Dự thảo đặt nền cho cách kiểm tra linh hoạt hơn
Kiểm tra chuyên ngành giáo dục là hoạt động xem xét việc thực hiện quy định trong lĩnh vực giáo dục theo thẩm quyền, với phương thức và quy trình được xác định trong dự thảo thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Văn bản đang được lấy ý kiến, hướng tới một cách làm linh hoạt hơn thay vì mặc định mọi cuộc kiểm tra đều diễn ra tại chỗ. Bộ cho biết ngày 29/10 đang xin góp ý cho dự thảo quy định quy trình kiểm tra chuyên ngành giáo dục. Đây là bước cụ thể hóa Nghị định 217/2025/NĐ-CP ngày 5/8/2025 và hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra trong ngành. Điểm đáng chú ý không chỉ là khả năng kiểm tra trực tuyến, mà còn là việc gắn lựa chọn phương thức với hồ sơ, mức độ rủi ro và điều kiện thực tế. Nếu được thông qua, dự thảo có thể giảm những đợt làm việc trực tiếp không cần thiết, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và cách thực thi.
Trực tiếp, trực tuyến hay từ xa: chọn theo hồ sơ và rủi ro
Dự thảo cho phép kiểm tra trực tiếp, kiểm tra trực tuyến, kiểm tra từ xa dựa trên dữ liệu điện tử hoặc kết hợp các phương thức. Kiểm tra trực tuyến, từ xa được ưu tiên với đơn vị có hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và hồ sơ điện tử đầy đủ, chính xác, có thể khai thác và đáp ứng yêu cầu kiểm tra. Cách tiếp cận này hợp lý: trường có hồ sơ số tốt không nên phải chịu thêm xáo trộn chỉ để cung cấp lại những thông tin cơ quan kiểm tra đã có thể đối chiếu từ xa. Tuy nhiên, trực tuyến không đồng nghĩa với kiểm tra nhẹ hơn; dữ liệu vẫn phải đủ tin cậy để kết luận. Việc chọn hình thức căn cứ vào tính chất, nội dung, đối tượng, mức độ rủi ro và điều kiện thực tế. Nếu có trở ngại kỹ thuật, thiếu hồ sơ hoặc không giải trình đầy đủ, trưởng đoàn có thể báo cáo để xem xét chuyển sang kiểm tra trực tiếp.
Về quy trình kiểm tra, trưởng đoàn phải thông báo bằng văn bản thời gian và địa điểm làm việc chậm nhất ba ngày làm việc trước ngày công bố quyết định, trừ trường hợp ngoại lệ. Với hình thức trực tuyến hoặc từ xa, thời gian và cách thức thực hiện phải được thông báo và thống nhất với đơn vị được kiểm tra. Dự thảo cũng yêu cầu gửi kế hoạch kiểm tra của Bộ đến Thanh tra Chính phủ trong 10 ngày làm việc kể từ ngày ban hành; kế hoạch của UBND cấp tỉnh, cấp xã gửi Thanh tra tỉnh nhằm xử lý tình trạng chồng chéo. Đây là những quy định có ích nếu được thực hiện nhất quán: nhà trường cần biết trước mình phải chuẩn bị gì, còn cơ quan quản lý cần phối hợp để tránh nhiều đoàn cùng yêu cầu một bộ hồ sơ.
Tránh tháng cao điểm, nhưng vẫn giữ ngoại lệ cần thiết
Để giảm tác động tới tiến độ năm học và các kỳ thi, dự thảo hạn chế bố trí kiểm tra vào tháng 1, tháng 5, tháng 6 và tháng 12. Đây là tín hiệu đáng hoan nghênh với trường học: những tháng này thường gắn với các mốc công việc quan trọng, nên một cuộc kiểm tra không đúng thời điểm có thể kéo cán bộ và giáo viên khỏi nhiệm vụ chính. Dù vậy, quy định chỉ mang tính hạn chế, không phải lệnh cấm. Các cuộc kiểm tra kỳ thi, cuộc thi, trường hợp có dấu hiệu vi phạm hoặc theo yêu cầu của thủ trưởng cơ quan có thẩm quyền vẫn có thể được bố trí trong những tháng này. Dự thảo cũng nêu quy trình kiểm tra việc tổ chức các kỳ thi, cuộc thi do Bộ và địa phương quy định, gồm kỳ thi tốt nghiệp THPT, thi chọn học sinh giỏi quốc gia, tuyển chọn đội tuyển dự Olympic quốc tế và khu vực, cùng một số cuộc thi cấp quốc gia. Vì vậy, tác động thực tế sẽ tùy vào cách phân biệt kiểm tra thường kỳ với nhiệm vụ giám sát thi.
Sau kiểm tra, thời gian hoàn thiện báo cáo và văn bản yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục là 30 ngày kể từ khi kết thúc thời hạn kiểm tra; vụ việc phức tạp có thể kéo dài nhưng không quá 45 ngày theo xác định của người ra quyết định. Trong 10 ngày làm việc kể từ khi nhận báo cáo, người ra quyết định xem xét ban hành yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục nếu cần. Dự thảo hiện đang được lấy ý kiến trên cổng thông tin của Bộ, nên các mốc và cách thức nêu trên vẫn là đề xuất, chưa phải quy định đã có hiệu lực. Kết luận: hướng đi kết hợp kiểm tra trực tiếp và từ xa có thể giảm gánh nặng cho trường, nhưng chỉ đáng tin khi dữ liệu điện tử được kiểm chứng, thông báo được tuân thủ và ngoại lệ không bị mở rộng tùy tiện.
