Culture by Design là gì và vì sao Việt Nam cần xuất hiện trong chương trình này?
Chương trình Culture by Design là loạt phim truyền hình của ABC Australia xoay quanh kiến trúc, thiết kế và không gian văn hóa châu Á, nơi những nhà sáng tạo và người gìn giữ di sản văn hóa kể lại cách họ dùng thiết kế để kết nối truyền thống với đời sống đương đại, tạo nên những hình mẫu phát triển sáng tạo gắn với cộng đồng và bản sắc địa phương.
Điểm đáng nói là trong lần trở lại màn ảnh quốc tế, Culture by Design chọn Việt Nam như một tâm điểm, chứ không chỉ là một điểm dừng chân bên cạnh Sri Lanka, Indonesia và Ấn Độ. Đây không phải động thái “giới thiệu cảnh đẹp” quen thuộc, mà là lời khẳng định: kiến trúc Việt Nam và mạng lưới các không gian văn hóa của chúng ta đã đủ trưởng thành để bước vào một cuộc đối thoại bình đẳng với khu vực. Chiều 19/8 tại Hà Nội, ABC Australia phối hợp Đại sứ quán Australia tại Việt Nam tổ chức sự kiện ra mắt chương trình Culture by Design, coi đây là hoạt động quảng bá những câu chuyện sáng tạo đang định hình lại lĩnh vực thiết kế châu Á. Việc này đặt Việt Nam vào trung tâm một sân khấu truyền hình quốc tế, nơi thiết kế được bàn tới như một phần của chiến lược phát triển văn hóa chứ không chỉ là chuyện hình thức.
Anthony Burke và hành trình đọc lại kiến trúc Việt Nam qua không gian văn hóa
Culture by Design không giao phó câu chuyện về kiến trúc Việt Nam cho một giọng kể du lịch bề mặt, mà đặt nó trong góc nhìn học thuật của Giáo sư kiến trúc Anthony Burke – người dẫn chương trình đồng thời là chuyên gia kiến trúc quốc tế tại Đại học Công nghệ Sydney. Ông đưa khán giả đi qua những không gian văn hóa giàu bản sắc tại Việt Nam, Sri Lanka, Indonesia và Ấn Độ, từ xưởng sáng tạo truyền thống lẫn đương đại đến đô thị sôi động và không gian cộng đồng. Điều quan trọng ở đây là cách ông đọc kiến trúc Việt Nam như một phần của di sản văn hóa sống. Theo chia sẻ tại sự kiện, Anthony Burke nhấn mạnh rằng một trong những điều đặc biệt chương trình muốn giới thiệu với thế giới là cách người Việt Nam “tự nhiên khai thác chiều sâu văn hóa để tạo ra những giá trị mới cho thời đại”. Nói cách khác, kiến trúc Việt Nam được nhìn như ngôn ngữ tiếp nối lịch sử, chứ không phải sự bắt chước xu hướng quốc tế.
Lựa chọn này có tính phản biện: thay vì tôn vinh các công trình kỷ lục, Culture by Design theo chân những người đang dùng thiết kế để giải quyết vấn đề cộng đồng, môi trường và bản sắc. Những không gian văn hóa mà chương trình dừng lại – từ làng nghề, xưởng nghệ thuật đến các công trình kiến trúc – đều cho thấy thiết kế chỉ có ý nghĩa khi đứng về phía người sử dụng và ký ức địa phương. Đây chính là cách đọc thiết kế mà lâu nay truyền hình khu vực còn thiếu.
Từ Trúc Chỉ đến kiến trúc xanh: chân dung một Việt Nam sáng tạo trên sóng quốc tế
Việt Nam không xuất hiện trong chương trình Culture by Design như một phông nền châu Á quen thuộc, mà bằng gương mặt cụ thể của các nhà sáng tạo đang định hình tương lai kiến trúc và di sản văn hóa nước nhà. Loạt tập mới dành nhiều thời lượng cho nghệ nhân Phan Hải Bằng (Trúc Chỉ Art), kiến trúc sư Đoàn Thanh Hà (H&P Architects), nghệ nhân làm đèn lồng Nguyễn Thị Kim Thủy, nhà thiết kế thời trang Vũ Thảo (Kilomet109), nghệ nhân Lê Việt Cường (Vụn Art), nhà thiết kế Thủy Nguyễn (Thuy Design House), nghệ nhân Đỗ Hữu Triết (Pháp Lam), kiến trúc sư Võ Trọng Nghĩa (Vo Trong Nghia Architecture) và nghệ nhân sơn mài Trần Công Dũng. Nhìn vào danh sách này, có thể thấy chương trình chọn kể những câu chuyện giao thoa giữa di sản và đổi mới. Trúc Chỉ đi từ giấy truyền thống đến nghệ thuật đương đại; kiến trúc xanh của Võ Trọng Nghĩa hay các dự án của H&P Architects cho thấy kiến trúc Việt Nam có thể trả lời thách thức đô thị mà vẫn tôn trọng khí hậu và văn hóa bản địa. Những không gian văn hóa mà các nhân vật này xây dựng không chỉ để ngắm, mà để cộng đồng sử dụng, học nghề, gìn giữ ký ức. Đó là cách tôn vinh di sản văn hóa thuyết phục hơn mọi khẩu hiệu.
Khi ABC Australia mở cánh cửa hợp tác và đối thoại thiết kế châu Á
Việc ABC Australia phối hợp Đại sứ quán Australia ra mắt chương trình Culture by Design tại Hà Nội không chỉ là một sự kiện trình chiếu, mà là bước đặt nền cho đối thoại truyền thông dài hạn về kiến trúc Việt Nam và thiết kế châu Á. Theo lãnh đạo bộ phận quốc tế của đài, loạt chương trình này hướng tới khán giả ở châu Á, Thái Bình Dương và Australia, nhằm giúp họ hiểu rõ hơn bức tranh thiết kế đương đại của khu vực. Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng không đứng ngoài cuộc chơi. Đại diện Đại sứ quán Australia cho biết hai đài truyền hình đã ký biên bản ghi nhớ về hợp tác, trong đó có chương trình trao đổi về quy trình sản xuất nội dung số, và kỳ vọng Culture by Design sẽ là hoạt động mở màn cho nhiều dự án chung quy mô hơn. Việc một đài truyền hình quốc tế độc lập chủ động xây dựng nội dung về Việt Nam cho thấy chúng ta không còn chỉ là người mua bản quyền phát sóng, mà đã trở thành đối tác nội dung đáng kể trong lĩnh vực sáng tạo.
Ở cấp độ khán giả, sự hợp tác này cũng rất cụ thể: chương trình Culture by Design lên sóng tập đầu tiên trên kênh ABC Australia vào lúc 17:00 Chủ nhật ngày 23/8 (giờ Việt Nam), với các tập mới phát định kỳ hàng tuần. Khán giả trong nước có thể xem ABC Australia qua các nền tảng VTVcab, VOTV, TV360, VieON, ClipTV, SCTV, MyTV và FPT Telecom. Khi những câu chuyện về kiến trúc Việt Nam được chiếu song song cho người xem trong nước và khu vực, chúng ta không chỉ “xuất khẩu” hình ảnh, mà còn buộc chính mình nhìn lại di sản văn hóa bằng con mắt đối thoại quốc tế.
Kết luận: Một lời mời nhìn lại kiến trúc Việt Nam như di sản sống
Culture by Design là lời nhắc rằng kiến trúc Việt Nam không chỉ là những công trình nổi tiếng trên bưu thiếp, mà là tập hợp rộng lớn các không gian văn hóa gắn với ký ức, nghề thủ công, thời trang, mỹ thuật và đời sống cộng đồng. Việc chương trình dành dung lượng đáng kể cho các nhà sáng tạo Việt Nam, rồi phát sóng trên một kênh quốc tế như ABC Australia, giúp câu chuyện di sản văn hóa của chúng ta thoát khỏi khung “địa phương tính” để trở thành chất liệu của một cuộc đối thoại châu Á rộng lớn hơn. Đây là cơ hội, nhưng cũng là bài kiểm tra: nếu truyền hình quốc tế đã nhìn thấy chiều sâu đó, câu hỏi tiếp theo là chúng ta – từ giới làm nghề đến công chúng – có sẵn sàng đầu tư nghiêm túc cho thiết kế và văn hóa như một di sản sống, chứ không chỉ như một công cụ quảng bá hay du lịch ngắn hạn.
