Trường học biên giới: Không chỉ là những khối bê tông giữa đại ngàn
Trường học biên giới là các trường phổ thông miền núi được xây dựng kiên cố ngay tại những xã vùng sâu, vùng xa giáp biên, thiết kế theo mô hình nội trú liên cấp để học sinh dân tộc thiểu số vừa học tập, vừa sinh hoạt ổn định trong một khuôn viên duy nhất, qua đó xóa dần rào cản địa lý và thời tiết đối với việc đến lớp. Những ngày đầu tháng 8, giữa đại ngàn, tiếng máy cắt, máy khoan vẫn đều đặn vang lên trên công trường, các tốp công nhân miệt mài hoàn thiện từng ô cửa, sơn từng mảng tường để kịp bàn giao trước ngày khai giảng năm học mới. Đó không phải là dự án xây vài dãy phòng học cho có, mà là lựa chọn chính trị và nhân văn: đưa trường học về sát cuộc sống đồng bào Cơ Tu, Gié Triêng và nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số khác, thay vì để trẻ nhỏ tự xoay xở trên những cung đường trơn trượt, ngập suối. Khi những ngôi trường nội trú liên cấp này hiện lên giữa vùng biên ải, chúng gieo một thông điệp rõ ràng: tri thức phải đến tận cột mốc biên cương, chứ không dừng ở trung tâm huyện.
Hạ tầng giáo dục bứt phá: Từ đại dự án đến từng phòng học sáng đèn
Điểm đáng nói của làn sóng xây dựng trường nội trú không nằm ở vài con số khánh thành, mà ở tầm vóc của cả một chiến lược đầu tư cho giáo dục dân tộc thiểu số. Dự án xây dựng các Trường Phổ thông Dân tộc nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở tại khu vực miền núi, biên giới Nghệ An được chia làm 2 giai đoạn với tổng số 21 trường và tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 7.700 tỷ đồng. Trong đó, 10 công trình giai đoạn 1 đang bước vào chặng nước rút, với 9/10 dự án đã đạt 80–90% khối lượng thi công. Đây là cách tiếp cận mang tính "bứt phá tiến độ": không sửa chữa tạm bợ một vài điểm trường lẻ mà xây mới đồng bộ trường phổ thông miền núi, kèm khu nội trú, nhà ăn, nhà hiệu bộ, hệ thống điện nước. Theo kế hoạch, đến ngày 26/8, 9 trường giai đoạn 1 sẽ hoàn thành các hạng mục thiết yếu để đưa vào vận hành, chỉ còn công trình Nhôn Mai phải điều chỉnh thiết kế vì sạt lở. Khi hạ tầng được ưu tiên như vậy, thông điệp gửi đến đồng bào vùng cao là: trẻ em nơi đây có quyền học trong điều kiện ngang bằng về cơ sở vật chất với đồng bằng.
Nội trú liên cấp: Giải bài toán địa lý và ổn định cuộc sống học đường
Nếu chỉ nhìn những bức ảnh trường mới khang trang, dễ quên rằng phía sau mô hình xây dựng trường nội trú là cả một bài toán địa lý khắc nghiệt. Anh Zơ Rum Vạn nhớ như in những ngày nước suối dâng cao, đường đất nhão nhoét, việc đưa đón con vô cùng vất vả; có hôm mưa lớn kéo dài, nhà trường phải phối hợp với phụ huynh giữ học sinh ở lại trường hoặc cho các em nghỉ học rồi tổ chức học bù sau đó. Đó là tình cảnh quen thuộc của hàng ngàn trẻ em vùng sâu trước khi có trường nội trú. Khi xây dựng trường nội trú, người ta không chỉ thêm giường ngủ và nhà ăn; người ta đang xóa cảnh "cứ mưa xuống là lo nghỉ học" bằng một môi trường học tập, sinh hoạt ổn định hơn, với chỗ học, chỗ ở đầy đủ. Phụ huynh vùng biên nói thẳng: bây giờ trường mới có chỗ học, chỗ ở đầy đủ, họ yên tâm hơn nhiều, chỉ mong con chịu khó học để sau này "có cái chữ, có nghề, cuộc sống đỡ vất vả hơn bố mẹ". Trường nội trú, vì thế, là lời giải thực tế cho bài toán khoảng cách, chứ không phải "đặc ân" xa xỉ.
Niềm hy vọng của giáo dục dân tộc thiểu số: Từ tuyển sinh đến tiếng trống khai trường
Khi hạ tầng đã gần về đích, câu hỏi tiếp theo là: những ngôi trường biên giới này chắp cánh tri thức như thế nào cho học sinh dân tộc thiểu số? Câu trả lời đến từ những con số tuyển sinh đầy ắp kỳ vọng. Tại xã Đắc Pring, dự kiến năm học 2026–2027 sẽ có gần 580 học sinh Tiểu học và THCS theo học tại ngôi trường mới. Ở La Êê, nhà trường đã hoàn tất tuyển sinh với 492 học sinh đăng ký nhập học, trong đó khoảng 379 em thuộc diện tuyển sinh vào khu nội trú. Chính quyền địa phương chủ động xây dựng phương án tổ chức lễ khai giảng, phân công giáo viên, chuẩn bị điều kiện chuyên môn và huy động lực lượng tổng vệ sinh, lắp đặt bàn ghế để mọi hoạt động diễn ra ổn định ngay từ đầu năm học. Với đồng bào Cơ Tu, Gié Triêng, ngôi trường nội trú này không đơn thuần là công trình xây dựng mà là nơi gửi gắm hy vọng con cái "được học hành đến nơi đến chốn, có thêm cơ hội bước ra khỏi cái nghèo bằng con chữ". Ở tầm rộng hơn, những ngôi trường mới nơi vùng biên Nghệ An đang dần hình thành, không chỉ là công trình xây dựng mà còn là niềm hy vọng, chắp cánh tri thức cho hàng ngàn học sinh dân tộc thiểu số.
Kết luận: Giữ biên cương bằng những lớp học sáng đèn
Đặt cạnh hình ảnh hàng trăm công nhân "vượt nắng, thắng mưa" bám công trường Môn Sơn hay Anh Sơn để kịp tiến độ bàn giao, câu chuyện trường học biên giới không còn là một dự án xây dựng thuần túy. Nó trở thành cách giữ biên cương bằng tri thức: mỗi lớp học sáng đèn là một sợi dây gắn kết trẻ em dân tộc thiểu số với quê hương, với tiếng trống khai trường ngay trên đất mình, thay vì phải rời bản làng từ quá sớm. Khi Đảng, Nhà nước đầu tư những ngôi trường khang trang, chất lượng cho địa phương, sự đáp lại không chỉ là niềm vui trước ngày khai giảng, mà là trách nhiệm của cả cộng đồng trong việc biến hạ tầng thành chất lượng giáo dục thực sự. Các trường phổ thông miền núi theo mô hình nội trú liên cấp đã giải quyết một phần thách thức địa lý, nhưng chặng đường nâng cao giáo dục dân tộc thiểu số vẫn còn dài. Điều quan trọng là: chúng ta đã có nền móng là những ngôi trường biên giới kiên cố, giờ là lúc lấp đầy chúng bằng những bài học hay, những ước mơ không bị chặn lại bởi con suối mùa lũ.
