Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Cơ hội lớn, áp lực không nhỏ

Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là gì và vì sao gây chú ý?

Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là phương thức tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông bằng các bài làm trên thiết bị điện tử, thay cho giấy truyền thống, gắn với ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, hạ tầng mạng nội bộ bảo mật và quy trình khảo thí tự động, nhằm đánh giá chuẩn đầu ra chương trình phổ thông trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục. Bộ GDĐT đã hoàn thiện Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026-2036 và trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Theo lộ trình, thi tốt nghiệp 2027 sẽ bắt đầu có hình thức thi tốt nghiệp THPT máy tính tại những địa phương đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực, song song với thi trên giấy. Đây không chỉ là chuyện thay đổi công cụ làm bài, mà là một bước xoay trục cả hệ thống khảo thí – điều khiến học sinh vừa hào hứng, vừa lo lắng về công bằng và cách chuẩn bị thi THPT.

Lộ trình thi tốt nghiệp 2027: Học sinh ủng hộ nhưng muốn sự rõ ràng

Theo đề án, việc tổ chức kỳ thi trên máy tính sẽ tiến hành theo lộ trình, chỉ áp dụng ở những điểm thi có đủ hạ tầng và nhân lực, không triển khai đồng loạt khi điều kiện giữa các vùng chưa bảo đảm. Giai đoạn chuyển tiếp, thi trên giấy và kỳ thi trên máy tính sẽ tồn tại song song; đến năm thi tốt nghiệp 2027, thí sinh hai hình thức sẽ dùng chung nội dung đề cho các môn trắc nghiệm, khác nhau chủ yếu ở cách làm bài và ghi nhận kết quả. Về mặt nguyên tắc, đây là một lộ trình hợp lý: giữ ổn định mục tiêu đánh giá chuẩn đầu ra, nhưng đổi mới công cụ và quy trình tổ chức thi. Tuy nhiên, chính học sinh nhấn mạnh nhu cầu được biết sớm mình sẽ thi theo phương thức nào để chủ động chuẩn bị thi THPT, từ việc luyện làm bài trên máy đến kỹ năng quản lý thời gian. Nếu thông tin mập mờ, lợi thế sẽ thuộc về nhóm trường khá giả có khả năng tự trang bị hạ tầng và chương trình luyện thi số.

Thế giới đã thi trên máy tính như thế nào và bài học cho Việt Nam

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không kỳ thi lớn nào chuyển sang thi trên máy tính trong một sớm một chiều. Trước khi Digital SAT chính thức triển khai, tổ chức quản lý kỳ thi đã dành nhiều năm thử nghiệm tại hàng chục quốc gia để đánh giá độ ổn định hệ thống, trải nghiệm người học và khả năng bảo mật. IELTS cũng vận hành song song thi giấy – thi máy trong nhiều năm trước khi bỏ hẳn bài thi trên giấy từ giữa năm 2026. Theo Educational Testing Service – đơn vị tổ chức GRE và TOEFL – mỗi câu hỏi phải trải qua thử nghiệm về độ khó, khả năng phân loại và tính phù hợp trước khi đưa vào ngân hàng đề. Điểm chung của các mô hình này là công nghệ không phải lời giải duy nhất. Họ đầu tư vào ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, quy trình đánh giá rủi ro, dữ liệu hậu kỳ thi để liên tục loại bỏ câu hỏi thiếu ổn định. Với hơn 13 triệu thí sinh mỗi năm, Trung Quốc vẫn chưa số hóa kỳ thi gaokao mà ưu tiên những kỳ thi nhỏ hơn trước. Việt Nam nếu nóng vội, coi máy tính là "cây đũa thần" thì rủi ro mất niềm tin xã hội vào kết quả là rất lớn.

Hạ tầng, ngân hàng câu hỏi và những yếu tố phi kỹ thuật

Về mặt kỹ thuật, thi tốt nghiệp THPT máy tính giúp giảm các khâu thủ công như in sao, vận chuyển, bàn giao và chấm bài trắc nghiệm, đồng thời ghi nhận trực tiếp quá trình làm bài, hạn chế sai sót do con người. Đề thi sẽ được truyền qua kênh bảo mật đến máy chủ tại điểm thi, thí sinh làm bài trong mạng LAN nội bộ, không kết nối Internet; dữ liệu đề và bài thi được mã hóa trong quá trình truyền, lưu trữ và sao lưu. Các công nghệ dự kiến tập trung vào bảo mật dữ liệu, tự động hóa quy trình, giám sát hệ thống, chấm thi, thậm chí dùng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa. Tuy vậy, phần khó lại nằm ở những yếu tố ít "hi-tech" hơn: bảo đảm nguồn điện liên tục, đường truyền ổn định, quy trình xử lý sự cố để thí sinh không mất bài nếu máy hỏng, và đội ngũ cán bộ coi thi đủ am hiểu công nghệ. Bên cạnh đó là bài toán tâm lý – xã hội: kỳ thi trên máy tính phải chứng minh được sự tương đương về nội dung, độ khó và giá trị sử dụng kết quả giữa các ca thi, vùng thi, để học sinh không cảm thấy mình bị "thí nghiệm".

Học sinh cần chuẩn bị gì để không bị tụt lại?

Trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục, nhiều học sinh như Đào Nhật Long đánh giá việc thi trên máy tính là phù hợp với năng lực sử dụng công nghệ của thế hệ hiện nay, miễn là được chuẩn bị kỹ. Nhưng chuẩn bị ở đây không chỉ là học thêm mẹo thao tác phần mềm. Học sinh cần làm quen với bài thi thử trên máy, rèn kỹ năng đọc nhanh trên màn hình, phân bổ thời gian theo từng dạng câu hỏi, và quan trọng hơn là hiểu rõ quy chế để tránh mất điểm vì lỗi kỹ thuật. Về phía nhà trường và địa phương, trách nhiệm lớn nhất là không để kỳ thi số hóa khuếch đại bất bình đẳng. Học sinh ít điều kiện sử dụng máy tính phải được hỗ trợ, từ phòng máy tập luyện đến hướng dẫn cụ thể. Nếu coi thế hệ đầu tiên thi tốt nghiệp THPT máy tính là đối tác cùng xây dựng hệ thống, lắng nghe phản hồi của các em và gia đình, thì chuyển đổi này vừa có thể hiện đại hóa kỳ thi vừa giữ được niềm tin xã hội – điều quan trọng hơn điểm số.