Lợi thế mở rộng, bài toán thực thi vẫn còn
FDI tại TP.HCM là dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ trên địa bàn, thường đi cùng công nghệ, năng lực quản trị và liên kết chuỗi cung ứng. Thành phố đang có thời cơ đáng kể để đón dòng vốn mới, nhưng quy mô thị trường hay không gian phát triển sau hợp nhất không tự động biến thành dự án. Điểm quyết định là liệu nhà đầu tư có thể triển khai kế hoạch nhanh, dự đoán được chi phí và kết nối thuận lợi giữa nhà máy, cảng biển, logistics cùng nguồn nhân lực hay không. Sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, thành phố hội tụ trung tâm tài chính, dịch vụ, đổi mới sáng tạo, nền tảng công nghiệp hiện đại và cảng biển nước sâu trên cùng địa bàn. Đây là lợi thế cấu trúc; để thành lợi thế cạnh tranh, TP.HCM phải biến quy hoạch thành hạ tầng và dự án có thể vận hành.
Diễn đàn kinh tế đặt FDI, công nghệ và dòng vốn toàn cầu vào trọng tâm, với sự tham gia của lãnh đạo thành phố, tổ chức quốc tế, định chế tài chính và hơn 500 lãnh đạo doanh nghiệp. Quy mô tham dự cho thấy nhu cầu kết nối, nhưng không nên nhầm sự quan tâm với cam kết đầu tư. Nhà đầu tư quốc tế tìm kiếm nền tảng tăng trưởng tích hợp như hành lang vận tải, mạng lưới logistics, khu đổi mới sáng tạo và đô thị gắn với giao thông công cộng; họ cũng ưu tiên dự án sẵn sàng, phương án khả thi và cơ chế phân bổ rủi ro rõ ràng. Vì vậy, cuộc cạnh tranh thu hút vốn FDI không chỉ là cuộc đua quảng bá tiềm năng. Thành phố cần chứng minh rằng doanh nghiệp có thể đi từ cuộc gặp đến mặt bằng, thủ tục và vận hành mà không bị đứt đoạn.
Hạ tầng đồng bộ là điều kiện, không phải khẩu hiệu
Muốn hút FDI công nghệ cao, TP.HCM không thể chỉ xây thêm đường hay mở rộng khu công nghiệp riêng lẻ. Giao thông, quy hoạch đất, hạ tầng công nghiệp, công nghệ và tài chính phải vận hành như một hệ sinh thái có kết nối, ổn định và khả năng triển khai. Đại diện Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TP.HCM nhấn mạnh rằng mở rộng hạ tầng thôi chưa đủ: thành phố còn phải bảo đảm kết nối và tính sẵn sàng của dự án để chuyển lợi thế quy mô, vị trí thành động lực tăng trưởng. Đây là tiêu chuẩn đặc biệt quan trọng với nhà đầu tư công nghệ, bởi dây chuyền hiện đại cần logistics tin cậy, điện năng phù hợp, nhân lực được đào tạo và quy trình cấp phép có thể dự đoán.
Tác động của hạ tầng không dừng ở quyết định của tập đoàn lớn. Khi kết nối giao thông hoàn thiện, chi phí logistics vốn chiếm tỷ trọng đáng kể trong vận hành doanh nghiệp có thể giảm. Điều đó giúp cơ sở sản xuất hoạt động hiệu quả hơn, đồng thời tạo dư địa cho doanh nghiệp cung ứng và người lao động hưởng lợi từ việc làm ổn định. Nhưng các dự án giao thông cần đi cùng quy hoạch sử dụng đất, khu công nghiệp và cơ chế tài chính; nếu mỗi mắt xích tiến độ một kiểu, lợi thế sẽ bị bào mòn bởi thời gian chờ đợi. Mô hình khu công nghiệp thông minh, sinh thái và bền vững, đi kèm hỗ trợ tự động hóa, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực, cho thấy hướng đi thiết thực hơn là chỉ chào mời đất.
Thị trường lớn cần được nối với dự án cụ thể
Quy mô dân số và nhu cầu tiêu dùng là điểm hấp dẫn bền vững của TP.HCM, còn kết nối gần gũi với các thị trường trong khu vực giúp tăng sức hút với nhà đầu tư quốc tế. Sau hợp nhất, không gian phát triển rộng hơn tạo cơ hội liên kết trung tâm dịch vụ, công nghiệp, cảng biển và logistics. Tuy nhiên, thị trường chỉ tạo ra dòng vốn khi doanh nghiệp nhìn thấy cách tiếp cận khách hàng và chuỗi cung ứng với thời gian, chi phí hợp lý. Bởi vậy, phát triển nguồn nhân lực và đơn giản hóa thủ tục hành chính phải song hành với đầu tư giao thông. Một quyết định được xử lý nhanh, một kết nối vận tải đáng tin cậy hay một chương trình đào tạo sát nhu cầu sản xuất có thể có giá trị hơn những lời hứa về tiềm năng chưa được cụ thể hóa.
Nhà máy bao bì hộp giấy tiệt trùng của Oji Liquid Pak tại Amata City Long Thành cho thấy đầu tư sản xuất vẫn là một phần quan trọng của dòng vốn quốc tế. Dự án dự kiến vận hành từ năm 2028, có công suất thiết kế tối đa 8 tỷ hộp mỗi năm và dự kiến tạo hơn 200 việc làm. Nhà máy phục vụ nhu cầu thực phẩm, đồ uống trong nước và hỗ trợ mạng lưới cung ứng khu vực, qua đó minh họa cách một địa điểm công nghiệp có thể kết nối thị trường với chuỗi sản xuất dài hạn. Đây chưa phải bằng chứng rằng mọi lợi thế đã được khai thác, nhưng là lời nhắc rõ ràng: môi trường đầu tư cần đáp ứng nhu cầu vận hành thực tế, từ kết nối đến nhân lực.
Chuyển sự quan tâm thành cam kết dài hạn
Số liệu được công bố tại diễn đàn cho thấy TP.HCM đã thu hút 19,1 tỷ USD vốn FDI trong 10 tháng đầu năm, vượt 73,9% kế hoạch cả năm; lũy kế có hơn 22.036 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký trên 157,4 tỷ USD. Những con số này củng cố vị thế của thành phố, nhưng thành tích thu hút vốn không nên là thước đo duy nhất. Chất lượng dòng vốn còn nằm ở công nghệ được chuyển giao, năng lực quản trị, việc làm và khả năng kết nối doanh nghiệp trong nước với chuỗi cung ứng. Để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, thành phố cần ưu tiên nhà đầu tư dài hạn trong hạ tầng chiến lược, công nghệ, logistics, tài chính và năng lượng xanh, đồng thời tạo cơ chế để dự án được triển khai đúng tiến độ.
Kết luận, TP.HCM có đủ lợi thế để bước vào cuộc đua đón làn sóng FDI mới, nhưng lợi thế thị trường và không gian sau hợp nhất mới là điểm xuất phát. Thành phố phải hoàn thiện kết nối giao thông và công nghiệp, cải thiện khả năng chuẩn bị dự án, đào tạo nhân lực và giảm độ phức tạp của thủ tục. Nếu những điều kiện ấy được củng cố đồng bộ, đầu tư sản xuất như dự án Oji có thể đi cùng dòng vốn công nghệ cao và các hoạt động giá trị lớn hơn. Nếu không, sự quan tâm tại diễn đàn sẽ khó chuyển thành cam kết lâu dài. Sức hút FDI cuối cùng không được quyết định bởi lời mời gọi, mà bởi mức độ tin cậy của hệ sinh thái khi nhà đầu tư bắt tay triển khai.
