Smartphone xuất xưởng chạm đáy 13 năm: khủng hoảng từ chip nhớ
Khủng hoảng chip nhớ trong ngành smartphone là tình trạng thiếu hụt kéo dài các linh kiện bộ nhớ như DRAM và NAND flash, khiến chi phí sản xuất tăng mạnh, buộc nhà sản xuất dồn ưu tiên nguồn lực cho phân khúc lợi nhuận cao và đẩy giá điện thoại lên cao, qua đó làm suy giảm nhu cầu mua sắm của người tiêu dùng trên toàn cầu. Lượng smartphone xuất xưởng Q2 toàn cầu giảm 11% so với cùng kỳ năm trước, rơi xuống mức thấp nhất kể từ 2013. Đây không phải một nhịp chững nhẹ mà là dấu hiệu cho thấy thị trường smartphone suy giảm có hệ thống. Khi thiết bị vốn là vật dụng hàng ngày trở thành món mua sắm đắt đỏ, người dùng phản ứng bằng cách trì hoãn nâng cấp, còn hãng sản xuất thì buộc phải co mình về những phân khúc có thể chịu nổi chi phí linh kiện leo thang.
Tại sao khan hiếm chip nhớ lại bóp nghẹt thị trường smartphone?
Điểm nghẽn nằm ở việc các nhà cung ứng bán dẫn ưu tiên khách hàng trung tâm dữ liệu AI – nơi biên lợi nhuận cao hơn nhiều so với điện tử tiêu dùng. Khi sản lượng DRAM, NAND bị dồn sang phục vụ AI, giá chip nhớ tăng liên tục, biến chi phí bộ nhớ trong smartphone từ hạng mục bình thường thành gánh nặng. Các hãng buộc phải mua linh kiện với giá cao rồi chuyển phần chi phí này sang người dùng thông qua việc để giá điện thoại tăng cao. Smartphone phổ thông và tầm trung bị tổn thương nặng nhất vì biên lợi nhuận mỏng, nên chỉ cần giá linh kiện nhích lên là toàn bộ mô hình kinh doanh lung lay. "Theo Counterpoint Research, lượng điện thoại thông minh xuất xưởng trong quý 2 giảm 11% do khan hiếm chip nhớ kéo dài."
Người dùng phản ứng thế nào trước giá điện thoại tăng cao?
Khủng hoảng chip nhớ khởi đầu từ thiếu linh kiện, nhưng đang biến thành khủng hoảng nhu cầu: người dùng không còn mặn mà với việc thay máy mới khi giá điện thoại tăng cao. Trong bối cảnh kinh tế thắt chặt, khoản chi cho smartphone bị soi kỹ hơn; người dùng kéo dài vòng đời thiết bị, chấp nhận dùng máy cũ lâu hơn, chỉ nâng cấp khi buộc phải làm. Phân khúc phổ thông và tầm trung – vốn phục vụ số đông – lại chịu sức ép mạnh nhất, khiến nhiều mẫu máy mất sức hấp dẫn vì cấu hình không cải thiện tương xứng với mức giá mới. Nói thẳng, thị trường smartphone suy giảm hiện nay ít liên quan đến việc thiếu sáng tạo, mà chủ yếu do bài toán giá trị: cùng một trải nghiệm, người dùng phải trả nhiều tiền hơn nên chọn… không mua.
Thế mạnh và giới hạn của các hãng lớn trong cơn suy giảm
Bức tranh hãng sản xuất cho thấy sự phân hóa rõ rệt. Samsung vẫn giữ vị trí số một toàn cầu với 24% thị phần nhờ sức hút dòng Galaxy S26 và khả năng đảm bảo chuỗi cung ứng tốt hơn, đồng thời hạn chế tăng giá ở các thị trường trọng điểm như Ấn Độ và Trung Đông. Apple là trường hợp đi ngược khi lượng máy xuất xưởng tăng 3%, thị phần lên 20% nhờ nhu cầu ổn định của phân khúc cao cấp và chiến lược giữ nguyên giá. Tuy vậy, giới phân tích dự báo Apple khó duy trì mặt bằng giá này và nhiều khả năng phải tăng giá trong thời gian tới khi chi phí linh kiện tiếp tục leo thang. Ngược lại, Xiaomi, Oppo, Vivo – tập trung vào phân khúc phổ thông, tầm trung – lại ghi nhận mức giảm xuất xưởng mạnh nhất, cho thấy mô hình dựa trên giá rẻ không còn bền vững trong khủng hoảng chip nhớ.
Triển vọng đến 2027: thị trường phải thay đổi hay chấp nhận co lại?
Dự báo lượng xuất xưởng smartphone Q2 chỉ là phần nổi của tảng băng: Counterpoint cho rằng sản lượng smartphone toàn cầu có thể giảm khoảng 14% trong cả năm. Tình trạng thắt chặt nguồn cung chip nhớ được dự báo còn kéo dài ít nhất đến hết 2027, tiếp tục đè nặng lên ngành di động. Nếu các hãng vẫn bám vào công thức cũ – ra mắt model mới hàng năm, nâng cấu hình, tăng giá – thị trường sẽ tiếp tục co lại khi người dùng cảm thấy không còn lý do rõ ràng để nâng cấp. Con đường khả thi hơn là chấp nhận biên lợi nhuận hợp lý, tối ưu chi phí bộ nhớ, và tập trung vào giá trị thực sự khác biệt: độ bền, phần mềm ổn định, dịch vụ hậu mãi. Trong khủng hoảng chip nhớ, ai đối xử nghiêm túc với túi tiền người dùng sẽ là người sống sót cuối cùng.
