấp phép.
Thông điệp từ Khánh Hòa và TP.HCM khá rõ: kiểm tra đột xuất chỉ là điểm khởi đầu, còn chấn chỉnh thật sự đòi hỏi quản trị nội bộ nghiêm túc và hậu kiểm có xác minh. Cơ sở khám chữa bệnh cần rà soát phạm vi hành nghề, phân công nhân sự và độ tin cậy của hồ sơ trước khi cơ quan chức năng phát hiện sai sót. Cơ quan quản lý cần theo dõi kết quả sửa chữa ngoài thực địa; người bệnh nên cân nhắc giấy phép và phạm vi dịch vụ khi chọn nơi khám. Nếu thiếu một trong các khâu đó, kiểm tra dễ biến thành cuộc chạy đua hoàn thiện giấy tờ, còn rủi ro cuối cùng vẫn đổ lên người cần được chăm sóc.
