Một trục hạ tầng ven sông mới: không chỉ là vài tuyến đường
“Trục hạ tầng ven sông Sài Gòn” là cách TP.HCM đang đồng thời mở đường ven sông, cải tạo kênh rạch, xây cầu, hầm chui và công viên xanh trên cùng không gian mặt nước, nhằm biến hệ thống sông – rạch từ vùng trũng hạ tầng thành xương sống giao thông, cảnh quan và chống ngập cho thành phố phía Nam. Đây là bước chuyển tư duy, coi mặt nước là một phần của đô thị thay vì bài toán kỹ thuật đơn lẻ. Điểm đáng nói là thành phố chọn đi đường dài: đầu tư nghìn tỷ vào giải phóng mặt bằng TP.HCM, di dời cư dân, xây kè, đường 6 làn xe, công viên dọc kênh Tẻ TP.HCM và hầm chui tại nút giao trọng điểm. Cái giá phải trả là xáo trộn ngắn hạn, nhưng nếu làm đến nơi đến chốn, thành phố có thể thu về một cấu trúc đô thị khác hẳn hiện nay.
Đường ven sông Sài Gòn: mũi đột phá về kết nối, nhưng phụ thuộc mặt bằng
Trên trục sông chính, dự án đường ven sông Sài Gòn dài khoảng 7,4km, mặt cắt 32m với 6 làn xe đang ở giai đoạn giải phóng mặt bằng TP.HCM. Ngày 9/9, Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng các công trình giao thông thông báo đã phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho dự án thành phần 1 – giải phóng mặt bằng đoạn từ rạch Bà Lụa đến cảng An Sơn. Các gói tư vấn được chỉ định thầu rút gọn, giá trị hơn 253,6 triệu đồng từ ngân sách thành phố. Tổng mức đầu tư dự án này hơn 9.400 tỷ đồng, chia làm ba dự án thành phần. Điểm yếu không mới: tiến độ phụ thuộc khả năng thu hồi đất. Thành phố yêu cầu sớm thông báo thu hồi và hoàn tất chi trả bồi thường đối với 227 trường hợp bị ảnh hưởng chậm nhất đến tháng 7/2026. Nói cách khác, trục đường ven sông Sài Gòn chỉ thật sự tồn tại trên mặt đất nếu khâu bồi thường – tái định cư được xử lý minh bạch, thuyết phục cư dân.
Rạch Bà Lớn: từ tuyến thoát nước thành hành lang hạ tầng tổng hợp
Khúc sông – rạch phía Nam chứng kiến một dự án nâng cấp hạ tầng sông hiếm khi toàn diện đến vậy: thành phố phê duyệt dự án nạo vét, cải thiện môi trường kết hợp chỉnh trang đô thị trục thoát nước rạch Bà Lớn với tổng vốn hơn 9.228 tỷ đồng từ ngân sách. Tuyến rạch dài khoảng 7,3km từ kênh Đôi đến rạch Ba Lao sẽ được nạo vét toàn tuyến, đáy sâu -3m đến -4m, chiều rộng 11–90m, cùng hệ thống kè bảo vệ bờ dài 9,677km, vỉa hè, cây xanh, chiếu sáng, thoát nước và các lối tiếp cận. Điều quan trọng là dự án không dừng ở thủy lợi. Một tuyến đường quy hoạch khoảng 725m (D1 và nhánh nối Tạ Quang Bửu) hai làn xe sẽ được xây dựng, cộng với cầu Bà Lớn 2 rộng 40m, dài gần 80m vượt Quốc lộ 50 với 6 làn xe. Khoảng 6.350,7 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư – tỷ lệ đủ cho thấy định hướng tái cấu trúc khu dân cư ven rạch thay vì chỉnh sửa hạ tầng một cách chắp vá. Theo một số đánh giá, “một tuyến rạch dài được cải tạo sẽ đồng thời tạo ra hành lang giao thông, không gian cảnh quan và quỹ đất có thể tổ chức lại”.
Kênh Tẻ và đường Tôn Thất Thuyết: mở rộng 6 làn xe, đổi mặt không gian công cộng
Trên mặt trận chỉnh trang kênh Tẻ TP.HCM, dự án mở rộng đường Tôn Thất Thuyết và công viên cây xanh ven bờ là minh chứng cho cách thành phố dùng hạ tầng giao thông kéo theo tái thiết cảnh quan. Tuyến đường hiện hữu rộng khoảng 7m với 2 làn xe sẽ được nâng lên mặt cắt 28m, đáp ứng 6 làn trên chiều dài hơn 3,4km. Song song, một tuyến đường quy hoạch số 1 dài 185m, rộng 28m được xây mới; cầu Nguyễn Kiệu được cải tạo dài 81m, bề rộng 25m, cùng hệ thống kè bảo vệ bờ tổng cộng 3,3km dọc kênh Tẻ và rạch Nguyễn Kiệu. Khoảng 5.621 tỷ đồng được cấp cho dự án, trong đó hơn 4.100 tỷ – gần 74% – chi cho bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Dự án dự kiến ảnh hưởng 598 hộ dân, 461 hộ phải giải tỏa trắng. Đây là cái giá đánh đổi cho việc biến tuyến từng là mặt tiền quận 4 thành một trục giao thông 6 làn gắn với công viên cây xanh ven kênh, mở rộng không gian công cộng và cải thiện chất lượng sống khu vực. Dự án được kỳ vọng triển khai giai đoạn 2026–2029, tạo kết nối tốt hơn với các tuyến Nguyễn Tất Thành, Bến Vân Đồn và cầu – đường Nguyễn Khoái thông qua hai nhánh cầu N3, N4.
Hầm chui khu Đông: mảnh ghép cuối cho mạng lưới giao thông đa tầng
Ở phía Đông, câu chuyện hạ tầng không chỉ là sông – rạch mà là các nút giao đang nghẽn. Thành phố chuẩn bị đầu tư hầm chui tại nút Lương Định Của – Trần Não – Trần Bạch Đằng, thuộc dự án nâng cấp đường Lương Định Của. Ban Quản lý dự án giao thông đã phê duyệt điều chỉnh kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho bước chuẩn bị, với gói tư vấn khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu khả thi và mô hình thông tin công trình (BIM) trị giá hơn 1,48 tỷ đồng, thực hiện theo hình thức chỉ định thầu rút gọn. Đây là động thái nối tiếp việc tháo gỡ vướng mắc pháp lý và bố trí vốn đầu tư công 2026, tạo cơ sở thu hồi trên 22.000m2 đất còn vướng, hoàn tất bồi thường và bàn giao mặt bằng cho dự án nâng cấp toàn tuyến Lương Định Của. Tuyến đường từ Trần Não đến Nguyễn Thị Định dài 2,5km, thiết kế mặt cắt 30m với 6 làn xe, có vai trò kết nối khu đô thị mới Thủ Thiêm với nút giao An Phú và cao tốc Long Thành – Dầu Giây. Nếu hầm chui được triển khai đúng nhịp với trục ven sông ở phía Đông, TP.HCM sẽ có một mạng lưới giao thông đa tầng, giảm áp lực kẹt xe nơi đang nóng nhất hiện nay.
