Xuất khẩu thú cưng là gì và vì sao thủ tục hải quan quan trọng?
Xuất khẩu thú cưng là hoạt động đưa chó, mèo và các loài thú nuôi khác ra khỏi lãnh thổ Việt Nam để kinh doanh, làm thú cảnh hoặc phục vụ mục đích khác, chịu sự điều chỉnh đồng thời của quy định hải quan, pháp luật thú y và quy định bảo vệ động vật, trong đó hồ sơ thú cưng và kiểm tra chuyên ngành là hai trụ cột bắt buộc. Khi thị trường thú cưng quốc tế trở nên sôi động, nhiều trại giống và hộ nuôi muốn tham gia cuộc chơi nhưng lại xem nhẹ quy định hải quan. Đó là sai lầm. Ngày 19/8/2026, Cục Hải quan ban hành Công văn số 20574/CHQ-GSQL để trả lời các nội dung liên quan đến thủ tục xuất khẩu thú cưng và các loài khác, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và khai báo chính xác ngay từ đầu. Nếu bạn coi xuất khẩu thú cưng là một hoạt động kinh doanh lâu dài, thì tuân thủ quy trình hải quan phải được xem là “chi phí bắt buộc” chứ không phải thủ tục rườm rà có thể bỏ qua.
Hồ sơ thú cưng: không chỉ là giấy tờ, mà là “tấm vé thông quan”
Điểm mấu chốt của xuất khẩu thú cưng là hồ sơ thú cưng và hồ sơ hải quan phải đầy đủ, thống nhất, đúng chuẩn. Cục Hải quan khẳng định hồ sơ hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu được thực hiện theo Điều 16 Thông tư 38/2015/TT-BTC, đã sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 39/2018/TT-BTC và Thông tư 121/2025/TT-BTC. Điều này áp dụng cho cả thú cưng, nghĩa là doanh nghiệp không thể tự ý giản lược giấy tờ theo “thói quen” riêng. Việc bảo đảm thống nhất thông tin về tên hàng, chủng loại, số lượng, mã HS, xuất xứ và chuẩn bị đầy đủ chứng từ ngay từ đầu giúp giảm rủi ro trong quá trình thông quan. Nói cách khác, hồ sơ càng rõ ràng, lộ trình thông quan càng ngắn. Cơ quan hải quan khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu thú cưng thường xuyên cập nhật quy định trong nước và yêu cầu của thị trường nhập khẩu; nếu không, chỉ một sai lệch nhỏ trong hồ sơ cũng có thể khiến cả lô hàng bị chậm, thậm chí bị xử lý.
Khai báo điện tử và quản lý rủi ro: không còn chỗ cho khai sai
Xuất khẩu thú cưng ngày nay không còn cảnh ôm xấp hồ sơ chạy từng cửa. Việc khai báo và làm thủ tục hải quan được thực hiện hoàn toàn bằng phương thức điện tử 24/7, áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro theo phân luồng tờ khai. Nghe thì thuận lợi, nhưng kỷ luật dữ liệu vì vậy cũng chặt hơn. Cục Hải quan đặc biệt lưu ý doanh nghiệp phải kiểm tra kỹ thông tin trước khi khai báo trên hệ thống VNACCS để hạn chế tối đa việc phải sửa, hủy tờ khai. Doanh nghiệp cần đối chiếu đầy đủ hợp đồng, hóa đơn, phiếu đóng gói, xác định chính xác mã HS, thuế suất, chính sách quản lý mặt hàng và khai đầy đủ các chỉ tiêu trên tờ khai. Đây không phải khuyến nghị mềm, mà là điều kiện sống còn: “một lần khai sai” có thể kéo theo nhiều lần giải trình, bị phân luồng đỏ, tăng chi phí và mất uy tín với hải quan. Cục Hải quan còn khuyến khích sử dụng chức năng “Khai thử” (IDA) để hệ thống kiểm tra lỗi logic trước khi truyền tờ khai chính thức, và đây là thói quen mọi nhà xuất khẩu thú cưng nên coi như bắt buộc.
Kiểm tra chuyên ngành và phối hợp thú y: hàng rào bảo vệ, không phải rào cản
Nhiều người nuôi thú cưng chỉ nhìn kiểm tra chuyên ngành như một “rào cản” khiến thủ tục kéo dài, nhưng thực tế đây là hàng rào bảo vệ chính bạn khỏi rủi ro vi phạm. Việc quản lý thú cưng và các loài bò sát được thực hiện trên cơ sở phối hợp giữa cơ quan hải quan và các cơ quan chuyên ngành thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, gồm Cục Chăn nuôi và Thú y, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm. Đối với các loài động vật hoang dã, loài nguy cấp, quý, hiếm thuộc Công ước CITES, hải quan đang phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên ngành trong công tác kiểm soát. Điều đó có nghĩa, nếu bạn không nắm rõ danh mục loài, yêu cầu kiểm dịch, chứng nhận thú y, nguy cơ bị xử lý là rất lớn. Tuân thủ kiểm tra chuyên ngành không chỉ giúp hạn chế rủi ro vi phạm, mà còn là tín hiệu cho đối tác quốc tế rằng doanh nghiệp Việt Nam biết tôn trọng chuẩn mực an toàn động vật.
Nghị định 204/2026 và thông điệp cuối: luật mới, rủi ro mới nếu chủ quan
Từ ngày 01/08/2026, Nghị định 204/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thú y có hiệu lực, thay thế Nghị định 90/2017/NĐ-CP của Chính phủ. Dù tài liệu được giới thiệu chủ yếu để phục vụ học tập, nghiên cứu và công tác, được chia sẻ miễn phí, thông điệp dành cho người xuất khẩu thú cưng là rất rõ: hành lang pháp lý đang được cập nhật, và cách làm cũ không còn an toàn. Nếu tiếp tục coi nhẹ quy định thú y và kiểm tra chuyên ngành, mỗi lô thú cưng xuất khẩu đều có thể trở thành một “quả mìn pháp lý”. Do đó, người chăn nuôi, trại giống, doanh nghiệp thương mại thú cưng cần: chuẩn hóa quy trình hồ sơ; tổ chức đào tạo nội bộ về khai báo hải quan; thiết lập kênh cập nhật thường xuyên về quy định thú y và hải quan. Xuất khẩu thú cưng chỉ bền vững khi bạn coi tuân thủ quy định là một phần trong giá trị sản phẩm, không phải gánh nặng thủ tục.
