Công nghệ phải giải quyết bài toán ở chuồng trại
Chăn nuôi thông minh là cách tổ chức sản xuất dựa trên dữ liệu liên thông, cảm biến và công cụ phân tích để theo dõi vật nuôi, kiểm soát rủi ro và đưa ra quyết định kịp thời. Giá trị của nó không nằm ở số thiết bị được lắp đặt, mà ở năng suất tốt hơn, chi phí thấp hơn và khả năng ứng phó dịch bệnh nhanh hơn. Tại hội thảo về chuyển đổi sang chăn nuôi dựa trên dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, diễn ra ngày 29/10 trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học Chăn nuôi Á - Úc lần thứ 21, các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp bàn về cơ hội lẫn trở ngại của quá trình này. Sức ép đã hiện rõ: ngành phải cải thiện năng suất, kiểm soát chi phí và dịch bệnh, đồng thời đáp ứng yêu cầu môi trường; trong khi dữ liệu ở nhiều cơ sở vẫn phân tán, thiếu kết nối. Vì thế, AI chăn nuôi chỉ có ý nghĩa khi gắn với nhu cầu thực tế của người nuôi, không phải cuộc chạy đua mua sắm công nghệ.
Gen và AI tác động vào hai nút thắt khác nhau
Áp lực về thức ăn, chất lượng con giống và dịch bệnh đang thúc đẩy doanh nghiệp kết hợp công nghệ gen, AI và quản trị dữ liệu để tăng năng suất, hạ giá thành. BAF Việt Nam theo hướng chọn lọc hệ gen nhằm chủ động cải thiện đàn giống. Doanh nghiệp đã phối hợp lấy mẫu, gửi giải trình tự khoảng 3.000 mẫu trong năm 2026 để tìm các đặc tính liên quan đến sinh sản, chuyển hóa thức ăn, chất lượng thịt và khả năng thích nghi. Quy mô lợi ích tiềm năng đáng chú ý: với mục tiêu 10 triệu heo thương phẩm mỗi năm, nếu giảm 0,1 đơn vị hệ số chuyển hóa thức ăn, lượng thức ăn tiết kiệm có thể đạt khoảng 115.000 tấn mỗi năm. Trong khi đó, GreenFeed ứng dụng camera kết hợp AI để đếm heo, đối soát đàn và giám sát an toàn sinh học; cảm biến và hệ thống IoT hỗ trợ điều khiển môi trường chuồng trại. Đây là hai hướng bổ trợ: cải thiện con giống từ gốc và giảm sai sót trong vận hành.
Dữ liệu tốt mới giúp cảnh báo dịch và dự báo cung cầu
Camera, cảm biến và AI có thể theo dõi môi trường chuồng, sức khỏe vật nuôi, phát hiện dấu hiệu bất thường và cảnh báo sớm nguy cơ dịch bệnh. Nhưng một cảnh báo có ích chỉ khi dữ liệu đủ chính xác và được cập nhật xuyên suốt từ con giống, thức ăn, thú y đến tiêu thụ. GreenFeed đang xây dựng nền tảng dữ liệu chung, kết nối thông tin sản xuất, chi phí và bán hàng; dữ liệu tại trại được ghi nhận qua ứng dụng di động, vật nuôi được định danh bằng thẻ điện tử. Ở cấp toàn ngành, Cục Chăn nuôi và Thú y phối hợp với doanh nghiệp viễn thông thử nghiệm hệ thống quản lý dữ liệu và truy xuất nguồn gốc trên nền tảng số. Dự kiến từ đầu năm 2027, người nuôi và doanh nghiệp khai báo số lượng vật nuôi cùng thông tin xuất chuồng trên hệ thống, thay vì tiếp tục làm thêm các thủ tục giấy tờ. Nếu dữ liệu chăn nuôi phản ánh đủ rộng và đúng thực tế, nó có thể tạo nền tảng cho dự báo thị trường và quyết định tăng, giảm đàn.
Công nghệ không thể thay thế kỷ luật dữ liệu
Số hóa không xóa được rủi ro giá cả. Tại thời điểm được nêu ở hội thảo, giá heo hơi giảm xuống mức thấp nhất trong sáu năm, cho thấy thị trường có thể đảo chiều sau thời gian duy trì ở mức cao. Một đại diện ngành chăn nuôi đặt câu hỏi liệu AI có thể trả lời có nên tiếp tục nuôi khi giá heo hơi là 45.000 đồng/kg, còn giá thành sản xuất là 55.000 đồng/kg. Con số này nhắc rằng công cụ phân tích không thể bù đắp mọi biến động hay thay người nuôi quyết định. GreenFeed cho biết từ năm 2026 doanh nghiệp thử nghiệm AI phân tích chỉ số năng suất giữa các trang trại; kế hoạch tiếp theo là mở rộng ứng dụng sang theo dõi sức khỏe đàn, tối ưu cho ăn và kế hoạch cung ứng. Dẫu vậy, dự báo thị trường chỉ đáng tin khi người dân và doanh nghiệp, nhất là các đơn vị quy mô lớn, cùng chia sẻ dữ liệu. Thành công của chăn nuôi thông minh vì thế phụ thuộc ít vào phần mềm hơn là sự tham gia, chất lượng dữ liệu và hiệu quả đã được kiểm chứng.
