Dàn nhạc Giao hưởng Trẻ châu Á: lớp học di động của âm nhạc cổ điển
Dàn nhạc Giao hưởng Trẻ châu Á là một dàn nhạc trẻ châu Á tập hợp hơn 100 nhạc sĩ trẻ từ nhiều quốc gia, hoạt động theo mô hình kết hợp đào tạo, biểu diễn giao hưởng và giao lưu quốc tế để đưa giáo dục âm nhạc cổ điển ra khỏi lớp học và lên thẳng sân khấu thế giới.
Điều đáng nói không phải là việc dàn nhạc trẻ châu Á này tồn tại, mà là cách họ biến trải nghiệm biểu diễn giao hưởng thành một chương trình giáo dục âm nhạc cổ điển có cấu trúc và đầy thử thách. Kể từ buổi ra mắt năm 1990, Dàn nhạc Giao hưởng Trẻ châu Á đã thực hiện hơn 400 buổi hòa nhạc, phục vụ hơn một triệu khán giả tại nhiều quốc gia trên thế giới. Con số ấy cho thấy đây không chỉ là một dự án nghệ thuật mà là một “trường nhạc lưu động” cỡ lớn, nơi mỗi đêm diễn là một bài học trực tiếp về nghề.
Kết hợp đào tạo nghiêm ngặt với trải nghiệm sân khấu quốc tế
Điểm then chốt biến AYO thành một mô hình giáo dục đặc biệt là chu trình sáu tuần mỗi mùa hè: ba tuần tập luyện tập trung tại Hồng Kông, sau đó là ba tuần lưu diễn quốc tế cùng các nhạc trưởng và nghệ sĩ độc tấu nổi tiếng. Đây là cấu trúc hiếm thấy trong các chương trình giáo dục âm nhạc cổ điển truyền thống, vốn thường tách rời phòng tập với sân khấu.
Với cách tổ chức này, mỗi nhạc sĩ trẻ phải vừa tích lũy kỹ năng, vừa kiểm chứng năng lực của mình trước khán giả quốc tế trong thời gian rất ngắn. Họ không chỉ học kỹ thuật hòa tấu, kỷ luật tập dượt, mà còn trải nghiệm môi trường làm việc đa văn hóa, hiểu thế nào là chuẩn nghề nghiệp toàn cầu. Đó là dạng giáo dục “thực chiến” mà nhiều trường nhạc mơ ước nhưng khó đạt được nếu thiếu một dàn nhạc lưu diễn thực thụ.
Học kiệt tác cổ điển ngay trên sân khấu
Không có lớp học lý thuyết nào có thể thay thế cảm giác chơi Tchaikovsky, Prokofiev hay Shostakovich giữa một dàn nhạc đủ lớn, trước một nhà hát kín khán giả. Trong chương trình tại Nhà hát Hồ Gươm tối 12/8, các nhạc sĩ trẻ của AYO trình bày “Khúc tùy hứng Italy – Capriccio Italien” của Tchaikovsky, Concerto số 3 cho piano và dàn nhạc của Prokofiev, và Giao hưởng số 5 cung rê thứ của Shostakovich – một kiệt tác giao hưởng thế kỷ XX, dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng John Axelrod cùng hai nghệ sĩ piano Anna Tsybuleva và Lingfei Stephan Xie.
Việc được biểu diễn những bản nhạc từ các nhà soạn giả cổ điển trong bối cảnh chuyên nghiệp như vậy giúp mỗi nhạc sĩ trẻ tiếp xúc trực tiếp với độ phức tạp, chiều sâu và áp lực của kho tàng âm nhạc cổ điển. Họ học cách đọc partitur không phải để vượt qua một kỳ thi, mà để thuyết phục khán giả tại các nhà hát từ châu Á đến châu Âu. Theo mô hình này, giáo dục âm nhạc cổ điển không dừng ở việc “biết tác phẩm”, mà tiến tới “sống cùng tác phẩm” trên sân khấu.
Từ sân khấu học đường Hà Nội đến sân khấu giao hưởng châu Á
Không phải ngẫu nhiên mà Hà Nội, nơi đang thử nghiệm đưa nghệ thuật lên sân khấu học đường, trở thành điểm dừng chân của Dàn nhạc Giao hưởng Trẻ châu Á. Trong một buổi chiều 12/8 khác, Giang Trà My – học sinh Trường Trung học phổ thông Thọ Xuân – có mặt từ sớm tại Nhà Văn hóa xã Đông Anh để chuẩn bị cho tiết mục “Tức nước vỡ bờ”, trong khuôn khổ Đề án Sân khấu học đường với gần 600 giáo viên, học sinh tham gia. Ở đây, tác phẩm văn học được đưa thẳng lên sân khấu, giống như cách AYO đưa kiệt tác giao hưởng vào phòng hòa nhạc.
Đề án Sân khấu học đường được triển khai trong kỳ nghỉ hè tại 13 xã, phường với 18 lớp đào tạo; trong đó 4 lớp cho 112 giáo viên của 95 trường phổ thông, 14 lớp cho 449 học sinh đến từ 108 trường. Học sinh tham gia 60 tiết kỹ năng sân khấu, 30 tiết thanh nhạc, 30 tiết nhạc cụ truyền thống và 30 tiết hợp luyện. Hai mô hình – một ở cấp phổ thông, một ở cấp dàn nhạc khu vực – cùng chia sẻ một tư tưởng: nghệ thuật chỉ thực sự là giáo dục khi người học được bước lên sân khấu, không chỉ ngồi yên trong lớp.
Giáo dục âm nhạc cổ điển cần nhiều hơn những dàn nhạc như AYO
Nhìn từ AYO, có thể thấy một con đường cụ thể để giáo dục âm nhạc cổ điển thoát khỏi hình ảnh khô cứng và xa lạ với người trẻ. Dàn nhạc này chứng minh rằng nếu tạo điều kiện cho nhạc sĩ trẻ diễn các kiệt tác cổ điển ở nhiều quốc gia, với hơn 400 buổi hòa nhạc và hơn một triệu khán giả, thì chính họ sẽ trở thành những “sứ giả sống” của âm nhạc bác học.
Ở chiều ngược lại, các chương trình như Sân khấu học đường tại Hà Nội cho thấy nền tảng phổ thông hoàn toàn có thể chuẩn bị thế hệ khán giả và nghệ sĩ tương lai, khi mục tiêu là để mỗi học sinh biết chơi ít nhất một loại nhạc cụ và được tiếp cận nghệ thuật một cách bài bản. Tối 13/8, AYO còn một buổi biểu diễn nữa tại Nhà hát Hồ Gươm, nhưng điều quan trọng hơn là câu hỏi: chúng ta có dám xây thêm nhiều “dàn nhạc trẻ châu Á” khác, để sân khấu quốc tế trở thành phần tự nhiên của hành trình học âm nhạc cho người trẻ hay không?
