Từ kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia đến bài toán niềm tin trong phòng thi
Đề xuất lắp camera phòng thi và sử dụng thiết bị dò kim loại trong Kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia là một quy định kỹ thuật mới nhằm tăng cường an ninh thi quốc gia, chống gian lận thi cử và ứng dụng công nghệ trong khảo thí, nhưng đồng thời đặt ra tranh luận về cách hệ thống giáo dục nhìn nhận, kiểm soát và tin tưởng học sinh trong những kỳ đánh giá năng lực cao nhất. Bộ GDĐT đã đăng tải dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế thi chọn học sinh giỏi quốc gia để lấy ý kiến rộng rãi trên cổng thông tin điện tử. Dự thảo giữ ổn định cấu trúc Kỳ thi như năm 2026, song bổ sung nhiều điểm mới về tuyển chọn, tổ chức, chấm thi, với trọng tâm là tăng cường an ninh, an toàn và chuyển đổi số trong công tác khảo thí.
Lắp camera, dò kim loại: an ninh được nâng cấp đến mức nào?
Lớp vỏ lý do của Bộ GDĐT khá rõ: tăng cường an ninh thi quốc gia và khả năng chống gian lận thi cử bằng hệ thống giám sát chặt chẽ. Dự thảo nêu kỳ thi học sinh giỏi sẽ có camera giám sát bố trí tại phòng thi, hành lang, phòng bảo quản đề và phòng chứa bài thi, ghi hình liên tục suốt quá trình tổ chức thi. Hệ thống camera chỉ được kết nối có dây trong mạng cục bộ, không dùng kết nối không dây hoặc Internet để bảo đảm an toàn và bảo mật dữ liệu. Thí sinh, trước khi vào phòng, sẽ bị kiểm tra vật dụng và thiết bị điện tử bằng thiết bị dò kim loại để ngăn chặn việc mang theo máy móc phục vụ gian lận. Dữ liệu camera sau buổi thi cuối cùng được niêm phong và lưu tối thiểu 9 tháng, trở thành căn cứ xử lý vi phạm, kể cả hủy kết quả thi nếu phát hiện gian lận. Theo dự thảo, “thiết bị lưu trữ dữ liệu camera được niêm phong và bảo quản tối thiểu 9 tháng”.
Khi chống gian lận thi cử đồng nghĩa với siết cảm giác bị giám sát
Có thể hiểu logic quản lý: camera phòng thi và dò kim loại là lớp phòng tuyến mới trong bối cảnh yêu cầu tăng cường an ninh, an toàn trong tổ chức các kỳ thi quy mô quốc gia. Nhưng việc chống gian lận thi cử bằng một mạng lưới giám sát dày đặc cũng khiến kỳ thi học sinh giỏi – vốn được xem là cuộc chơi của tinh hoa trí tuệ – mang màu sắc của một không gian bị kiểm soát. Học sinh, giáo viên và cả xã hội có thể đặt câu hỏi: khi mọi cử động trong phòng thi đều nằm trong tầm nhìn của camera, liệu thông điệp được gửi đi là khuyến khích trung thực, hay là mặc định nghi ngờ? Không chỉ phòng thi, cả phòng bảo quản đề thi và bài thi đều đặt dưới ống kính giám sát, cho thấy tư duy quản lý theo hướng “kiểm soát tối đa để hạn chế rủi ro”. Vấn đề là, càng siết chặt giám sát, hệ thống giáo dục càng phải giải thích rõ ràng để tránh biến kỳ thi thành trải nghiệm căng thẳng hơn là vinh dự học thuật.
Công nghệ hóa kỳ thi: từ quy mô đội tuyển đến số hóa bài thi
Dự thảo cho thấy Bộ GDĐT không chỉ muốn gia cố an ninh thi quốc gia mà còn muốn tái cấu trúc cách tổ chức Kỳ thi học sinh giỏi. Quy mô đội tuyển được điều chỉnh theo số lượng học sinh THPT: mỗi sở GDĐT có thể đăng ký tối đa từ 10 đến 30 thí sinh cho mỗi môn, mỗi đại học quốc gia tối đa 15 thí sinh/môn, các đơn vị khác tối đa 10 thí sinh/môn. Đội tuyển có học sinh đoạt huy chương tại Olympic quốc tế, khu vực có thể được đăng ký tăng thêm tối đa 2 thí sinh ở Kỳ thi năm liền kề tiếp theo. Đồng thời, bài thi giấy sẽ được quét để số hóa và giám khảo chấm trực tiếp trên phần mềm. Việc chấm thi trên máy tính được kỳ vọng tăng độ chính xác, khách quan, minh bạch và hiệu quả, giảm thời gian, nhân lực, hạn chế sai sót và nâng cao tính thống nhất trong chấm điểm. Thời hạn nộp phúc khảo cũng dự kiến rút xuống còn 5 ngày kể từ khi công bố kết quả, và chứng nhận kết quả thi sẽ cấp duy nhất dưới dạng điện tử, phù hợp lộ trình cấp văn bằng, chứng chỉ điện tử.
An ninh cần thiết, nhưng niềm tin mới là nền tảng của kỳ thi học sinh giỏi
Về mặt chính sách, Bộ GDĐT có lý do khi đặt chống gian lận thi cử và an ninh thi quốc gia lên cao hơn bao giờ hết, nhất là trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và việc sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh khiến việc tổ chức kỳ thi liên tục phải điều chỉnh. Cùng với mục tiêu phát triển học sinh giỏi trong các lĩnh vực STEM và trí tuệ nhân tạo, tăng cường an ninh, an toàn và chuyển đổi số trong khảo thí được yêu cầu phải cụ thể hóa trong Quy chế. Tuy nhiên, bất kỳ lớp giám sát nào được bổ sung đều cần đi kèm minh bạch về mục đích, cơ chế sử dụng dữ liệu và giới hạn kiểm soát, để học sinh cảm nhận mình được bảo vệ chứ không bị nghi ngờ. Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia nên là nơi tôn vinh năng lực, tinh thần học thuật và sự trung thực. Camera, dò kim loại và dữ liệu số hóa chỉ là công cụ; niềm tin vào học sinh mới là yếu tố quyết định để các giải pháp kỹ thuật không biến thành bức tường vô hình ngăn cách giữa người trẻ và hệ thống giáo dục mà họ đang góp phần xây dựng.
