Trục giao thông Hà Nội đang bước vào giai đoạn mở rộng chiến lược
Trục giao thông Hà Nội là hệ thống các tuyến đường động mạch kết nối trung tâm với các vành đai, cao tốc và đại đô thị vệ tinh, đóng vai trò dẫn dòng giao thông, dòng vốn và dòng dân cư, đồng thời định hình cấu trúc không gian đô thị, phân bố việc làm, dịch vụ và bất động sản trong toàn vùng Thủ đô. Dự án trục không gian Quốc lộ 1A, đoạn từ Vành đai 1 Hà Nội đến nút giao Cầu Giẽ, đang là một trong những bước đi rõ nét nhất cho chiến lược Hà Nội mở rộng đường theo hướng hiện đại và liên kết vùng. Chiều 12/10, UBND xã Phú Xuyên tổ chức hội nghị thẩm định các phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm trên địa bàn, với sự tham gia của đại diện Tập đoàn Vingroup, các cơ quan chuyên môn và người dân thuộc diện bị ảnh hưởng. Việc mở đầu bằng khâu bồi thường – tái định cư cho thấy thành phố chấp nhận đối diện những xung đột lợi ích ngắn hạn để đổi lấy một cấu trúc giao thông dài hạn có sức bật vùng.
Quốc lộ 1A: Từ Vành đai 1 đến Cầu Giẽ – trục động mạch mới của phía Nam Hà Nội
Dự án Quốc lộ 1A được tái thiết dưới hình thức trục không gian đô thị, kéo dài từ khu vực hầm Kim Liên trên Vành đai 1 Hà Nội đến nút giao Cầu Giẽ. Đây không chỉ là nâng cấp một tuyến quốc lộ, mà là thiết kế lại toàn bộ hành lang giao thông – đô thị phía Nam Thủ đô theo mô hình đối tác công tư (PPP), hợp đồng xây dựng – chuyển giao (BT). Trục này được định hình là trục chính đô thị với mặt cắt ngang rộng tới 90 m, gồm 10 làn xe trên tuyến chính và hai đường gom, mỗi bên 3 làn xe. Quy mô đó cho thấy Hà Nội đang coi đây là “động mạch chủ” để phân phối lưu lượng từ lõi đô thị ra các khu vực phát triển mới. Tuyến đi qua hàng loạt thôn của xã Phú Xuyên như Nguyên Hanh, Đỗ Xá, Trần Phú, Đống Chanh, Mỹ Lâm, Đại Đồng, Thao Chính, Phú Mỹ, Lam Sơn và Khôn Thôn, đồng nghĩa với việc hàng nghìn hộ dân phải thích nghi với một không gian sống hoàn toàn mới. Nếu được triển khai đúng tầm, trục Quốc lộ 1A sẽ là bước ngoặt đưa phía Nam Hà Nội thoát khỏi hình ảnh vùng ven, trở thành cực tăng trưởng mới.
Bồi thường, tái định cư: điểm nghẽn hay cơ hội tái thiết đô thị?
Khâu bồi thường và tái định cư luôn là điểm nóng trong mọi dự án Hà Nội mở rộng đường, và trục Quốc lộ 1A không ngoại lệ. Tại hội nghị ngày 12/10, người dân bị ảnh hưởng bày tỏ sự đồng thuận với chủ trương triển khai dự án, nhưng đồng thời đề nghị nghiên cứu phương án hỗ trợ phù hợp cho những trường hợp bị thu hồi nhiều đất, phải di chuyển chỗ ở hoặc chịu tác động đến sản xuất và sinh kế. Đây là tín hiệu tích cực: cộng đồng không phản đối phát triển hạ tầng, nhưng đòi hỏi một “hợp đồng xã hội” công bằng hơn. Lãnh đạo UBND xã Phú Xuyên yêu cầu các đơn vị liên quan phối hợp với các thôn và chủ đầu tư kiểm tra từng hồ sơ, bảo đảm đúng trình tự, công khai và minh bạch; các kiến nghị thuộc thẩm quyền phải được giải quyết kịp thời, nội dung vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo cấp trên xem xét. Đến nay, xã đã phê duyệt thông báo thu hồi đất trên toàn bộ 35/35 tờ bản đồ và cơ bản hoàn thành kiểm kê tổng diện tích 56 ha đất thu hồi. Một câu nói có thể trích dẫn ở giai đoạn này là: "Xã Phú Xuyên đã tổ chức chi trả trên 57,3 tỷ đồng kinh phí bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng đối với những hộ gia đình, cá nhân có diện tích đất trồng lúa, đất mồ mả bị ảnh hưởng". Nếu quá trình này tiếp tục minh bạch và có đối thoại, tái định cư sẽ không còn là điểm nghẽn, mà trở thành cơ hội chỉnh trang và tái thiết đô thị nông thôn ven đô.
Kết nối đại đô thị và siêu hạ tầng: bước nhảy về không gian phát triển
Điều đáng chú ý là trục giao thông Hà Nội này không chỉ phục vụ lưu thông thuần túy, mà còn gắn chặt với chiến lược liên kết các đô thị lớn và các dự án siêu hạ tầng. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ tăng khả năng kết nối từ trung tâm Hà Nội đến các khu đô thị và không gian phát triển phía Nam như dự án của Trump Organization, Đô thị Phú Xuyên và Sun Urban City. Nói cách khác, đây là “đường dẫn” cho một loạt đại đô thị và công trình quy mô lớn, trong đó có sân vận động được quảng bá là lớn nhất thế giới của một tập đoàn tư nhân. Việc một trục quốc lộ được thiết kế như hành lang phát triển bất động sản – thể thao – dịch vụ cho thấy Hà Nội đang chuyển từ tư duy giao thông giải tỏa sang giao thông tạo giá trị. Tuy nhiên, nếu không kiểm soát tốt quy hoạch hai bên tuyến, nguy cơ hình thành những dải đô thị kéo dài, lệ thuộc vào ô tô và thiếu không gian công cộng là rất rõ. Thành phố cần coi đây là cơ hội để thử nghiệm mô hình phát triển đô thị nén quanh các nút giao, thay vì dàn trải theo chiều dài tuyến.
Từ trục Quốc lộ 1A đến mạng lưới siêu rộng: Hà Nội đang đặt cược vào hạ tầng
Song song với trục Quốc lộ 1A, Hà Nội đang triển khai một tuyến đường dài 6,7 km, tổng vốn hơn 5.200 tỷ đồng, có mặt cắt rộng tới 161 m, kết nối Đại lộ Thăng Long với cao tốc đi các tỉnh Tây Bắc. Tuyến siêu rộng này được nhắc đến như một trong những dự án hạ tầng tham vọng nhất, rộng gấp nhiều lần đường băng sân bay, cho thấy thành phố đang đặt cược mạnh vào năng lực kết nối vùng. Nếu trục Quốc lộ 1A là động mạch phía Nam, thì tuyến 161 m là “xương sống” phía Tây, gắn Đại lộ đẹp nhất Việt Nam với cao tốc hướng Hòa Bình và các tỉnh Tây Bắc. Về chiến lược, hai dự án này bổ sung cho nhau, tạo nên một mạng lưới trục giao thông Hà Nội đa hướng, kết nối các cực đô thị, khu công nghiệp và không gian du lịch. Vấn đề không còn là có nên đầu tư hạ tầng hay không, mà là cách bảo đảm các tuyến siêu rộng này phục vụ lợi ích công cộng dài hạn, thay vì chỉ làm tăng giá đất quanh dự án. Kết luận hợp lý cho giai đoạn hiện nay là: Hà Nội đã bước qua ngưỡng “vá víu” giao thông, và đang bước vào thời kỳ tái cấu trúc không gian đô thị bằng những trục động mạch quy mô lớn – nếu đi đúng hướng, đây sẽ là nền tảng cho một Thủ đô kết nối tốt hơn, công bằng hơn và đáng sống hơn.
